แนวทางการพัฒนาและส่งเสริมไวยาวัจกรในกิจการพุทธศาสนา อำเภอภูเพียง จังหวัดน่าน - ขันตี, สว่างจิต (วารสาร มจร บาฬีศึกษาพุทธโฆสปริทรรศน์, 2022)
บทความนี้เป็นส่วนหนึ่งของงานวิจัย “แนวทางการพัฒนาและส่งเสริมไวยาวัจกรในกิจการพุทธศาสนาอำเภอภูเพียงจังหวัดน่าน” มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาองค์ความรู้และบทบาทของไวยาวัจกรในกิจการพุทธศาสนา 2) เพื่อศึกษาสภาพและปัญหาในการปฏิบัติหน้าที่ของไวยาวัจกรในอำเภอภูเพียง จังหวัดน่านและ 3) เพื่อนำเสนอแนวทางการพัฒนาและส่งเสริมไวยาวัจกรในกิจการพุทธศาสนา อำเภอภูเพียง จังหวัดน่าน ซึ่งในบทความนี้เน้นนำเสนอวัตถุประสงค์การวิจัยข้อที่ 3 โดยมีระเบียบวิธีการวิจัยคือวิจัยเชิงคุณภาพภาคสนาม ใช้การสัมภาษณ์เชิงลึกและการสังเกตการณ์แบบมีส่วนร่วม ผู้ให้ข้อมูลสำคัญจำนวน 18 รูป/คน ประกอบด้วย เจ้าอาวาส ไวยาวัจกรและผู้นำชุมชน ผลการวิจัยพบว่า รูปแบบในการพัฒนาและส่งเสริมไวยาวัจกรอำเภอภูเพียงจังหวัดน่าน ควรอยู่ภายใต้ MAP Model ซึ่งคุณลักษณะของไวยาวัจกรควรประกอบด้วยซื่อสัตย์ อ่อนน้อม รอบรู้ มีวิสัยทัศน์ จิตอาสา เก่งประสานงาน มีส่วนร่วม และสร้างเครือข่าย โดยความซื่อสัตย์มีสำคัญที่สุด ที่ไวยาวัจกรต้องใช้การจัดทำบัญชี ดูแลทรัพย์สินและผลประโยชน์ของวัด ส่วนวิธีการพัฒนาและส่งเสริมนั้น ควรเป็นรูปแบบการอบรม (training) อบรมเชิงปฏิบัติการ (learning by doing) และถ่ายทอดองค์ความรู้ (coaching) ซึ่งหลักธรรมที่นำมาใช้ในการพัฒนาคือไตรสิกขา จะทำให้ได้ไวยาวัจกรต้นแบบที่มีความตระหนักรู้ในกิจการพุทธศาสนา 8 ด้าน คือ การปกครองคณะสงฆ์ การศึกษาสงฆ์ การเผยแผ่พระพุทธศาสนา การปฏิบัติธรรม การอุปถัมภ์คุ้มครองพระพุทธศาสนา การศาสนสถาน การศาสนสมบัติ และการส่งเสริมพระพุทธศาสนา รวมถึงมีความเป็นนักบริหารและนักประชาสัมพันธ์ อันจะสืบสานงานของกิจการพุทธศาสนาและพระพุทธศาสนาให้ยั่งยืนต่อไป