วิเคราะห์การเสริมสร้างความมั่นคงทางจิต ในการดำเนินชีวิตตามหลักอริยสัจ 4 - พระครูอาจารวิธาน (วารสาร มจร บาฬีศึกษาพุทธโฆสปริทรรศน์, 2026)
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ คือ 1) เพื่อศึกษาหลักอริยสัจ 4 ตามแนวพระพุทธศาสนาเถรวาท 2) เพื่อศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างหลักอริยสัจ 4 เพื่อเสริมสร้างความมั่นคงในการดำเนินชีวิต และ 3) เพื่อวิเคราะห์หลักอริยสัจ 4 เพื่อเสริมสร้างความมั่นคงในการดำเนินชีวิต การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยใช้การศึกษาข้อมูลจากเอกสาร และการวิเคราะห์เชิงพรรณนา ผลการวิจัยพบว่า หลักอริยสัจ 4 มีลักษณะเป็นระบบจัดการชีวิตและวงจรการแก้ปัญหาเชิงเหตุและผลที่สมบูรณ์ โดยทุกข์ทำหน้าที่เป็นกลไกตระหนักรู้สภาพปัญหาและความไม่สมบูรณ์ของชีวิต สมุทัยทำหน้าที่วิเคราะห์รากเหง้าของปัญหาอันเกิดจากตัณหาและความยึดมั่นถือมั่น นิโรธคือภาวะแห่งความสมดุลและความสงบภายในจากการปล่อยวาง และมรรคคือแนวทางปฏิบัติผ่านอริยมรรคมีองค์ 8 เพื่อพัฒนาความคิด พฤติกรรม และจิตใจ ความสัมพันธ์ระหว่างอริยสัจ 4 ในการดำเนินชีวิต พบบทบาทในระดับบุคคล ช่วยให้ยอมรับความจริง จัดการอารมณ์ ลดความเครียด และสร้างสุขภาวะทางจิต และระดับสังคม ช่วยส่งเสริมความเห็นอกเห็นใจ ลดความขัดแย้ง และสร้างความสัมพันธ์ที่เกื้อกูลกัน ซึ่งมีความสอดคล้องกับแนวคิดทางจิตวิทยาสมัยใหม่ในการสร้างความยืดหยุ่นทางจิตใจ การวิเคราะห์หลักอิทธิบาท 4 ในการดำเนินชีวิต พบว่าการเสริมสร้างความมั่นคงในการดำเนินชีวิตตามหลักอริยสัจ 4 ที่เชื่อมโยงกระบวนการเข้าด้วยกัน ส่งผลลัพธ์สู่ความมั่นคงยั่งยืน 4 ด้าน ได้แก่ มีสติรู้เท่าทันตนเอง มีปัญญาเข้าใจชีวิตตามจริง มีความสมดุลทั้งกายใจ และมีคุณภาพชีวิตที่สงบมั่นคง และได้ แผนภาพแบบจำลองการเสริมสร้างความมั่นคงในการดำเนินชีวิตตามหลักอริยสัจ 4