รูปแบบสัมมาปฏิบัติของคฤหัสถ์ในสังคมไทยตามหลักพุทธปรัชญาเถรวาท - อนุตฺตโร, พระมหาอนันต์; พลเสน, กฤตสุชิน; วิสุทธิสารคุณ, พระครูปลัดสุวัฒน (วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเอเชียอาคเนย์, 2026)
บทคัดย่อ บทความนี้เป็นส่วนหนึ่งของดุษฎีนิพนธ์เรื่อง “รูปแบบสัมมาปฏิบัติของคฤหัสถ์ในสังคมไทยตามหลักพุทธปรัชญาเถรวาท” ” เป็นการศึกษาเชิงคุณภาพแบบวิจัยเอกสารและสัมภาษณ์ โดยมีวัตถุประสงค์ ดังนี้ 1) ศึกษาสภาพการปฏิบัติของคฤหัสถ์ในสังคมไทยปัจจุบัน 2) ศึกษาสัมมาปฏิบัติตามหลักพุทธปรัชญา เถรวาท 3) วิเคราะห์รูปแบบสัมมาปฏิบัติของคฤหัสถ์ในสังคมไทยตามหลักพุทธปรัชญาเถรวาท 4) นำเสนอองค์ความรู้ใหม่เกี่ยวกับเรื่องรูปแบบสัมมาปฏิบัติของคฤหัสถ์ในสังคมไทยตามหลักพุทธปรัชญาเถรวาท มีการสัมภาษณ์เชิงลึกจากผู้ทรงคุณวุฒิจำนวน 12 รูป/คน โดยแบ่งการสัมภาษณ์ออกตามกลุ่มพุทธบริษัท เพื่อเป็นตัวแทนของคฤหัสถ์ในสังคมไทย โดยได้กำหนดคุณวุฒิและคุณสมบัติออกเป็น 2 กลุ่ม คือ กลุ่มบรรพชิต และ กลุ่มคฤหัสถ์ แล้วนำข้อมูลที่ได้มาวิเคราะห์และนำเสนอในเชิงพรรณนา ผลการวิจัยพบว่า 1) สภาพการปฏิบัติของคฤหัสถ์ในสังคมไทยปัจจุบัน ส่วนใหญ่ยังคงมีศรัทธาในพระพุทธศาสนา แต่ได้รับอิทธิพลจากความเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจ สังคม และเทคโนโลยี ทำให้เกิดปัญหาด้านศีลธรรมและคุณธรรมในหลายมิติ ได้แก่ การครองตน การครองเรือน การครองงาน การครองการศึกษา และการครองศาสนกิจ ซึ่งสะท้อนให้เห็นทั้งจุดแข็งและจุดอ่อนของคฤหัสถ์ในสังคมไทย 2) สัมมาปฏิบัติตามหลักพุทธปรัชญาเถรวาท เป็นกระบวนการพัฒนาชีวิตที่เป็นลำดับขั้น โดยเริ่มจากการให้ทาน รักษาศีล และเจริญภาวนา เพื่อพัฒนาศีล สมาธิ และปัญญาให้สมบูรณ์ โดยยึดหลักพุทธธรรมตามหลักสัมมาปฏิบัติในพุทธปรัชญาเถรวาท คือ บุญกิริยาวัตถุ 3, ฆราวาสธรรม 4, อิทธิบาท 4, ไตรสิกขา 3 และ อุบาสกธรรม 5 อันเป็นแนวทางแห่งการพัฒนาชีวิตทั้งด้านบุคคล ครอบครัว และสังคม ให้มั่นคงและยั่งยืน 3) วิเคราะห์รูปแบบสัมมาปฏิบัติของคฤหัสถ์ในสังคมไทยตามหลักพุทธปรัชญาเถรวาท ประกอบด้วย 5 มิติ คือ การครองตนด้วยหลักบุญกิริยาวัตถุ 3 การครองเรือนด้วยหลักฆราวาสธรรม 4 การครองงานด้วยหลักอิทธิบาท 4 การครองการศึกษาด้วยหลักไตรสิกขา 3 และการครองศาสนกิจด้วยหลักอุบาสกธรรม 5 ซึ่งเป็นรูปแบบการดำเนินชีวิตอย่างมีศีลธรรม สติ และปัญญา เพื่อมุ่งเน้นการฝึกฝน อบรม การพัฒนา ในวิถีทางการดำเนินชีวิตด้วยหลักพุทธธรรมเป็นฐานทั้งในด้านส่วนตัว ครอบครัว การงาน การศึกษา และการดำรงไว้ซึ่งพระพุทธศาสนา เพื่อให้เกิดความเจริญงอกงามทั้งต่อตนเอง ครอบครัว และสังคมอย่างยั่งยืน 4) องค์ความรู้ที่ได้จากการวิจัย เรียกว่า “RBSWP Model” ซึ่งประกอบด้วย R (Right Practice of Laypeople) สัมมาปฏิบัติของคฤหัสถ์, B (Buddhist Principles) หลักพุทธธรรม, S (Stability) ความมั่นคง, W (Wisdom) ปัญญา, และ P (Peace) สันติสุข โมเดลนี้สะท้อนถึงกระบวนการพัฒนาชีวิตของคฤหัสถ์ จากการประพฤติธรรมไปสู่ความมั่นคง ปัญญา และความสุขอย่างยั่งยืน ทั้งในระดับบุคคล ครอบครัว ชุมชน และสังคม