ภูมิปัญญาการรักษาโรคริดสีดวงทวารของหมอพื้นบ้านในจังหวัดพิษณุโลก:กรณีศึกษานางล้วน ภูศรีเทศ - มีกาย, นิติรัตน์; กันธวงค์, จุฑามาศ; ปงเมฆ, พรทิวา; พุฒจ้อย, ภิญญาพัชญ์ (วารสารมหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม, 2021)
การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาภูมิปัญญาการรักษาโรคริดสีดวงทวารของหมอล้วน ภูศรีเทศติดตามผลการรักษาผู้ป่วยโรคริดสีดวงทวารและเพื่อศึกษาตำรับยาที่ใช้ในการรักษาโรคริดสีดวงทวารใช้วิธีการเก็บข้อมูลแบบสัมภาษณ์เชิงลึกติดตามผลการรักษาผู้ป่วย 3 ราย โดยใช้วิธีการติดตามผลทางโทรศัพท์และสัมภาษณ์แบบเชิงลึกเพื่อนบ้านจำนวน 3ราย เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยได้แก่แบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง กล้องถ่ายภาพ เครื่องบันทึกเสียง การวิเคราะห์ข้อมูลแบบเชิงพรรณนา ผลการศึกษาภูมิปัญญาการรักษาโรคริดสีดวงทวารพบว่าหมอล้วน ภูศรีเทศ มีองค์ความรู้ด้านการรักษาโรคด้วยยาสมุนไพรอย่างหลากหลายทำการรักษามามากกว่า 42 ปี รับถ่ายทอดองค์ความรู้จากพ่อแม่และจากพระที่วัดใกล้บ้านด้วยวิธีการรับขันธ์ 5 ขั้น โรคที่มีความชำนาญในการรักษาคือโรคริดสีดวงทวาร วิธีการรักษาทำการตรวจด้วยการสอบถามอาการและการตรวจด้วยวิธีการสังเกตรอยโรคบริเวณขอบทวาร แบ่งออกเป็น 4 ระยะทำการรักษาด้วยการจ่ายยาตำรับสมุนไพรรูปแบบของยาเป็นยาเม็ดพิมพ์มือและยาทาสมุนไพรที่ใช้เก็บจากท้องถิ่นมาตากแห้งค่าตอบแทนแล้วแต่จะให้หรือคิดตามค่ายาข้อปฏิบัติข้อห้ามต้องเคร่งครัดในศีล 5 ผลการติดตามการรักษาของผู้ป่วยโรคริดสีดวงทวารจำนวน 3 ราย พบว่าอาการผู้ป่วยที่รับรักษาโรคริดสีดวงทวารจะได้รับการรักษาประกอบด้วยยากินและยาทาหลังจากผู้ป่วยทำการรักษามีอาการดีขึ้นไม่มีอาการปวดแสบคันบริเวณทวารหนักและไม่มีอาการปวดเบ่ง ผลการศึกษาตำรับยาที่ใช้ในการรักษาโรคริดสีดวงทวาร พบว่ารสยาโดยรวมเป็นตำรับยาที่มีรสร้อน ด้านสรรพคุณฤทธิ์การระบายได้แก่ ยาดำ เพชรสังฆาต มะขามเปียก ฤทธิ์การสมานแผล ได้แก่ ขมิ้นอ้อย ไพล อ้อยแดง ฤทธิ์การลดอาการอักเสบ ได้แก่ ว่านชักมดลูกหนอนตายหยากตำรับยาที่ใช้รักษาเป็นไปตามทฤษฎีการแพทย์แผนไทย