วารสารศิลปกรรมศาสตร์วิชาการ วิจัย และงานสร้างสรรค์

การสร้างลวดลายจากความเชื่อเรื่องสิริมงคลของญี่ปุ่น บนเสื้อฮัปปิด้วยนวัตกรรมการพิมพ์

Tue, 21 Apr 2026 00:00:00 +0700

การวิจัยเรื่อง การสร้างลวดลายบนเสื้อฮัปปิด้วยนวัตกรรมการพิมพ์ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา นวัตกรรมการพิมพ์ผ้าและลวดลายจากศิลปะและความเชื่อของวัฒนธรรมญี่ปุ่น และเพื่อสร้างลวดลายบนเสื้อฮัปปิด้วยนวัตกรรมการพิมพ์ ด้วยนวัตกรรมการพิมพ์ มีวิธีการดำเนินงานแบ่งเป็น 4 ระยะ ดังนี้ ขั้นตอนที่ 1 ออกแบบลวดลายจากแนวคิดวัฒนธรรมความเชื่อที่เป็นสิริมงคลของคนญี่ปุ่น ได้แก่ ปลาคาร์ฟ สุนัขจิ้งจอก ซากุระ และภูเขาไฟฟูจิ ขั้นตอนที่ 2 ทดลองใช้นวัตกรรมการพิมพ์ ขั้นตอนที่ 3 จัดวางลวดลายบนเสื้อฮัปปิ และขั้นตอนที่ 4 จัดทำผลิตภัณฑ์ต้นแบบ

ผลการวิจัยพบว่าผู้วิจัยใช้แนวคิดมาออกแบบลวดลายจำนวนทั้งสิ้น 15 ลวดลาย จากนั้นคัดเลือกโดยผู้เชี่ยวชาญ 5 คน ลวดลายที่ได้รับการคัดเลือกมากที่สุดตามลำดับ คือ 1) ลวดลายดวงจิตแห่งญี่ปุ่น 2) ลวดลายคู่ครองยืนนาน 3) ลวดลายผู้ปกครองแห่งฟูจิ 4) ลวดลายอาทิตย์อัสดง และ 5) ลวดลายผู้พิทักษ์แห่งญี่ปุ่น และทดลองการใช้นวัตกรรมการพิมพ์ กับผ้า 3 ชนิด คือ ผ้าดัชเชสซาติน ผ้าโทเร และผ้าฝ้าย ผลการทดลองพบว่า ผ้าดัชเชสซาติน เป็นวัสดุที่เหมาะสมมากที่สุด โดยการพิมพ์ผ้าระบบซับลิเมซั่น (Sublimation) ให้สีสม่ำเสมอ การพิมพ์ผ้าด้วยฟอยล์ (Flex Foil) ติดแน่นกับเนื้อผ้า และการพิมพ์ผ้าด้วยแสงยูวี (UV Light) สามารถแสดงผลได้ชัดเจนมีปฏิกิริยากับแสงยูวี และ ผลการจัดวางลวดลายบนเสื้อฮัปปิ ได้มีการคัดเลือกตามลักษณะเสื้อฮัปปิที่ปรากฎในวิถีวัฒนธรรมของญี่ปุ่นได้ผลว่า ตำแหน่งกึ่งกลางชิ้นหลังของเสื้อเป็นตำแหน่งที่เหมาะสมที่สุด เนื่องจากสามารถแสดงลวดลายได้เด่นชัดและสื่อแนวคิดได้อย่างสมบูรณ์ ทั้งยังสอดคล้องกับการออกแบบเสื้อฮัปปิแบบดั้งเดิมของญี่ปุ่น

การออกแบบชุดเครื่องทอกกดีไอวาย เพื่อส่งเสริมภูมิปัญญาท้องถิ่นงานหัตถกรรมการทอกกจันทบูร วิสาหกิจชุมชนกลุ่มสตรีทอเสื่อกกบ้านเสม็ดงาม หมู่ 10 จันทบุรี

ศันสนีย์ อาจนาฝาย, เข็มชาติ เชยชม, พนม จงกล, ณภัค แสงจันทร์ — Tue, 21 Apr 2026 00:00:00 +0700

งานวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาแนวทางการออกแบบชุดเครื่องทอกกดีไอวาย และ 2) เพื่อออกแบบและผลิตชุดเครื่องทอกกดีไอวาย การวิจัยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงสร้างสรรค์ (Creative Research) โดยศึกษาข้อมูลจากเอกสาร งานวิจัยที่เกี่ยวข้อง และการศึกษาภาคสนามเครื่องทอเสื่อกกแบบดั้งเดิมของชุมชน นำข้อมูลมาวิเคราะห์เชิงเนื้อหาเพื่อกำหนดแนวทางการออกแบบ จากนั้นสร้างหุ่นจำลองสามมิติ (3D Model) เพื่อกำหนดขนาดสัดส่วนและทดลองใช้งาน พัฒนาเป็นแบบร่างและต้นแบบสามมิติ และใช้แบบประเมินความเหมาะสมของรูปแบบผลิตภัณฑ์เครื่องทอดีไอวายเป็นเครื่องมือในการวิจัย โดยประเมินจากผู้เชี่ยวชาญด้านการผลิตเครื่องทอและการทอเสื่อกกจันทบูร จำนวน 3 คน

อกกได้จริง ปัญหาเรื่องความตึงของเส้นยืนได้รับการแก้ไขด้วยการปรับโครงสร้างเครื่องทอ แบบที่ได้รับการคัดเลือกคือแบบที่ 3 ซึ่งมีคะแนนเฉลี่ยสูงสุดเท่ากับ 4.66 วัสดุไม้เงาะและไม้มังคุด ที่ได้จากการตัดแต่งกิ่งทางการเกษตร ขนาดตัวเครื่อง 200 X 290 X100 มม. ขนาดฟืม 80 X 200 X 17 มม. ใช้เส้นยืนเอ็นพลาสติก ใช้กกขนาดเล็ก

ผลลัพธ์ของการวิจัยก่อให้เกิดประโยชน์ต่อชุมชน โดยได้ต้นแบบชุดเครื่องทอกกดีไอวายที่สามารถต่อยอดเป็นผลิตภัณฑ์ของที่ระลึก ส่งเสริมการเรียนรู้และการถ่ายทอดภูมิปัญญาการทอเสื่อกกจันทบูรให้แก่ผู้สนใจและนักท่องเที่ยว อีกทั้งยังช่วยเพิ่มโอกาสทางเศรษฐกิจและการสร้างรายได้ให้กับวิสาหกิจชุมชนอย่างยั่งยืน

การพัฒนานวัตกรรมวัสดุทางเลือกอินซูเลชั่น (Insulation) จากเส้นใยนุ่น เพื่อการสร้างสรรค์ผลิตภัณฑ์แฟชั่น สู่ตราสินค้าแฟชั่นยั่งยืน

ศิวรี อรัญนารถ, อรรถพนธ์ พงษ์เลาหพันธุ์, สุระเกียรติ รัตนอํานวยศิริ — Thu, 23 Apr 2026 00:00:00 +0700

การตระหนักรู้ในเรื่องความยั่งยืนและสิ่งแวดล้อม นําไปสู่การแสวงหาวัสดุทางเลือกทดแทนจากวัสดุธรรมชาติ ซึ่งเป็นประเด็นสําคัญของอุตสาหกรรมแฟชั่นในปัจจุบัน การวิจัยพัฒนานวัตกรรมวัสดุ ทางเลือกอินซูเลชั่นจากเส้นใยนุ่นเพื่อการสร้างสรรค์ผลิตภัณฑ์แฟชั่นสู่ตราสินค้าแฟชั่นยั่งยืน มีวัตถุประสงค์เพื่อหาแนวทางในการพัฒนานวัตกรรมวัสดุทางเลือกอินซูเลชั่นจากเส้นใยจากนุ่น ร่วมกับการหาแนวทางในการออกแบบผลิตภัณฑ์แฟชั่น โดยเป็นการวิจัยแบบผสมผสาน (Mix Method) ด้วยวิธีการเชิงคุณภาพควบคู่กับการทดลองพัฒนานวัตกรรมของวัสดุทางเลือก และการพัฒนาออกแบบสร้างสรรค์ทางศิลปกรรมศาสตร์ ใช้วิธีการเก็บข้อมูลด้วยกระบวนการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-Depth Interview) กับกลุ่มผู้เชี่ยวชาญทางด้านการพัฒนานวัตกรรมวัสดุแฟชั่นและสิ่งทอ, นักวิชาการและผู้เชี่ยวชาญด้านการออกแบบแฟชั่นและสิ่งทอ จํานวน 17 คน โดยมีค่าความคลาดเคลื่อนที่ 0.48-0.54

ผลจากการวิจัยพบว่า 1) ด้านการพัฒนานวัตกรรมวัสดุทางเลือกอินซูเลชั่นจากเส้นใยนุ่นเพื่อการสร้างสรรค์ผลิตภัณฑ์แฟชั่นเหมาะสมกับเทคนิคการสร้างผ้าไม่ทอ (Non-woven Textile) ด้วยกระบวนการผ่านความร้อน (Thermal Bonding) เพื่อทําให้เส้นใยยึดเกาะหรือประสานกัน โดยใช้เส้นใยนุ่นร่วมกับ Polyester Low Melt, Polyester Recycle ในอัตราส่วนที่แตกต่างกัน เพื่อให้วัสดุที่ได้เกิดความหลากหลายด้านคุณสมบัติที่เหมาะกับการเก็บอุณภูมิสําหรับนํามาใช้ในการสร้างสรรค์ผลิตภัณฑ์แฟชั่น 2) แผ่นวัสดุทางเลือกอินซูเลชั่นจากเส้นใยนุ่นมีความเหมาะสมที่จะเป็นวัสดุทางเลือกทางแฟชั่นให้กับกลุ่มผู้บริโภคมิลเลเนียลเจนเนอเรชั่น สําหรับกลุ่มผลิตภัณฑ์เสื้อผ้าเครื่องแต่งกายแบบเลเยอร์ริ่ง (Layering) ระดับชั้น Insulated Layer หรือ Mid Layer ด้วยเทคนิคการควิล์ท
(Quilting) และบุนวม (Padding) เพื่อเป็นวัสดุทางเลือกทดแทนการใช้ขนสัตว์ (Down, Fleece) หรือทดแทนแผ่นใยสังเคราะห์ เนื่องด้วยคุณสมบัติพิเศษเป็นฉนวนควบคุมอุณภูมิ โดยสามารถใช้ร่วมกับการออกแบบได้หลากหลายสไตล์ที่สอดคล้องกับกลุ่มผู้บริโภค นุ่นจึงเป็นวัสดุธรรมชาติทางเลือกในขอบเขตของวัตถุดิบยั่งยืน (Sustainable Material) ที่จะช่วยพัฒนาไปสู่การสร้างต้นแบบตราสินค้าแฟชั่นยั่งยืน

การพัฒนารูปแบบการจัดการเรียนรู้นาฏศิลป์ตามแนวทางพหุวัฒนธรรมศึกษา เพื่อเสริมสร้างทักษะข้ามวัฒนธรรมสําหรับนักศึกษาสาขานาฏศิลป์ และการแสดง

จิระเดช นุกูลโรจน์, ยุทธพงศ์ ช่วยนาเขต, รัฏฐพิชญ์ แสงดา — Thu, 23 Apr 2026 00:00:00 +0700

วิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาและทดลองใช้รูปแบบการจัดการเรียนรู้นาฏศิลป์ตามแนวทางพหุวัฒนธรรมศึกษาเพื่อเสริมสร้างทักษะข้ามวัฒนธรรมสําหรับนักศึกษาสาขานาฏศิลป์และการแสดงใช้ระเบียบวิธีวิจัยและพัฒนา แบ่งขั้นตอนดําเนินการออกเป็น 4 ระยะ คือ การสร้างกรอบแนวคิด การยกร่างรูปแบบ การทดลองใช้รูปแบบ และการสรุปผลการใช้รูปแบบ กลุ่มตัวอย่างเป็นนักศึกษาสาขานาฏศิลป์และการแสดงจํานวนทั้งสิ้น 18 คน เครื่องมือที่ใช้วิจัย คือ 1. แบบสัมภาษณ์สภาพปัญหา 2. แบบประเมินทักษะข้ามวัฒนธรรม 3. แบบบันทึกการสนทนากลุ่ม 4. แบบทดสอบความรู้ด้านวัฒนธรรม สถิติที่ใช้วิจัย คือ ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และ การทดสอบ t แบบจับคู่ ผลการวิจัยจากวัตถุประสงค์ข้อที่ 1 พบว่า รูปแบบการจัดการเรียนรู้นาฏศิลป์ตามแนวทางพหุวัฒนธรรมศึกษา (CEICB MODEL) ประกอบด้วย หลักการ วัตถุประสงค์ กิจกรรมการเรียนรู้กระบวนการจัดการเรียนรู้ 5 ขั้น บทบาทของผู้ที่เกี่ยวข้อง ผลลัพธ์ และเงื่อนไขความสําเร็จ สําหรับวัตถุประสงค์ข้อที่ 2 เป็นการประเมินทักษะข้ามวัฒนธรรม พบว่า ระยะหลังทดลองใช้รูปแบบนักศึกษามีทักษะสูงขึ้น ในทุกด้าน ดังนี้ ด้านการตระหนักรู้ในวัฒนธรรม มีค่าเฉลี่ย 4.08 ด้านการลดอคติทางวัฒนธรรม มีค่าเฉลี่ย 4.30 ด้านการผสานวัฒนธรรม ค่าเฉลี่ย 4.29 และด้านการปรับตัวข้ามวัฒนธรรม มีค่าเฉลี่ย 4.21 เมื่อพิจารณาตัวบ่งชี้รายข้อทั้ง 15 ตัวบ่งชี้ ปรากฏผลให้เห็นว่ามีพัฒนาการเพิ่มขึ้นอยู่ในระดับมากทุกตัวบ่งชี้

การศึกษาผู้ใช้งานพื้นที่โครงการ การพัฒนาแผนแม่บททางกายภาพและภูมิ ทัศน์ตามเป้าหมายการพัฒนาอย่างยั่งยืน เพื่อสังคมแห่งโอกาสและความเสมอภาค กรณีศึกษา มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ ประสานมิตร

สืบสาย แสงวชิระภิบาล, ปริญ มีทรัพย์, สุดนิรันดร์ เพชรัตน์, กิตติคุณ รุ่งเรือง — Thu, 23 Apr 2026 00:00:00 +0700

การออกแบบวางผังแม่บททางกายภาพของมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ ได้รับแนวคิดมาจากการศึกษา แผนยุทธศาสตร์ 20 ปี มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ รับวิธีคิดเป้าหมายการพัฒนาอย่างยั่งยืน (SDGs) วิธีการพัฒนาเศรษฐกิจใหม่ (BCG) และด้านการออกแบบเพื่อคนทั้งมวลและความเสมอภาค (Universal Design) ผู้วิจัยจึงได้นําข้อมูลเหล่านี้มาเป็นแนวทางในการเก็บข้อมูล แก่กลุ่มคนผู้ใช้งานพื้นที่ทางกายภาพหรือพื้นที่ส่วนกลางในมศว ประสานมิตร โดยแบ่งออกเป็น 3 กลุ่ม 1. กลุ่มนิสิต อาจารย์ เจ้าหน้าที่ฯ ผู้พิการ/ทุพพลภาพ 2. กลุ่มบุคลากรอาจารย์ เจ้าหน้าที่ คณบดี ผู้อํานวยการ 3. กลุ่มนิสิต และบุคคลผู้เกี่ยวข้อง ซึ่งเก็บข้อมูลเป็นการเก็บข้อมูลได้ใช้ การจัดสัมมนาแบบกลุ่ม การสัมภาษณ์ และการใช้แบบสอบถาม เพื่อนําเอาผลของข้อมูลมานําเสนอต่อทีมวิจัยเพื่อดําเนินการออกแบบพื้นที่ผังแม่บททางกายภาพของ มศว ประสานมิตร

บทความวิจัยนี้จึงเป็นบทความวิจัยที่แสดงถึงวิธีการดําเนินการวิจัยและการค้นพบข้อคิดเห็นไปจนถึงข้อเสนอแนะในการปรับปรุงสภาพแวดล้อมทางกายภาพของมหาวิทยาลัย ผ่านกลุ่ม 3 ตัวอย่างที่ผู้วิจัยได้เก็บข้อมูล โดยมีผลสรุปการปรับปรุงพื้นที่โดยใช้มิติ 4 ด้าน เพื่อเป็นแนวทางในการสร้างสรรค์พื้นที่เสนอแนะ ได้แก่ 1. สังคม 2. เศรษฐกิจ 3. สิ่งแวดล้อม 4. วัฒนธรรม โดยมิติต่าง ๆ นี้จะมีการคํานึงถึงความเคารพความหลากหลายของมนุษย์ สามารถเป็นส่วนหนึ่งในชีวิตการศึกษาและสังคมได้โดยปราศจากอุปสรรค นอกจากโครงสร้างทางกายภาพแล้ว การสนับสนุนทางสังคมและจิตใจเป็นสิ่งสําคัญที่ไม่อาจละเลย การปรับกรุงพื้นที่ทางกายภาพมหาวิทยาลัยต้องทําให้เกิดการเรียนรู้และให้ความหมายความสําคัญในการอยู่ร่วมกันแบบเท่าเทียม

มาตรฐานอาชีพและคุณวุฒิวิชาชีพด้านการแสดงในบริบทสากล สู่แนวทางพัฒนามาตรฐานอาชีพโขนในประเทศไทย

เกิดศิริ นกน้อย, ภาวิณี บุญเสริม, ธีรเดช กลิ่นจันทร์, กาญจนา เหล่าโชคชัยกุล — Tue, 21 Apr 2026 00:00:00 +0700

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาและทบทวนระบบมาตรฐานอาชีพ และคุณวุฒิวิชาชีพ ด้านการแสดงที่มีแนวทางการดำเนินการอันเป็นมาตรฐานในระดับสากล ผ่านกรณีศึกษาระบบมาตรฐานอาชีพนักแสดงบัลเลต์ ของสหราชอาณาจักร นักแสดงงิ้วของสาธารณรัฐประชาชนจีน และ นักแสดงละครโน ของประเทศญี่ปุ่น ตลอดจนวิเคราะห์สภาพแวดล้อม และปัจจัยที่มีความเกี่ยวข้องของโขนในสังคมไทย เพื่อพิจารณาต่อการดำเนินการระบบมาตรฐานอาชีพ และคุณวุฒิวิชาชีพของอาชีพนักแสดงโขน โดยใช้วิธีการศึกษาเชิงคุณภาพผ่านการวิเคราะห์เอกสารและกรณีศึกษา รวมถึงการสัมภาษณ์ผู้เชี่ยวชาญในวงการศิลปะการแสดงของแต่ละประเทศ

ผลการศึกษาพบว่าระบบมาตรฐานอาชีพด้านการแสดงในระดับสากลมีแนวทางที่แตกต่างกันไปตามบริบททางวัฒนธรรมของแต่ละประเทศ แต่ล้วนมุ่งเน้นการกำหนดหลักสูตรการฝึกอบรม ระบบ การประเมินสมรรถนะ และการรับรองคุณวุฒิที่เป็นมาตรฐาน ซึ่งช่วยส่งเสริมทั้งคุณภาพของศิลปินและการสืบทอดศิลปะแขนงนั้น ๆ สำหรับการแสดงโขนของประเทศไทยนั้น แม้จะมีโครงสร้างการอนุรักษ์และการจัดการเรียนการสอนภายใต้หน่วยงานภาครัฐ ดังเช่น กรมศิลปากร แต่ยังขาดระบบการรับรองคุณวุฒิที่เป็นมาตรฐานกลาง หากสามารถพัฒนาแนวทางที่คล้ายคลึงกับองค์กรระดับสากลอย่าง Royal Academy of Dance (RAD) ซึ่งกำหนดมาตรฐานการเรียนการสอนบัลเลต์จะช่วยให้การแสดงโขน ได้รับการพัฒนาในเชิงโครงสร้างและขยายโอกาสทางอาชีพให้กับนักแสดงได้มากขึ้น งานวิจัยนี้สามารถนำไปประยุกต์ใช้เป็นฐานข้อมูลในการพัฒนาสมรรถนะอาชีพนักแสดงโขนให้มีความสอดคล้องกับบริบทสากล โดยเฉพาะในด้านการจัดทำระบบมาตรฐานอาชีพและการรับรองคุณวุฒิวิชาชีพ ตามมาตรฐานของสถาบันคุณวุฒิวิชาชีพ

ร่างกายบัลเลต์ : เทคนิค อำนาจ และการฝึกปฏิบัติ

ภัชภรชา แก้วพลอย, ชุติมา มณีวัฒนา — Wed, 22 Apr 2026 00:00:00 +0700

บทความนี้เป็นส่วนหนึ่งของวิทยานิพนธ์เรื่อง เทคนิคบัลเลต์: กระบวนการเข้าสู่ความเป็นธรรมชาติของร่างกายแบบบัลเลต์อย่างเป็นเนื้อเป็นตัว โดยมุ่งสังเคราะห์เปรียบเทียบเพื่ออธิบาย “ร่างกายบัลเลต์”การเต้นรําที่เป็นระบบมีมาตรฐานทางเทคนิคและอุดมคติทางสุนทรียศาสตร์ ในฐานะผลผลิตทางสังคมที่ถูกหล่อหลอมผ่านเทคนิค อํานาจ และกระบวนการฝึกปฏิบัติอย่างเป็นระบบ โดยทบทวนและบูรณาการสามกรอบแนวคิดหลัก ได้แก่ แนวคิดเทคนิคทางร่างกายของ Susan Leigh Foster ทฤษฎีอํานาจชีวะของ Michel Foucault และทฤษฎีการฝึกปฏิบัติของ Pierre Bourdieu เพื่ออธิบายว่าร่างกายของนักเต้นบัลเลต์ถูกจัดรูปแบบ ควบคุม และสั่งสมคุณค่าอย่างไร

ผลการศึกษาชี้ให้เห็นว่า ในมิติของ Foster ร่างกายบัลเลต์คือ “ร่างกายแห่งความคิด” ที่ถูกจัดระเบียบผ่านเทคนิคและสุนทรียะเฉพาะทาง ในมิติของ Foucault ร่างกายดังกล่าวดํารงอยู่ภายใต้กลไกวินัย การเฝ้าระวัง และการทําให้เป็นมาตรฐาน จนก่อรูปเป็น “ร่างกายใต้บงการ” ขณะที่ Bourdieu อธิบายว่าการฝึกฝนซ้ํา ๆ ภายใน “พื้นที่ทางสังคม” ของบัลเลต์ ส่งผลให้เทคนิคและสุนทรียะฝังตัวเป็น “แนวจริต” หรือ “ธรรมชาติที่สอง” และแปรสภาพเป็นทุนวัฒนธรรมที่มีคุณค่าในสนามการแข่งขันทางวิชาชีพ

การสังเคราะห์ทั้งสามทฤษฎีทําให้เห็นว่า ร่างกายบัลเลต์เกิดจากโครงสร้างสามชั้นที่ซับซ้อนประกอบด้วย 1) กระบวนการสร้างสุนทรียะ ว่าด้วยความงามนั้นถูกผลิตอย่างไร 2) กลไกวินัย ว่าด้วยร่างกายถูกควบคุมและกํากับอย่างไร และ 3) การสะสมทุน ว่าด้วยทักษะที่ฝังอยู่ในร่างกายได้รับการรับรองคุณค่าอย่างไร ข้อค้นพบนี้มีนัยสําคัญต่อการจัดการเรียนการสอนบัลเลต์ โดยเสนอให้ปรับจากวินัยเพื่อการควบคุมสู่ “วินัยเชิงดูแล” ที่ตระหนักถึงมิติทางสังคมและจริยธรรม เพื่อส่งเสริมการพัฒนานักเต้นที่มีทั้งความแม่นยําทางเทคนิคและศักยภาพในการใคร่ครวญเชิงวิพากษ์ต่อโครงสร้างที่หล่อหลอมร่างกายของตนเอง