กฎหมายกับรัฐบาลดิจิทัล: ข้อจำกัดเชิงโครงสร้างของกฎหมายไทยในยุค Data-Driven Governance และข้อเสนอเชิงบรรทัดฐาน - บุญส่ง ปาณิษตรา; ขจิตตานนท์ ณัฐกิตติ์; ดิรกลาภ ภัทรดนัย (วารสารวิชาการวิทยาลัยสันตพล, 2026)
การเปลี่ยนผ่านสู่รัฐบาลดิจิทัล (Digital Government) และการบริหารภาครัฐแบบขับเคลื่อนด้วยข้อมูล (Data-Driven Governance) ได้ก่อให้เกิดความท้าทายต่อโครงสร้างทางกฎหมายและการกำกับดูแลภาครัฐของประเทศไทยอย่างมีนัยสำคัญ บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษากฎหมายไทยที่เกี่ยวข้องกับรัฐบาลดิจิทัล วิเคราะห์ข้อจำกัดเชิงโครงสร้างของกฎหมายไทยในการรองรับการบริหารภาครัฐที่อาศัยข้อมูลเป็นฐาน และเสนอแนวทางเชิงบรรทัดฐานสำหรับการพัฒนากฎหมายให้สอดคล้องกับบริบทของรัฐดิจิทัล โดยใช้วิธีการศึกษาวิเคราะห์เอกสารทางกฎหมาย หลักวิชาการ และแนวคิดร่วมสมัยที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ แนวคิดรัฐบาลดิจิทัล (Digital Government) การบริหารภาครัฐแบบขับเคลื่อนด้วยข้อมูล (Data-Driven Governance) การกำกับดูแลข้อมูล (Data Governance) และรัฐธรรมนูญนิยมดิจิทัล (Digital Constitutionalism) ผลการศึกษาพบว่า แม้ประเทศไทยจะมีกฎหมายสำคัญที่เกี่ยวข้องกับรัฐบาลดิจิทัล ได้แก่ รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 พระราชบัญญัติการบริหารงานและการให้บริการภาครัฐผ่านระบบดิจิทัล พ.ศ. 2562 พระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 พระราชบัญญัติว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2544 และพระราชบัญญัติข้อมูลข่าวสารของราชการ พ.ศ. 2540 แต่กฎหมายดังกล่าวยังคงมีข้อจำกัดเชิงโครงสร้างหลายประการ ได้แก่ ความกระจัดกระจายของกฎหมายและหน่วยงานกำกับดูแล การขาดกลไกกำกับดูแลข้อมูลภาครัฐที่เป็นเอกภาพ การขาดความโปร่งใสและความรับผิดรับชอบของอัลกอริทึมภาครัฐ ตลอดจนความไม่สมดุลระหว่างการใช้ข้อมูลเพื่อประโยชน์สาธารณะกับการคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพของประชาชน บทความเสนอว่า การปฏิรูปกฎหมายไทยในยุค Data-Driven Governance ควรมุ่งพัฒนากรอบการกำกับดูแลข้อมูลภาครัฐระดับชาติ ส่งเสริมการบูรณาการข้อมูลระหว่างหน่วยงาน กำหนดมาตรฐานความโปร่งใสและความรับผิดรับชอบของระบบอัลกอริทึม และรับรองสิทธิของประชาชนในกระบวนการตัดสินใจทางดิจิทัล โดยยึดหลัก Data Governance และ Digital Constitutionalism เพื่อสร้างดุลยภาพระหว่างประสิทธิภาพของภาครัฐกับการคุ้มครองสิทธิมนุษยชน อันจะนำไปสู่การพัฒนารัฐบาลดิจิทัลที่มีความโปร่งใส เป็นธรรม และยั่งยืน