ศึกษาการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาในอาสีวิโสปมสูตร - สมสิทฺโธ พระสมหมาย (วารสาร มจร บาฬีศึกษาพุทธโฆสปริทรรศน์, 2021)
บทความนี้เป็นส่วนหนึ่งของสารนิพนธ์ ซึ่งมีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาเนื้อหาและหลักธรรมสำคัญในอาสีวิโสปมสูตร และ วิเคราะห์แนวทางการเจริญวิปัสสนาภาวนาในอาสีวิโสปมสูตร โดยการศึกษาข้อมูลจากไตรปิฏกและเอกสารต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง รวบรวม สรุปวิเคราะห์ เรียบเรียงบรรยายเชิงพรรณนา และตรวจสอบโดยผู้เชี่ยวชาญ อาสีวิโสปมสูตรเป็นพระสูตรที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงอุปมาสภาพธรรมทั้งหลายเชิงให้เห็นโทษเพื่อชักนำให้พระภิกษุ ๕๐๐ รูปที่ได้ฌานเพื่อพัฒนาจิตเข้าสู่วิปัสสนาญาณ เพื่ออริยมรรค อริยผล เป็นพระสูตรที่เกิดจากอัธยาสัยของพระพุทธเจ้าจัดอยู่ในประเภท สุตตะ ทรงใช้หลักการอุปมาแบบสัททคัมมูปมา เนื้อหาของพระสูตรมีความย่อว่า พระพุทธเจ้าทรงตรัสเรียกพระภิกษุ ๕๐๐ รูป ที่ได้ฌานสมาบัติ และทรงเล่าเรื่องชายคนหนึ่งถูกอสรพิษทั้ง ๔ ไล่ล่า (มหาภูตรูป ๔) วิ่งหนีไปพบเพชรฆาต ๕ คน (ขันธ์ห้า) ตามล่าอีก และเจอสายลับ (นันทิราคะ) ที่เดินทางติดตามมาเพื่อฆ่าตลอดเวลา จึงพบบ้านร้าง (อายตนะภายใน ๖) จึงหนีไปพบห้วงน้ำใหญ่ (โอฆะ ๔) และเห็นว่าฝั่งนี้ (สักกายะ) ไม่ปลอดภัยจึงทำแพ (อริยมรรคมีองค์ ๘) ด้วยความเพียรพยายามด้วยการเกาะแพแล้วใช้มือและเท้าต่างพายเพื่อหนีภัยข้ามไปยังฝั่งโน้น (นิพพาน) เนื้อหาทั้งหมดทำให้เห็นภาพของการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาได้อย่างชัดเจน พระสงฆ์ทั้ง ๕๐๐ รูปน้อมจิตตามลำดับคำสอนเจริญวิปัสสนาภาวนาได้บรรลุเป็นพระอรหันต์ในที่สุด