ผศ. (พิเศษ) ดร. สรวิชญ์ วงษ์สอาด: บทวิจารณ์หนังสือ เรื่อง : คำสอนศิษย์วัด” - Wongsa-ard , Asst. Prof. Dr. Sorawit (วารสาร มจร บาฬีศึกษาพุทธโฆสปริทรรศน์, 2023)
บทนำ หนังสือเรื่อง “คำสอนศิษย์วัด” มีลักษณะเป็นการเขียนประพันธ์เป็นร้อยกรองตามรูปแบบฉันทลักษณ์มอญ ผู้แต่ง คือ พระอาจารย์อะเฟาะมหาเถระ พระภิกษุชาวมอญ แต่งเมื่อประมาณ พ.ศ. ๒๒๘๐ ที่วัดอะเฟาะ กรุงหงสาวดี ได้มีผู้จารคัดลอกกันต่อมากี่ครั้งมิทราบได้ และปรากฏหลักฐานว่ามีการจารที่วัดบ่อ จังหวัดนนทบุรี แล้วเสร็จเมื่อ วันศุกร์ ขึ้น ๘ ค่ำ เดือน ๙ จุลศักราช ๑๒๘๙ (พ.ศ.๒๔๗๐) ปัจจุบันมีต้นฉบับเก็บรักษาไว้ที่พิพิธภัณฑ์พื้นบ้านวัดคงคาราม จังหวัดราชบุรี มีผู้นำมาแปลเป็นภาษาไทยไทยคือ นายพิศาล บุญผูก แปลเสร็จสิ้นเมื่อ ๖ กรกฎาคม ๒๕๕๖ จัดพิมพ์รวบรวมในหนังสือ พระอาจารย์อะเฟาะ เทพกวีศรีชาวมอญ โดย ศูนย์ภูมิภาคโบราณคดีและวิจิตรศิลป์ในองค์การรัฐมนตรีศึกษาแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ (SEAMEO Regional Centre for Archaeology and Fine Arts : SPAFA) เมื่อปี พ.ศ.๒๕๕๘ เนื้อหาของเรื่อง “คำสอนศิษย์วัด” มีการดำเนินเรื่องเป็นการนำข้อปฏิบัติในการดำเนินชีวิต คือ ความเพียรและไม่เกียจคร้านในการประกอบสัมมาชีพ การทำความดีสั่งสมบุญกุศล การทำบุญตามประเพณีวันสำคัญทางพระพุทธศาสนา ตลอดถึงหลักหนทางดีที่นำสู่มรรคผล คือ ทางที่หนึ่ง เป็นทางผิดไม่ควรเดินไปเพราะประกอบไปด้วยไฟที่คอยแผดเผาคือไฟราคะ ไฟโทสะ ไฟโมหะ ที่ทำให้ทุกชีวิตต้องทุกข์ร้อนไม่จบสิ้น ทางที่สอง เป็นทางกุศล เป็นทางของสาธุชนคนดีทั้งหลาย คือ การให้ทาน รักษาศีล ความมีหิริโอตัปปะและความเพียรในอันขจัดไฟราคะ ไฟโทสะ ไฟโมหะ ให้หมดสิ้นไป การมีเมตตาจิตในการอยู่ร่วมกัน รวมถึงการเคารพกตัญญูเชื่อฟังบิดรมารดาครูอาจารย์ ส่วนทางที่สามนั้น เป็นทางวิเศษที่พระบรมศาสดาตรัสเรียกว่า “อริยมรรค” เป็นทางที่วิเศษสุดที่จะนำพาผู้เดินตามทางสายนี้ได้หลุกพ้นจากวัฏทุกข์ทั้งมวล ด้วยการเจริญภาวนาปัญญา เจริญสติมหาปัฏฐาน ดำเนินตามมรรคาสู่ความหลุดพ้นจากภัยคือวัฏทุกข์