วารสาร มจร กาญจนปริทรรศน์

การบริหารงานบุคคลกับแรงจูงใจในการปฏิบัติงานของบุคลากรทางการศึกษา ของโรงเรียนในเครือสภาคริสตจักรแห่งประเทศไทย

กิตติธัช นาถศรีทา, ประภัสสร สมสถาน — Wed, 29 Apr 2026 00:00:00 +0700

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสภาพปัจจุบันของการบริหารงานบุคคล และเพื่อศึกษาแรงจูงใจในการปฏิบัติงานของบุคลากรทางการศึกษา ตลอดจน เพื่อศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างสภาพปัจจุบันของการบริหารงานบุคคลกับแรงจูงใจในการปฏิบัติงานของบุคลากรทางการศึกษาของโรงเรียนในเครือสภาคริสตจักรแห่งประเทศไทยประชากรคือผู้บริหารสถานศึกษา 58 คนและครูผู้สอน 628 คน จาก 15 โรงเรียนในเครือสภาคริสตจักรแห่งประเทศไทยที่อยู่ในภาคเหนือ กลุ่มตัวอย่างใช้วิธีสุ่มอย่างง่าย โดยใช้วิธีการจับฉลากเลือกมา 5 โรงเรียน หน่วยการวิจัยคือผู้บริหารการศึกษาและครูผู้สอน ขนาดตัวอย่าง เปิดตารางของ Krejcie and Morgan ที่ระดับความเชื่อมั่นที่ 95% จำนวน 248 คน จำแนกเป็น 1) ผู้บริหารสถานศึกษา 20 คน และ 2) ครูผู้สอน จำนวน 228 คน จากนั้น สุ่มตัวอย่างแบบแบ่งชั้น โดยแบ่งชั้นตามโรงเรียน 5 แห่งและคำนวณหาขนาดที่พอดีของกลุ่มตัวอย่างแต่ละโรงเรียน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย คือ แบบสอบถาม มีค่าดัชนีความสอดคล้อง (IOC) อยู่ระหว่าง 0.67 - 1.00 มีค่าความเชื่อมั่น 0.95 สถิติที่ใช้ ได้แก่ ค่าเฉลี่ยและค่าส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐานเป็นรายข้อและภาพรวมและแปลผลเทียบเกณฑ์ และวิเคราะห์หาค่าความสัมพันธ์ โดยใช้สัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์ของเพียร์สัน

ผลการวิจัยพบว่า

สภาพปัจจุบันของการบริหารงานบุคคลของโรงเรียนในเครือสภาคริสตจักรแห่งประเทศไทยโดยรวม ทั้ง 11 ด้าน สรุปว่ามีการบริหารงานอยู่ในระดับมาก
แรงจูงใจในการปฏิบัติงานของบุคลากรทางการศึกษาของโรงเรียนในเครือสภาคริสตจักรแห่งประเทศไทยโดยรวม ปัจจัยจูงใจทั้ง 5 ด้าน มีแรงจูงใจในการปฏิบัติงานอยู่ในระดับมาก ส่วนด้านปัจจัยเกื้อหนุนทั้ง
11 ด้าน มีแรงจูงใจในการปฏิบัติงานอยู่ในระดับมาก
สภาพปัจจุบันของการบริหารงานบุคคล โดยรวม 11 ด้าน (X) พบว่ามีความสัมพันธ์กับแรงจูงใจในการปฏิบัติงาน (Y) ได้แก่ปัจจัยจูงใจ (Y₁) โดยรวม 5 ด้าน และปัจจัยเกื้อหนุน (Y₂) โดยรวม 11 ด้าน ถือว่ามีความสัมพันธ์เชิงบวกระดับสูงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.01 ทั้งสองปัจจัย

การพัฒนานวัตกรรมการสืบทอดตำแหน่งผู้บริหารระดับกลางเพื่อความสำเร็จ ของโรงพยาบาลเอกชนในประเทศไทย

จุฑารัตน์ นาทองบ่อ, ตระกูล จิตวัฒนากร, บุษกร วัฒนบุตร — Wed, 29 Apr 2026 00:00:00 +0700

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสภาพปัจจุบัน และสภาพปัญหาการสืบทอดตำแหน่งผู้บริหารระดับกลางเพื่อความสำเร็จของโรงพยาบาลเอกชนในประเทศไทย และ 2) พัฒนากระบวนการการสืบทอดตำแหน่งผู้บริหารระดับกลางเพื่อความสำเร็จของโรงพยาบาลเอกชนในประเทศไทย บทความวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ เครื่องมือที่ใช้เก็บรวบรวมข้อมูล ได้แก่ แบบสัมภาษณ์แบบกึ่งโครงสร้างกับผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 25 คน และผู้เชี่ยวชาญสำหรับการสนทนากลุ่มเฉพาะ จำนวน 5 คน มีเกณฑ์ในการเลือกแบบเจาะจง วิเคราะห์ข้อมูลโดยการวิเคราะห์เนื้อหา
ผลการวิจัย พบว่า 1) การสืบทอดตำแหน่งต้องดำเนินการอย่างเป็นระบบและเชื่อมโยงกับโครงสร้างองค์กร โดยอาศัยการสนับสนุนจากผู้บริหารระดับสูงและการบูรณาการกับระบบทรัพยากรมนุษย์ เพื่อรักษาความต่อเนื่องของบริการผู้ป่วยและความยั่งยืนขององค์กร 2) กระบวนการการสืบทอดตำแหน่งประกอบด้วย 5 ขั้นตอน ได้แก่ (1) การกำหนดตำแหน่งงานที่มีความสำคัญต่อความสำเร็จขององค์กร (2) การกำหนดคุณสมบัติและสมรรถนะที่จำเป็น (3) การระบุและประเมินผู้สืบทอดตำแหน่งที่มีศักยภาพสูง (4) การจัดทำและดำเนินการแผนพัฒนาผู้สืบทอดตำแหน่ง และ (5) การติดตามและประเมินผลอย่างต่อเนื่อง ภายใต้กรอบความรู้ ทักษะ ความสามารถ และยังชี้ให้เห็นข้อจำกัดสำคัญด้านความโปร่งใส การพึ่งพาดุลยพินิจ และภาระงานบริการประจำที่ส่งผลต่อความต่อเนื่องของการพัฒนา โดยกระบวนการที่พัฒนาขึ้นประกอบด้วยปัจจัยนำเข้า กระบวนการ และผลลัพธ์เชิงองค์กร

การพัฒนานวัตกรรมเพื่อส่งเสริมคุณภาพการปฏิบัติงานของทุนมนุษย์ ในสภาสังคมสงเคราะห์แห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์

ธิดารักษ์ สัจจพงษ์, บุษกร วัฒนบุตร, ตระกูล จิตวัฒนากร — Wed, 29 Apr 2026 00:00:00 +0700

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) เพื่อศึกษาสภาพปัจจุบัน สภาพปัญหา และความต้องการในการส่งเสริมคุณภาพการปฏิบัติงานของทุนมนุษย์ในสภาสังคมสงเคราะห์แห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์ และ 2) เพื่อพัฒนานวัตกรรมส่งเสริมคุณภาพการปฏิบัติงานของทุนมนุษย์ในสภาสังคมสงเคราะห์แห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์ บทความวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ เครื่องมือที่ใช้เก็บรวบรวมข้อมูล ได้แก่แบบสัมภาษณ์แบบกึ่งโครงสร้างกับผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 18 คน และผู้เชี่ยวชาญสำหรับการสนทนากลุ่มเฉพาะ จำนวน 10 คน มีเกณฑ์ในการเลือกแบบเจาะจง วิเคราะห์ข้อมูลโดยการวิเคราะห์เนื้อหา
ผลการวิจัย พบว่า 1) สภาพปัจจุบัน สภาพปัญหา การสื่อสารภายในองค์กรยังไม่มีประสิทธิภาพ โดยเฉพาะข้ามสายงานและเจเนอเรชัน การทำงานเป็นทีมเผชิญความท้าทายจากรูปแบบ Hybrid และงานข้ามหน้าที่ ภาวะผู้นำยังขาดทักษะบริหารคนและส่งเสริมความร่วมมือ การคิดเชิงวิพากษ์ถูกจำกัดจากโครงสร้างองค์กร สัมพันธภาพมีปัญหาเรื่องความไว้ใจ และยังขาดระบบพัฒนา/วัดผลความเป็นมืออาชีพที่ชัดเจน พร้อมผู้นำต้นแบบในส่วนความต้องการและแนวทางส่งเสริมประกอบด้วย (1) การพัฒนาศักยภาพบุคลากร (2) การเสริมสร้างแรงจูงใจในการทำงาน (3) การพัฒนาแนวคิดการทำงานอย่างมืออาชีพ (4) การพัฒนาระบบสื่อสารและการประสานงานภายใน (5) การจัดระบบงานที่ชัดเจนและยืดหยุ่น และ (6) การพัฒนาทุนมนุษย์อย่างยั่งยืน 2) รูปแบบนวัตกรรมส่งเสริมคุณภาพการปฏิบัติงาน ประกอบด้วย (1) การพัฒนาศักยภาพบุคลากรผ่านการอบรมเชิงปฏิบัติการ (2) การเสริมสร้างแรงจูงใจ ผ่านเวทีบอร์ดชื่นชม การจัดสวัสดิการเสริม (3) การพัฒนาแนวคิดทำงานอย่างมืออาชีพผ่านคู่มือส่งเสริมคุณภาพการปฏิบัติงาน (4) การพัฒนาระบบสื่อสารและประสานงานผ่านการประชุมประจำเดือน (5) การจัดระบบงานให้ชัดเจนและยืดหยุ่นด้วยการปรับโครงสร้างงานและกระบวนการ และ (6) การพัฒนาทุนมนุษย์อย่างยั่งยืนด้วยการจัดทำแผนพัฒนารายบุคคล

ความสัมพันธ์ระหว่างภาวะผู้นำการเปลี่ยนแปลงของผู้บริหารสถานศึกษา กับการดำเนินงานประกันคุณภาพการศึกษาภายในสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาเชียงราย เขต 1

ชลิดา ปัญญาบุญ — Wed, 29 Apr 2026 00:00:00 +0700

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา 1) ภาวะผู้นำการเปลี่ยนแปลงของผู้บริหารสถานศึกษา 2) การดำเนินงานประกันคุณภาพการศึกษาภายในสถานศึกษา 3) ความสัมพันธ์ระหว่างภาวะผู้นำการเปลี่ยนแปลงของผู้บริหารสถานศึกษากับการดำเนินงานประกันคุณภาพการศึกษาภายในสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาเชียงราย เขต 1 การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงปริมาณ กลุ่มตัวอย่างในการวิจัยครั้งนี้ ได้แก่ ผู้บริหารสถานศึกษาและครู ในสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาเชียงราย เขต 1 รวมทั้งสิ้น 306 คน กำหนดขนาดตัวอย่างจากสูตรของทาโร่ ยามาเน่ และสุ่มตัวอย่างแบบแบ่งชั้น เครื่องมือที่ใช้เป็นแบบสอบถามความคิดเห็น แบบมาตราส่วนประมาณค่า 5 ระดับ การวิเคราะห์ข้อมูล ได้แก่ ความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และการิเคราะห์ค่าสัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์ของเพียร์สัน ผลการวิจัยพบว่า 1. ภาวะผู้นำการเปลี่ยนแปลงของผู้บริหารสถานศึกษา ภาพรวมอยู่ในระดับมาก โดยด้านที่มีค่าเฉลี่ยสูงสุด คือ ด้านการมีอิทธิพลอย่างมีอุดมการณ์ 2. การดำเนินงานประกันคุณภาพการศึกษาภายในสถานศึกษา ภาพรวมอยู่ในระดับมากที่สุด โดยด้านที่มีค่าเฉลี่ยสูงสุด คือ ด้านการจัดทำแผนพัฒนาการจัดการศึกษาของสถานศึกษาที่มุ่งคุณภาพตามมาตรฐานการศึกษา 3. ภาวะผู้นำการเปลี่ยนแปลงของผู้บริหารสถานศึกษามีความสัมพันธ์ทางบวกในระดับสูงกับการดำเนินงานประกันคุณภาพการศึกษาภายในสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาเชียงราย เขต 1 อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .01 ผลการศึกษาครั้งนี้ สามารถนำไปใช้เป็นสารสนเทศสำคัญในการเพิ่มขีดความสามารถด้านการบริหารจัดการศึกษาให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุด ควบคู่ไปกับการส่งเสริมรูปแบบภาวะผู้นำที่สอดคล้องกับบริบท ซึ่งจะเป็นปัจจัยสำคัญในการยกระดับระบบประกันคุณภาพภายในสถานศึกษาให้มีความเข้มแข็งเป็นระบบและมีความยั่งยืน

การพัฒนารูปแบบการจัดกิจกรรมการสอนคณิตศาสตร์เชิงรุกเพื่อส่งเสริมเจตคติและผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนของนักศึกษาวิทยาลัยดุสิตธานี

เมธาพร อิ่นคำ — Wed, 29 Apr 2026 00:00:00 +0700

บทความนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อพัฒนารูปแบบการจัดกิจกรรมการสอนคณิตศาสตร์เชิงรุก และ 2) เพื่อเปรียบเทียบผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนและเจตคติของนักศึกษาที่เรียนด้วยวิธีบรรยายและรูปแบบการจัดกิจกรรมการสอนคณิตศาสตร์เชิงรุก รูปแบบการวิจัยเป็นการวิจัยเชิงปริมาณ งานวิจัยนี้ได้ใช้รูปแบบการจัดกิจกรรมการสอนคณิตศาสตร์เชิงรุกในรายวิชาทักษะการวิเคราะห์เชิงปริมาณเป็นกรอบการวิจัย พื้นที่วิจัย คือ วิทยาลัยดุสิตธานี กลุ่มตัวอย่าง คือ นักศึกษาที่ลงทะเบียนเรียนวิชาทักษะการวิเคราะห์เชิงปริมาณ 2 ห้อง จำนวน 49 คน ใช้วิธีการสุ่มตัวอย่างอย่างง่าย เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยมี 3 ชนิด คือ 1) แผนการจัดการเรียนรู้ 2) แบบทดสอบผลสัมฤทธิ์ 3) แบบวัดเจตคติ วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และสถิติทดสอบที
ผลการวิจัยพบว่า
1. แผนการจัดกิจกรรมการเรียนรู้คณิตศาสตร์เชิงรุกรายคาบครอบคลุมเนื้อหาในรายวิชาทักษะการวิเคราะห์เชิงปริมาณ จำนวน 15 สัปดาห์ แต่ละแผนประกอบด้วย จุดประสงค์การเรียนรู้ กิจกรรมการเรียนรู้ สื่อ/แหล่งเรียนรู้ การวัดและการประเมินผล และในแผนการสอนมีรูปแบบการจัดการเรียนรู้เชิงรุกทั้งหมด 6 รูปแบบ คือ 1) การเรียนรู้แบบแลกเปลี่ยนความคิด 2) การเรียนรู้แบบร่วมมือ 3) การเรียนรู้แบบใช้เกม 4) การเรียนรู้แบบวิเคราะห์วีดีโอ 5) การเรียนรู้แบบกรณีศึกษา และ 6) การเรียนรู้แบบแผนผังความคิด
2. ผลสัมฤทธิ์ของนักศึกษาที่เรียนแบบการจัดกิจกรรมการสอนคณิตศาสตร์เชิงรุก (Mean = 30.85, S.D. = 6.49) และที่เรียนแบบบรรยาย (Mean= 27.95, S.D. = 4.28) มีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ .05 รวมทั้งเจตคติของนักศึกษาที่เรียนแบบการจัดกิจกรรมการสอนคณิตศาสตร์เชิงรุก (Mean = 4.20, S.D. = 0.70) และกลุ่มควบคุม (Mean = 3.71, S.D. = 0.83) มีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ .05
ผลสัมผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนและเจคติของนักศึกษาสูงขึ้นเมื่อได้รับการจัดการเรียนรู้ด้วยรูปแบบการจัดกิจกรรมการสอนเชิงรุก

การศึกษาแนวคิดเกี่ยวกับปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการบริหารจัดการสู่ความเป็นเลิศของโรงเรียนในสังกัดมูลนิธิแห่งสภาคริสตจักรในประเทศไทย

พิฏชา รอดอนันต์, ประภัสสร สมสถาน, ณัฐวรรธน์ วิวัฒน์กิจภูวดล — Wed, 29 Apr 2026 00:00:00 +0700

บทความนี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาแนวคิดเกี่ยวกับปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการบริหารจัดการสู่ความเป็นเลิศของโรงเรียนในสังกัดมูลนิธิแห่งสภาคริสตจักรในประเทศไทย และเพื่อเสนอกรอบแนวคิดการวิจัยที่ประกอบไปด้วยสมมติฐานเกี่ยวกับปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการบริหารจัดการสู่ความเป็นเลิศของโรงเรียนในสังกัดมูลนิธิแห่งสภาคริสตจักรในประเทศไทย โดยใช้กระบวนวิธีการวิจัยเชิงเอกสาร (Documentary Research) ตามแนวทางของ Scott (1990) ศึกษาวรรณกรรมที่เกี่ยวข้อง ผลการวิจัยพบว่า ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อความเป็นเลิศของการบริหารโรงเรียนจากการสังเคราะห์งานวิจัยที่เกี่ยวข้องประกอบด้วย 4 ปัจจัย คือ 1) ภาวะผู้นำของผู้บริหาร 2) วัฒนธรรมองค์การ 3) ความผูกพันต่อองค์การ และ 4) เทคโนโลยีสารสนเทศ และได้กรอบแนวคิดการวิจัยเชิงสมมุติฐานที่แสดงความสัมพันธ์ขของปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการบริหารจัดการสู่ความเป็นเลิศของโรงเรียน

บทบาทผู้บริหารกับการบริหารจัดการระบบคุณภาพ โรงเรียนมาตรฐานสากล สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษากาญจนบุรี

ดาหวัน เฉลิมจรัสกุล, นุชนรา รัตนศิระประภา — Wed, 29 Apr 2026 00:00:00 +0700

บทความนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อทราบบทบาทผู้บริหาร 2) เพื่อทราบการบริหารจัดการระบบคุณภาพ และ 3) เพื่อทราบความสัมพันธ์ระหว่างบทบาทผู้บริหารกับการบริหารจัดการระบบคุณภาพ โรงเรียนมาตรฐานสากล สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษากาญจนบุรี เป็นการวิจัยเชิงพรรณนา (Descriptive research) ประชากรที่ใช้ในการวิจัยคือ โรงเรียนมาตรฐานสากล สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษากาญจนบุรี จำนวนทั้งสิ้น 28 โรง โดยกำหนดผู้ให้ข้อมูลโรงเรียนละ 8 คน ประกอบด้วย ผู้อำนวยการสถานศึกษา/รองผู้อำนวยการสถานศึกษา หัวหน้ากลุ่มสาระการเรียนรู้/หัวหน้างาน และครู จำนวน 224 คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยคือ แบบสอบถามความคิดเห็น มีค่าความเที่ยงเท่ากับ .988 และมีค่าความตรงเชิงเนื้อหาระหว่าง 0.6 ถึง 1.0 สถิติที่ใช้ในการวิเคราะห์ข้อมูลคือ ความถี่ ร้อยละ มัชฌิมเลขคณิต ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และสัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์ของเพียร์สัน

ผลการวิจัยพบว่า

1. บทบาทผู้บริหาร โรงเรียนมาตรฐานสากล สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษากาญจนบุรี โดยภาพรวมและรายด้านอยู่ในระดับมากที่สุด โดยเรียงค่ามัชฌิมเลขคณิตจากมากไปน้อยดังนี้ บทบาทด้านความสัมพันธ์ระหว่างบุคคล บทบาทด้านสารสนเทศ และบทบาทด้านการตัดสินใจ

2. การบริหารจัดการระบบคุณภาพ โรงเรียนมาตรฐานสากล สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษากาญจนบุรี โดยภาพรวมและรายด้านอยู่ในระดับมากที่สุด โดยเรียงค่ามัชฌิมเลขคณิตจากมากไปน้อยดังนี้ การวางแผนเชิงกลยุทธ์ การจัดการกระบวนการ การวัด การวิเคราะห์และการจัดการความรู้ การมุ่งเน้นบุคลากร การมุ่งเน้นผู้เรียนและผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย ผลลัพธ์ และการนำองค์กร

3. บทบาทของผู้บริหารกับการบริหารจัดการระบบคุณภาพของโรงเรียนมาตรฐานสากล สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษากาญจนบุรี โดยภาพรวม มีความสัมพันธ์กันเชิงบวกในระดับสูง อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .01

ธรรมขันธ์แห่งคัมภีร์ทีฆนิกาย: การศึกษาเชิงสังเคราะห์เพื่ออนุเคราะห์ผู้เริ่มศึกษา

มนตรี วิวาห์สุข — Wed, 29 Apr 2026 00:00:00 +0700

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาเชิงสังเคราะห์ธรรมขันธ์แห่งทีฆนิกายที่ปรากฏในพจนานุกรมพุทธศาสตร์ฉบับประมวลธรรมและพระไตรปิฎกภาษาไทยฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพโดยวิธีวิจัยเอกสาร เก็บรวบรวมข้อมูลจากหนังสือ “พจนานุกรมพุทธศาสตร์ฉบับประมวลธรรม” และ “พระไตรปิฎกภาษาไทยฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย” วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เชิงโครงสร้าง และสังเคราะห์เป็นเครือข่ายธรรม ผลการวิจัยพบว่า ธรรมขันธ์แห่งทีฆนิกายในพจนานุกรมพุทธศาสตร์ฉบับประมวลธรรม 105 หรือ 106 หัวข้อ และ 596 หรือ 633 ข้อ ในพระไตรปิฎกภาษาไทยฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย 462 หัวข้อ และ 2,600 ข้อ เครือข่ายธรรมแบบ 1) หมวดธรรม มีหมวด 4 เป็นแม่ข่าย 2) ประเภทธรรม มีประเภทที่ 8 ปฏิปัตติธรรม เป็นแม่ข่าย 3) ข้อธรรม มีข้อธรรมขึ้นต้นด้วย “สัมมา” เป็นแม่ข่าย 4) ความสัมพันธ์ระหว่างหัวข้อธรรมและข้อธรรม มีข้อธรรมขั้นต้นด้วย “ธรรม” เป็นแม่ข่าย

จากข้อค้นพบข้างต้นแสดงให้เห็นว่าธรรมขันธ์แห่งทีฆนิกายจำนวนมากไม่ถูกอ้างอิงถึงในพจนานุกรมพุทธศาสตร์ฉบับประมวลธรรม ดังนั้น ผู้ศึกษาจึงควรใช้พจนานุกรมพุทธศาสตร์ฉบับประมวลธรรมเป็นจุดเริ่มต้น จากนั้นศึกษาหัวข้อธรรมในพระไตรปิฎกภาษาไทยฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย และในขั้นสุดท้าย ศึกษาเนื้อหาของพระไตรปิฎกให้ครบถ้วนเพื่อเข้าใจบริบทของธรรมขันธ์นั้น ๆ อย่างสมบูรณ์

การพัฒนารูปแบบกิจกรรมด้วยหลักภาวนา 4 เพื่อส่งเสริมสุขภาวะองค์รวม ของผู้สูงอายุในวันพระ พื้นที่อำเภอเมืองกาญจนบุรี จังหวัดกาญจนบุรี

Wed, 29 Apr 2026 00:00:00 +0700

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษาแนวทางการส่งเสริมสุขภาวะองค์รวมของผู้สูงอายุด้วยหลักภาวนา 4 (2) พัฒนารูปแบบกิจกรรมด้วยหลักภาวนา 4 เพื่อส่งเสริมสุขภาวะองค์รวมของผู้สูงอายุในวันพระ และ (3) ประเมินประสิทธิผลของรูปแบบกิจกรรม เป็นการวิจัยแบบผสมผสาน กลุ่มตัวอย่างคือผู้สูงอายุที่มาทำบุญในวันพระ จำนวน 25 คน จาก 3 วัดในอำเภอเมืองกาญจนบุรี เครื่องมือวิจัยได้แก่ แบบสัมภาษณ์เชิงลึก แบบสนทนากลุ่ม และแบบสอบถาม (= .899) วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนาและการวิเคราะห์เนื้อหา
ผลการวิจัยพบว่า (1) แนวทางการส่งเสริมสุขภาวะองค์รวมควรบูรณาการหลักภาวนา 4 เข้ากับแนวคิดสุขภาวะองค์รวม (2) รูปแบบกิจกรรม "สูงวัย สุขใจ วันพระ" ประกอบด้วย 4 กิจกรรมหลัก ได้แก่ กายภาวนา (จีบมือบริหารสมอง) ศีลภาวนา (สมาทานศีลและฟังธรรม) จิตตภาวนา (ฝึกหายใจและเจริญเมตตา) และปัญญาภาวนา (ธรรมะส่องใจและสนทนาธรรม) ดำเนินการ 8 สัปดาห์ และ (3) ผู้เข้าร่วมมีความพึงพอใจในระดับดีถึงดีมาก โดยกิจกรรมสนทนาธรรมได้รับความพึงพอใจสูงสุด (= 3.50, S.D. = 0.86) ผู้สูงอายุมีคะแนนสุขภาวะทุกมิติในระดับดี โดยสุขภาวะทางปัญญาสูงสุด (= 3.28) รองลงมาคือสุขภาวะทางกาย (= 3.10) ทางใจ (= 2.86) และทางสังคม (= 2.64) ผู้สูงอายุมีการเปลี่ยนแปลงเชิงบวก สามารถลด ละ เลิกนิสัยไม่ดี มีสุขภาพดีขึ้น และมีความสุขในชีวิตมากขึ้น นอกจากนี้ ผู้วิจัยพัฒนาองค์ความรู้ใหม่ในรูปแบบโมเดล "การเจริญเติบโตของผีเสื้อ" เพื่ออธิบายกระบวนการพัฒนาสุขภาวะองค์รวมผ่านหลักภาวนา 4 อย่างเป็นขั้นตอนและยั่งยืน

SILA Model: การบูรณาการหลักพุทธธรรมกับการพัฒนาจริยธรรม ของคนในสังคมดิจิทัล

พระปลัดมานะ ฐิติสีโล — Wed, 29 Apr 2026 00:00:00 +0700

บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาแนวทางการบูรณาการหลักพุทธธรรมกับการพัฒนาจริยธรรมของคนในสังคมดิจิทัล โดยศึกษาคัมภีร์พระไตรปิฎก อรรถกถา และเอกสารทางวิชาการที่เกี่ยวข้องกับหลักพุทธธรรมและจริยธรรมร่วมสมัย ในประเด็นแนวคิดการบูรณาการ หลักพุทธธรรมเพื่อการพัฒนาคน จริยธรรมเพื่อการพัฒนาคนในสังคมดิจิทัล และแนวทางการสังเคราะห์หลักพุทธธรรมเพื่อการพัฒนาจริยธรรม ผลการศึกษาพบว่า ประการแรก แนวคิดการบูรณาการเป็นกระบวนการเชื่อมโยงความรู้จากหลายศาสตร์เข้าด้วยกันอย่างเป็นระบบเพื่อสร้างองค์ความรู้ใหม่ที่มีคุณค่าเชิงปฏิบัติ โดยมีหลักการสำคัญ 3 ประการ ได้แก่ หลักความเชื่อมโยง หลักความสมดุล และหลักการสร้างคุณค่าเพิ่ม ประการที่สอง หลักพุทธธรรมสำคัญที่สามารถนำมาใช้พัฒนาคนในสังคมดิจิทัลได้อย่างมีประสิทธิภาพ ประกอบด้วย หลักไตรสิกขา หลักพรหมวิหาร 4 หลักสังคหวัตถุ 4 และหลักอริยสัจ 4 ซึ่งแต่ละหมวดมีบทบาทเฉพาะในการพัฒนาจริยธรรมตั้งแต่ระดับบุคคลถึงระดับสังคม ประการที่สาม จริยธรรมเพื่อการพัฒนาคนในสังคมดิจิทัลจำเป็นต้องครอบคลุมทั้ง 4 มิติ ได้แก่ ความซื่อสัตย์สุจริต การเคารพสิทธิผู้อื่น ความรับผิดชอบต่อสังคมและสิ่งแวดล้อม และการอยู่ร่วมกันอย่างสันติ ประการที่สี่ การสังเคราะห์หลักพุทธธรรมกับจริยธรรมร่วมสมัยนำไปสู่การพัฒนา SILA Model ซึ่งเป็นกรอบแนวคิดเชิงบูรณาการ 4 มิติ ได้แก่ S การรู้ตนเองผ่านหลักไตรสิกขา I ความสมานฉันท์ระหว่างบุคคลผ่านหลักสังคหวัตถุ 4 L การเจริญเมตตาผ่านหลักพรหมวิหาร 4 และ A ปัญญาที่ยืดหยุ่นผ่านหลักอริยสัจ 4 องค์ความรู้ดังกล่าวได้มาจากการสังเคราะห์หลักธรรมทั้ง 4 หมวดเข้ากับสภาพปัญหาจริยธรรมในสังคมดิจิทัล 4 ด้าน จนได้กรอบแนวคิดที่เป็นวงจรพัฒนาอย่างต่อเนื่องตั้งแต่ระดับบุคคลสู่ระดับสังคม

พุทธจริยธรรมกับความรับผิดชอบ และการกำกับดูแลปัญญาประดิษฐ์

พระครูกาญจนกิจโสภณ — Wed, 29 Apr 2026 00:00:00 +0700

บทความนี้วิเคราะห์ความสัมพันธ์เชิงปรัชญาระหว่างจริยธรรมเชิงพุทธกับปัญญาประดิษฐ์ โดยศึกษาเอกสารและงานวิจัยที่เกี่ยวข้องในประเด็นแนวคิดปัญญาประดิษฐ์ ผลกระทบจากการใช้ปัญญาประดิษฐ์
หลักความรับผิดชอบในการพัฒนาและใช้งานปัญญาประดิษฐ์ และแนวทางการกำกับดูแลปัญญาประดิษฐ์ตามหลักพุทธจริยธรรม ผลการศึกษาพบว่า ประการแรก ปัญญาประดิษฐ์เป็นเทคโนโลยีที่มีศักยภาพสูงในการเพิ่มประสิทธิภาพการทำงานและการตัดสินใจ แต่ยังขาดเจตนาและจิตสำนึกตามนัยพุทธปรัชญา จึงไม่อาจสร้างกรรมในตัวเอง ผลกรรมจึงย้อนกลับสู่มนุษย์ผู้ออกแบบและใช้งาน ประการที่สอง ผลกระทบจากการใช้ปัญญาประดิษฐ์มีทั้งด้านบวกและด้านลบ โดยเฉพาะปัญหาอคติของอัลกอริทึม การละเมิดความเป็นส่วนตัว ช่องว่างความรับผิดชอบ และผลกระทบต่อตลาดแรงงานและสุขภาวะทางจิต ประการที่สาม หลักความรับผิดชอบในปัญญาประดิษฐ์สามารถอธิบายได้ผ่านแนวคิดกรรมกระจาย ซึ่งกำหนดให้ผู้มีส่วนเกี่ยวข้องทุกระดับในห่วงโซ่การพัฒนารับผิดชอบตามสัดส่วนของเจตนาและอำนาจ ประการที่สี่ หลักพุทธจริยธรรม โดยเฉพาะหลักเบญจศีลและหลักสัมมาอาชีวะ สามารถทำหน้าที่เป็นกรอบเชิงบรรทัดฐานสำหรับการกำกับดูแลปัญญาประดิษฐ์ที่ส่งเสริมความรับผิดชอบ ความโปร่งใส และการไม่เบียดเบียน

พุทธเศรษฐศาสตร์จากทางสายกลางสู่ธรรมาภิบาลเพื่อบูรณาการแนวคิด ด้านสิ่งแวดล้อม สังคม และธรรมาภิบาลและเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน ในประเทศไทยอย่างยั่งยืน

เกียรติอนันต์ ล้วนแก้ว — Wed, 29 Apr 2026 00:00:00 +0700

บทความวิชาการนี้นำเสนอกรอบการบูรณาการระหว่างพุทธเศรษฐศาสตร์กับแนวคิดด้านสิ่งแวดล้อม สังคม และธรรมาภิบาล (ESG) และเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) โดยครอบคลุม 4 ประเด็นหลัก ประเด็นแรก ด้านหลักพุทธศาสนา พบว่าหลักการสำคัญหกประการ ได้แก่ ทางสายกลาง ความพอเพียง ปฏิจจสมุปบาท สัมมาอาชีวะ กรุณา และสติ โดยทำหน้าที่เป็นตัวกรองเชิงจริยธรรม (ethical filter) ก่อนที่แรงจูงใจของตลาดจะเข้ามามีอิทธิพล ประเด็นที่สอง ด้านแนวคิด ESG พบว่ากรอบ ESG ในปัจจุบันขาดรากฐานเชิงปรัชญาที่สอดรับกับบริบทวัฒนธรรมตะวันออก และมีการละเลยมิติวัฒนธรรมซึ่งเป็นจุดอ่อนเชิงสถาบันโดยเฉพาะในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ประเด็นที่สาม ด้านเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน พบว่าปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง และนโยบายเศรษฐกิจชีวภาพ-เศรษฐกิจหมุนเวียน-เศรษฐกิจสีเขียว (BCG Economy) เป็นต้นแบบระดับชาติที่แสดงว่าการบูรณาการปรัชญาพุทธศาสนาเข้ากับเป้าหมายการพัฒนาเป็นเรื่องที่สามารถดำเนินการได้จริงในเชิงนโยบาย ประเด็นที่สี่ ด้านการบูรณาการ พบว่ากรอบ DPSIR-E และสมการ I = P × A × T × E สามารถเชื่อมโยงพุทธเศรษฐศาสตร์กับ ESG และ SDGs ได้อย่างเป็นระบบ โดยค่านิยมและจริยธรรมเป็นตัวขับเคลื่อนเชิงสถาบันในระดับลึก บทความนี้มีข้อเสนอเชิงนโยบายของบริษัทและหน่วยงานกำกับดูแลในบริบทไทยและอาเซียน