รูปแบบการประยุกต์ใช้หลักอิทธิบาท 4 ในการปฏิบัติงาน ของพนักงานบริษัทแพลนเพ้นท์ จำกัด - ขนฺติโก, พระประเทือง (วารสาร มจร บาฬีศึกษาพุทธโฆสปริทรรศน์, 2026)
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ คือ 1) เพื่อศึกษาสภาพการปฏิบัติงานของพนักงานในสังคมไทยยุคปัจจุบัน 2) เพื่อศึกษาหลักอิทธิบาท 4 ในทางพระพุทธศาสนา 3) เพื่อนำเสนอรูปแบบการประยุกต์ใช้หลักอิทธิบาท 4 ในการปฏิบัติงานของพนักงานบริษัทแพลนเพ้นท์ จำกัด โดยผลการศึกษาวิจัยสรุปตามวัตถุประสงค์ได้ดังนี้ ผลการวิจัยพบว่า 1) สภาพการทำงานของพนักงานในสังคมไทยยุคปัจจุบัน พบว่า สภาพการทำงานในยุคปัจจุบันกำลังเผชิญกับการเปลี่ยนผ่านครั้งสำคัญ จากเดิมที่มุ่งเน้นเพียงผลผลิตเชิงวัตถุไปสู่การให้ความสำคัญกับ "คุณค่าภายใน" โดยพนักงานยุคใหม่ไม่ได้ต้องการเพียงค่าตอบแทนจากการแลกแรงงาน แต่แสวงหาความหมายของชีวิตและการสร้างประโยชน์ต่อสังคม ภายใต้ความท้าทายของโลกดิจิทัลที่ผันผวน องค์กรจึงต้องปรับเปลี่ยนการบริหารจากการสั่งการและควบคุม มาเป็นการบริหารแบบองค์รวมที่ดูแลทั้งสุขภาพกาย จิตใจ และปัญญา โดยมีผู้นำเป็นต้นแบบทางคุณธรรมเพื่อผสานเป้าหมายของบุคคลและองค์กรเข้าด้วยกัน 2) อิทธิบาท 4 ในทางพระพุทธศาสนา พบว่า อิทธิบาท 4 มิได้เป็นเพียงหลักธรรมในคัมภีร์แต่เป็นระบบการบริหารงานยุคใหม่ที่ทำงานประสานกันอย่างเป็นพลวัต เริ่มต้นจาก ฉันทะ ซึ่งเป็นพลังแห่งความรักในงานที่ช่วยเปลี่ยนหน้าที่ให้เป็นความสุข วิริยะ คือความเพียรที่มุ่งเน้นการเข้าถึงแก่นแท้ของงาน จิตตะ คือความรับผิดชอบและสมาธิที่สร้างความรอบคอบท่ามกลางความซับซ้อน และ วิมังสา คือการใช้ปัญญาและวิจารณญาณทบทวนเพื่อการพัฒนาและสร้างสรรค์นวัตกรรม หลักธรรมทั้งสี่นี้จึงเป็นเครื่องมือสำคัญที่ช่วยให้บุคคลเกิดอิสรภาพทางใจและสามารถพึ่งพาตนเองได้อย่างยั่งยืน 3) รูปแบบการประยุกต์ใช้หลักอิทธิบาท 4 ในการปฏิบัติงานของพนักงานบริษัทแพลนเพ้นท์ จำกัด พบว่า การนำอิทธิบาท 4 มาประยุกต์ใช้ สามารถเปลี่ยนพนักงานให้เป็นผู้ปฏิบัติงานด้วยปัญญาได้อย่างเป็นรูปธรรม เช่น พนักงานแผนกผลิตที่เกิดความภาคภูมิใจในผลงานที่ช่วยสร้างความสวยงามและทนทานให้แก่รถยนต์ของลูกค้า (ฉันทะ) ความอดทนต่อสภาพงานที่จำเจและสารเคมี (วิริยะ) การใช้สมาธิของแผนกบัญชีและไอทีเพื่อลดข้อผิดพลาดในเวลาเร่งรีบ (จิตตะ) และการที่องค์กรเปิดพื้นที่ปลอดภัยให้พนักงานได้กล้าตั้งคำถามเพื่อปรับปรุงระบบให้ทันสมัยและปลอดภัยยิ่งขึ้น (วิมังสา) องค์ความรู้จากการวิจัย พบว่า อิทธิบาท 4 คือฟันเฟืองแห่งปัญญาที่เชื่อมโยงกันอย่างเป็นระบบ โดยมีฉันทะเป็นแรงจูงใจ วิริยะเป็นกลไกการพัฒนาทักษะ จิตตะเป็นตัวควบคุมคุณภาพ และวิมังสาเป็นตัวสร้างนวัตกรรม เมื่อองค์กรเปิดโอกาสให้พนักงานมีส่วนร่วมและเห็นศักยภาพของตนเอง จะก่อให้เกิดความสุขในการทำงานและสร้างความผูกพันต่อองค์กรอย่างเป็นธรรมชาติ โดยไม่ต้องพึ่งพาสิ่งของล่อใจเพียงอย่างเดียว การประยุกต์ใช้หลักธรรมนี้จึงเป็นการประสานความเก่งเข้ากับความดี ซึ่งเป็นรากฐานสำคัญสูงสุดที่นำไปสู่การเติบโตอย่างยั่งยืนขององค์กรในบริบทสังคมไทย