การพัฒนาโมเดลสุทธวิปัสสนาเพื่อการจัดการความเครียดของคนวัยทำงานจังหวัดนนทบุรี - พูนวสุพลฉัตร, นวลวรรณ; วิริยธมฺโม, พระมหาปราโมทย์; แก้วศรี , ทรงวิทย์; ศรีหานู , ชัยชาญ; ตุนิน, พระมหาดวงเด่น ฐิตญาโณ (วารสาร มจร บาฬีศึกษาพุทธโฆสปริทรรศน์, 2026)
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาสภาพปัญหาการจัดการความเครียดของคนวัยทำงาน 2) เพื่อพัฒนาโมเดลสุทธวิปัสสนาที่มีประสิทธิภาพสนับสนุนการจัดการความเครียดของคนวัยทำงาน และ 3) เพื่อนำเสนอผลการพัฒนาโมเดลสุทธวิปัสสนาเพื่อสนับสนุนการจัดการความเครียดของคนวัยทำงานเป็นการวิจัยและพัฒนาซึ่งใช้วิธีวิจัยแบบผสมผสาน การสร้างและตรวจสอบคุณภาพหลักสูตร การทดลองใช้หลักสูตรระยะสั้น 3 ชั่วโมง และการประเมินผล กลุ่มตัวอย่างจำนวน 10 คน เครื่องมือที่ใช้ แบบประเมินความเครียด (SPST-20 และ ST-5) และเครื่องมือวัดความเครียดทางสรีรวิทยา Smart Pulse (HRV) ผลการวิจัยพบว่า โมเดลหลักสูตรสุทธวิปัสสนามีประสิทธิผลอย่างยิ่งในการลดความเครียดที่รายงานด้วยตนเอง คะแนนเฉลี่ยจากแบบประเมิน SPST-20 ลดลงจากระดับสูง (x̄ = 2.36$) เป็นระดับปานกลาง (x̄ = 2.18) ซึ่งมีความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ p = .001 (t = 3.65, df = 19) แบบวัด ST-5 ก็ลดลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติเช่นกันที่ระดับ p = .034$ (t = 3.16, df = 4) ซึ่งผลลัพธ์นี้สอดคล้องสุทธวิปัสสนาที่ใช้สติสัมปชัญญะรู้เท่าทันอารมณ์และภาวะความเครียดที่กำลังเกิดขึ้นโดยความเป็นไตรลักษณ์ (เกิด-ดับ) เพื่อลดนิวณ์คือความคิด อย่างไรก็ตาม ผลการวัดความเครียดทางสรีรวิทยา แสดงเพียงแนวโน้มการลดลงโดยรวม (จาก 61.1% เหลือ 56.4%) และความเครียดทางกายลดลงชัดเจนที่สุด (จาก 60.4% เหลือ 52.3%) แต่การเปลี่ยนแปลงเหล่านี้ยังไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ นอกจากนี้ ความเครียดเชิงโครงสร้างที่มาจากปัจจัยภายนอก อาทิ การไม่บรรลุเป้าหมายและปัญหาทางการเงิน ยังคงมีค่าเฉลี่ยสูงหลังการอบรม ผู้เข้าร่วมพึงพอใจโดยรวมอยู่ในระดับสูง (x̄ = 4.06) โดยเฉพาะด้านการนำความรู้ไปใช้ ข้อเสนอแนะคือควรมีการวิจัยติดตามผลในระยะยาว (6 สัปดาห์ขึ้นไป) เพื่อตรวจสอบผลลัพธ์ทางสรีรวิทยา และองค์กรควรบูรณาการหลักสูตรนี้เข้ากับการบริหารทรัพยากรมนุษย์เพื่อส่งเสริมการทำงานและดำเนินชีวิตประจำวันอย่างต่อเนื่อง