การประท้วงใหญ่ปัตตานี พ.ศ. 2518: บทเรียนที่ถูกลืม

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการประท้วงใหญ่ที่ปัตตานีในช่วงรอยต่อระหว่างเดือนธันวาคม พ.ศ. 2518 ถึงเดือนมกราคม พ.ศ. 2519 รวมถึงการตั้งขอสังเกตจากกรอบแนวคิดของประวัติศาสตร์กระแสหลักหรือประวัติศาสตร์ชาติ ที่มุ่งเน้นรับใช้อำนาจรัฐจนแทบไม่มีพื้นที่ทางประวัติศาสตร์ให้กับประชาชนทั่วไปได้มีที่ยืน จนเหตุการณ์ครั้งสำคัญในประวัติศาสตร์ของประชาชนครั้งนี้ถูกลดความสำคัญลง ด้วยการรวบรวมข้อมูลหลักฐานทั้งชั้นต้นและหลักฐาน ชั้นรองที่เกี่ยวข้องกับเหตุการณ์ในครั้งนี้ ผลจากการศึกษาพบว่า การชุมนุมในครั้งนี้ทำให้เกิดการตื่นตัวในการเรียกร้องความเป็นธรรมทางสังคม รวมไปจนถึงความต้องการเข้าไปมีบทบาททางการเมืองของชาวมลายูมุสลิมกว้างขวาง ดังปรากฏหลักฐานว่าแกนนำในการชุมนุมประท้วงในครั้งนี้ เช่น นักศึกษากลุ่มสลาตัน หลายคนได้เดินเข้าสู่ระบบการเมืองแบบประชาธิปไตย ทั้งการลงสมัครรับเลือกตั้ง และประกอบอาชีพเป็นนักกฎหมาย นอกจากนี้การชุมนุมประท้วงในครั้งนี้ยังส่งผลให้เกิดความหวาดระแวงและขัดแย้งในพื้นที่เป็นวงกว้าง ดังปรากฏหลักฐานว่าแกนนำในการชุมนุมหลายคนถูกติดตาม และมีบางคนหายตัวไปจนมีความเชื่อว่ามีการตามสังหารแกนนำโดยเจ้าหน้าที่รัฐ ทำให้คนจำนวนไม่น้อยต้องหลบหนี บ้างก็หนีออกจากพื้นที่ไปอยู่ส่วนอื่นของประเทศ บ้างก็เดินทางออกนอกประเทศ แม้เหตุการณ์ในครั้งนี้จะเป็นเหตุการณ์ที่รัฐพยายามจะอำพรางให้สังคมเกิดความลืมเลือน แต่ในอีกมุมหนึ่งชาวมลายูในพื้นที่จะยังคงจดจำเหตุการณ์ในครั้งนี้ได้เป็นอย่างดี รวมไปจนถึงในแวดวงวิชาการก็ยังคงมีการศึกษาเหตุการณ์ครั้งนี้มาโดยตลอด เพียงแต่อาจจะไม่ได้รับความสนใจจากสังคมส่วนใหญ่หากเทียบกับเหตุการณ์การต่อสู้ของประชาชนในเวลาคาบเกี่ยวกัน เหตุการณ์ครั้งนี้ยังคงเป็นความทรงจำสาธารณะที่มีร่วมกันของคนในพื้นที่และเป็นส่วนหนึ่งของการก่อร่างตัวตนของชาวมลายูมุสลิมในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ในปัจจุบัน