วงจรชีวิตที่อิงอาศัยซึ่งกันและกันตามหลักปฏิจจสมุปบาท - ศันธนะ, กรณ์รวี; วงษ์สอาด, ผศ. (พิเศษ) ดร. สรวิชญ์ (วารสาร มจร บาฬีศึกษาพุทธโฆสปริทรรศน์, 2025)
บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์ศึกษาวิเคราะห์เรื่อง” วงจรชีวิตที่อิงอาศัยซึ่งกันและกันตามหลักปฏิจจสมุปบาท” ที่เป็นองค์ธรรมที่พระพุทธองค์ทรงแสดงไว้ในฐานะเป็นตัวสภาวะหรือกฎของธรรมชาติ ซึ่งเป็นหลักความจริงที่เกี่ยวข้องความสัมพันธ์เป็นเหตุเป็นปัจจัยที่เกี่ยวโยงกันลูกโซ่ทั้งสายเกิดและสายดับแสดงถึงสภาวะของชีวิตตั้งแต่เกิดจนถึงตายในเรื่องโลกและชีวิต นรก สวรรค์ บุญ บาป ชาตินี้ ชาติหน้า และนิพพานว่าเป็นของจริงรู้แจ้งชัดสภาวธรรมของนามรูปตามหลักสติปัฏฐาน 4 ในการกำหนดรู้ทางกาย เวทนา จิต และธรรม ของการเจริญวิปัสสนา ซึ่งจะทำให้รู้แจ้งพระนิพพาน โดยผ่านอริยสัจ 4 กับหลักปฏิจสมุปบาทในการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาในฐานกาย เวทนา จิต และธรรม การเข้าใจปฏิจจสมุปบาท ที่เป็นธรรมที่ลึกซึ้ง เห็นได้ยาก รู้ตามได้ยาก สงบ ประณีต สุดจะ คาดคะเนได้ เป็นองค์ธรรมที่พระพุทธองค์ทรงแสดงไว้ในฐานะเป็นตัวของสภาวะหรือกฎของธรรมชาติ ซึ่งเป็นหลักความจริงที่มีอยู่ที่แสดงถึงสภาวะของชีวิตตั้งแต่เกิดจนถึงตาย ชีวิตทุกชีวิต เป็นสภาวธรรมอย่างหนึ่งประกอบด้วยขันธ์ 5 มีรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ หรือนามรูป อันเป็นทุกข์ มีการเวียนว่ายตายเกิด ในเรื่องของโลกและชีวิต นรก สวรรค์ บุญ บาป ชาตินี้ ชาติหน้า และนิพพานว่าเป็นของจริง