วารสารประวัติศาสตร์ ธรรมศาสตร์

กองบรรณาธิการ

2026-06-26T10:25:16+07:00

ทัศนะในหน้าหนังสือพิมพ์ต่อการ(คิด)ห้ามสอนภาษาอังกฤษระดับประถมศึกษา พ.ศ. 2512-2513 และ พ.ศ. 2520

2025-12-06T09:57:39+07:00

ใน พ.ศ. 2512-2513 และ พ.ศ. 2520 เมื่อรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการจาก 2 รัฐบาล คิดห้ามสอนภาษาอังกฤษในระดับประถมศึกษา ก็มีเสียงสนับสนุนและคัดค้านที่คงเส้นคงวาในหน้าหนังสือพิมพ์ทั้ง 2 ครั้ง ฝ่ายสนับสนุนมีฐานคิดแบบชนชั้นนำนิยมที่เห็นว่าภาษาอังกฤษจำเป็นแต่เฉพาะคนส่วนน้อย เสริมด้วยหลักอรรถประโยชน์นิยมที่ว่าคนส่วนใหญ่เรียนไปไม่ได้ใช้เป็นความสูญเปล่าทางทรัพยากร รวมถึงคติคิดที่ว่าเมื่อการเรียนไม่บรรลุผลสัมฤทธิ์ก็ควรยกเลิกเสีย ทั้งมีทัศนะแบบชาตินิยมที่เห็นว่าภาษาไทยสำคัญกว่า ส่วนฝ่ายคัดค้านมีฐานคิดตามหลักความเสมอภาคคือเห็นว่าเด็กทุกคนควรมีสิทธิได้เรียนภาษาอังกฤษ เด็กส่วนใหญ่ที่ไม่ได้ศึกษาต่อควรมีความรู้ติดตัวพอดำรงชีวิตในปัจจุบัน ส่วนเด็กที่ศึกษาต่อเมื่อได้เรียนในโรงเรียนรัฐบาลตั้งแต่ ป. 5 ก็จะไม่เสียเปรียบเด็กโรงเรียนราษฎร์จาก “ครอบครัวมีเงิน” ที่เรียนตั้งแต่ ป. 1 มากนัก ที่สำคัญคือ ทั้ง 2 กลุ่มไม่ปฏิเสธระบบกลไกตลาด หรือการลงทุนทางการศึกษา ปัจจุบันเมื่อการศึกษาภาษาอังกฤษเปลี่ยนประเด็นจากได้เรียน/ไม่ได้เรียน สู่เรื่องของคุณภาพดี/ไม่ดี การยอมรับระบบกลไกตลาดจึงช่วยรองรับการศึกษาแบบ 2 ระดับ อยู่ต่อไป

พระราชดำรัสแถลงผลงานประจำปีในระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์สยาม

2026-03-05T16:42:44+07:00

บทความนี้มุ่งศึกษาวิเคราะห์ “พระราชดำรัสแถลงผลงานประจำปี” ในช่วงระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ของสยาม โดยเสนอให้ทำความเข้าใจพระราชดำรัสดังกล่าวในบริบทแวดล้อมที่กว้างออกไป ทั้งในมิติสภาวะกษัตริย์สาธารณะ การปรับแปลงรัฐนาฏกรรม ความต้องการข้อมูลเชิงประจักษ์ที่อาศัยระบอบเอกสารแบบใหม่ บทความนี้เสนอว่าการพระราชทานพระราชดำรัสผ่านพระราชพิธีเฉลิมพระชนมพรรษาและฉัตรมงคลถือเป็นกระบวนการสร้างความศักดิ์สิทธิ์เชิงพิธีกรรมในฐานะ “ฉากหน้า” ในขณะที่กระบวนการ “หลังฉาก” นั้น พระราชดำรัสถูกผลิตสร้างจากการประมวลข้อมูลกิจการรัฐผ่านปฏิบัติการทางเอกสารภายใต้ลำดับชั้นบังคับบัญชาของระบบราชการ ปฏิบัติการเหล่านี้ร่วมกันรังสรรค์พระราชดำรัสที่สำแดงให้สถาบันกษัตริย์เป็นผู้วางรากฐานความสำเร็จของรัฐ นอกจากนี้ บทความนี้ยังพินิจไปถึงยุคหลังสมบูรณาญาสิทธิราชย์ โดยเสนอว่ามรดกบางประการได้ส่งผ่านไปยังรัชสมัยของรัชกาลที่ 9 ในการสร้างพระราชอำนาจนำผ่านปรากฏการณ์พระราชดำรัสวันเฉลิมพระชนมพรรษาที่ส่งผลกระทบต่อรัฐและสังคมอย่างไม่เคยเป็นมาก่อน

การนำเสนอภาพความเป็นทรราชตะวันออก (Oriental Despotism) ของสยามสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้นผ่านงานเขียนของชาวตะวันตก

2025-12-31T17:13:30+07:00

บทความวิจัยชิ้นนี้ทำการศึกษาแนวคิดความเป็นทรราชตะวันออก (Oriental Despotism) ที่ถูกนำมาใช้ในการอธิบายการเมืองการปกครองและรัฐบาลสยามในสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้นผ่านงานเขียนของชาวตะวันตกที่เดินทางมายังสยามในช่วงเวลาดังกล่าว บทความวิจัยนี้ชี้ให้เห็นว่า งานเขียนของชาวตะวันตกที่เดินทางมายังสยามในสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น ไม่เพียงแต่บันทึกประสบการณ์เชิงประจักษ์ของผู้เขียนเท่านั้น หากแต่ยังสอดแทรกและผลิตซ้ำแนวคิดความเป็นทรราชตะวันออก อันเป็นแนวคิดที่สืบทอดมาตั้งแต่สมัยกรีกโบราณ และถูกนำมาอธิบายอย่างเป็นระบบในผลงาน The Spirit of the Laws (1748) ของมงแตสกีเยอ โดยความเป็นทรราชตะวันออกของสยามที่ปรากฏในงานเขียนของชาวตะวันตกถูกนำเสนอในสองบริบทด้วยกัน ได้แก่ ความเป็นทรราชที่ปรากฏในพื้นที่สาธารณะ จากการสร้างคำอธิบายต่อการเมืองการปกครองและรัฐบาลของสยามว่าผู้ปกครองมีอำนาจเบ็ดเสร็จ ปกครองประชาชนด้วยความหวาดกลัว และความเป็นทรราชในพื้นที่ส่วนตัวของผู้ปกครอง ถูกนำเสนอว่าเป็นพื้นที่ที่จำกัดอิสรภาพของสตรีและเต็มไปด้วยการกดขี่ข่มเหงตามอำเภอใจของผู้ปกครอง การนำเสนอภาพของสยามในลักษณะนี้จึงเป็นเครื่องมือสำคัญของชาติตะวันตกในการจัดวางตำแหน่งแห่งที่ของสยามในฐานะดินแดนที่มีความด้อยกว่าตะวันตกอย่างชัดเจนในบริบทของลัทธิจักรวรรดินิยมในศตวรรษที่ 19

การทูตซูสี : ความสัมพันธ์ระหว่างพระนางซูสีไทเฮากับชาวต่างชาติหลังขบวนการนักมวย

2026-01-25T16:54:27+07:00

บทความวิจัยฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาปัจจัยที่ส่งผลให้ภาพลักษณ์ของซูสีไทเฮาได้รับการเผยแพร่ในเชิงลบในสื่อตะวันตก และเพื่อศึกษายุทธศาสตร์ทางการทูตของพระนางในการพัฒนาความสัมพันธ์กับชาวต่างชาติหลังขบวนการนักมวย โดยการใช้วิธีการทางประวัติศาสตร์ในการวิเคราะห์แหล่งข้อมูลที่เกี่ยวข้อง ผลการศึกษาพบว่า ภาพลักษณ์ทางลบของพระนางมีสาเหตุจากการล้มการปฏิรูปปี ค.ศ. 1898 และการสนับสนุนขบวนการนักมวยอย่างเปิดเผยในปี ค.ศ. 1900 เพื่อฟื้นฟูภาพลักษณ์และพัฒนาความสัมพันธ์กับชาติมหาอำนาจตะวันตก ซูสีไทเฮาได้ดำเนินยุทธศาสตร์ทางการทูตด้วยการเปิดรับคณะทูต การสานสัมพันธ์กับบรรดาภริยาทูต และการใช้ภาพเหมือนเป็นเครื่องมือทางการเมืองและการทูต

บทบรรณาธิการ

2026-06-26T10:27:10+07:00

สารคาม แผนพัฒน์ สหรัฐฯ เมืองรอง : การพัฒนาจังหวัดมหาสารคามให้ทันสมัยโดยรัฐไทยและสหรัฐอเมริกาในช่วงสงครามเย็น (ทศวรรษ 2500-2510)

2025-12-27T16:05:50+07:00

บทความนี้ต้องการศึกษานโยบาย โครงการ และผลกระทบของการพัฒนาที่เกิดขึ้นต่อจังหวัดมหาสารคาม อันเนื่องมาจากบทบาทของรัฐไทยและสหรัฐอเมริกาที่เกิดขึ้นภายใต้แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติฉบับที่ 1-3 ระหว่างสงครามเย็นช่วงทศวรรษ 2500-2510 โดยศึกษาผ่านการวิเคราะห์เอกสารราชการและรายงานประจำปีของรัฐและจังหวัด เอกสารที่จัดพิมพ์โดยหน่วยงานของสหรัฐอเมริกาในประเทศไทย เอกสารและบันทึกความทรงจำส่วนบุคคล และงานศึกษาที่เกี่ยวข้อง บทความนี้เสนอว่า ก่อนการประกาศใช้แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติในทศวรรษ 2500-2510 นั้น จังหวัดมหาสารคามเป็นจังหวัดที่ประสบปัญหาความยากจนและไม่ได้รับการพัฒนาจากรัฐมากเท่าที่ควรเช่นเดียวกับจังหวัดอื่น ๆ โดยรอบ แต่เมื่อมีการพัฒนาในช่วงทศวรรษ 2500-2510 ทั้งการพัฒนาการชุมชน ระบบคมนาคมและการสื่อสาร การเกษตร ระบบชลประทาน ระบบสาธารณูปโภค การศึกษา และระบบสาธารณสุขและสุขาภิบาล เหล่านี้ได้ก่อให้เกิดผลกระทบต่อจังหวัดมหาสารคามหลายด้าน ทั้งการเชื่อมโยงพื้นที่ต่าง ๆ ของจังหวัดมหาสารคามเข้ากับพื้นที่ภายนอก เกิดการขยายตัวของการทำเกษตรเชิงพาณิชย์ การเข้ามาของทุนและเทคโนโลยีการเกษตร การกลายเป็นศูนย์กลางการศึกษา การขยายตัวของประชากรและชุมชนหมู่บ้าน การเกิดสังคมผู้ประกอบการและสังคมผู้บริโภค และการผลักให้สถานะของจังหวัดมหาสารคามกลายเป็นเมืองรองที่ต้องพึ่งพาจังหวัดเมืองหลักของภูมิภาคอย่างจังหวัดขอนแก่นในทุกด้าน

การฟื้นความทรงจำเรื่องเสรีไทยในนวนิยายสืบสวนสอบสวนเรื่อง คดีเปลนม ของวินทร์ เลียววาริณ

2025-12-30T03:12:46+07:00

บทความนี้ศึกษานวนิยายสืบสวนสอบสวนเรื่อง คดีเปลนม ของวินทร์ เลียววาริณ ในฐานะที่เป็นสื่อความทรงจำวัฒนธรรม โดยมุ่งพิจารณาความสัมพันธ์ระหว่างความทรงจำเรื่องเสรีไทยในวรรณกรรมกับบริบทสังคมและวัฒนธรรมที่แวดล้อมความทรงจำดังกล่าว รวมทั้งกลวิธีที่ใช้ในการนำเสนอความทรงจำนั้นด้วย ผลการศึกษาพบว่า นวนิยายเรื่องนี้นำเสนอภาพเสรีไทย 2 ลักษณะ คือ เสรีไทยเป็นขบวนการแก้ปัญหาวิกฤติชาติ และเสรีไทยเป็นผู้รับผลกระทบจากการแก้วิกฤติชาติ นอกจากนี้ การฟื้นความทรงจำเรื่องเสรีไทยดังกล่าวมีนัยสอดรับกับบริบทวิกฤติการเมืองไทยหลังทศวรรษ 2550 ด้วย

สารบัญ

2026-06-26T10:29:25+07:00