การเปรียบเทียบกลไกการระงับข้อพิพาททางเลือกเพื่อพัฒนาอุตสาหกรรมก่อสร้างในประเทศไทย
Article Sidebar
Main Article Content
Abstract
อุตสาหกรรมก่อสร้างเป็นภาคเศรษฐกิจที่มีความซับซ้อนสูงและเกี่ยวข้องกับคู่สัญญาหลายฝ่าย ทำให้มีโอกาสเกิดข้อพิพาทขึ้นได้ตลอดกระบวนการดำเนินโครงการ ไม่ว่าจะเป็นปัญหาด้านคุณภาพของงาน การเบิกจ่ายงบประมาณ ระยะเวลาในการก่อสร้าง หรือการตีความเงื่อนไขของสัญญา การระงับข้อพิพาทโดยการฟ้องร้องคดีในชั้นศาลมักใช้เวลานานและมีค่าใช้จ่ายสูง อีกทั้ง ข้อพิพาทที่เกิดขึ้นระหว่างคู่สัญญาในการดำเนินโครงการย่อมส่งผลกระทบถึงความต่อเนื่อง ประสิทธิภาพ และต้นทุนของโครงการอย่างมีนัยสำคัญ อย่างไรก็ตาม พบว่าการใช้กลไกการระงับข้อพิพาททางเลือกนั้นมีข้อจำกัดมากทั้งการก่อสร้างในภาคเอกชนและภาครัฐ
บทความนี้มุ่งศึกษารูปแบบของกลไกการระงับข้อพิพาททางเลือก (Alternative Dispute Resolution: ADR) ที่ใช้ในอุตสาหกรรมก่อสร้างทั้งในประเทศและต่างประเทศ อาทิ การเจรจาต่อรอง (Negotiation) การไกล่เกลี่ย (Mediation)/การประนอมข้อพิพาท (Conciliation) คณะกรรมการระงับข้อพิพาท (Dispute Boards) ผู้ชี้ขาดตามกฎหมายการชี้ขาดข้อพิพาทที่เกี่ยวกับการชำระเงินตามสัญญางานก่อสร้าง (Security of Payment Act) และการอนุญาโตตุลาการ (Arbitration) เพื่อวิเคราะห์ความเหมาะสมของการประยุกต์ใช้ในบริบทของประเทศไทย โดยในภาคเอกชนนั้นยังขาดการใช้สัญญามาตรฐานและการกำหนดกลไก ADR อย่างเป็นระบบ ในส่วนของการก่อสร้างภาครัฐนั้น พระราชบัญญัติการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560 และแบบสัญญามาตรฐานของภาครัฐก็ไม่ได้กำหนดกลไกการระงับข้อพิพาททางเลือกในรูปแบบอื่น ๆ เช่น การไกล่เกลี่ย หรือคณะกรรมการระงับข้อพิพาทไว้โดยตรง ด้วยเหตุนี้ เมื่อเกิดข้อพิพาทหน่วยงานของรัฐและเอกชนจำเป็นต้องใช้วิธีฟ้องคดีต่อศาลเพียงวิธีเดียวเท่านั้น ซึ่งมักก่อให้เกิดความล่าช้า สิ้นเปลืองงบประมาณ และหลายโครงการถูกทิ้งร้างเป็นเวลานานหลายสิบปีกว่าคดีจะถึงที่สุด
ผลการศึกษาพบว่า การขาดกลไก ADR ที่ชัดเจนในสัญญางานก่อสร้าง/จ้างก่อสร้าง (Construction Contracts) เป็นปัจจัยสำคัญที่นำไปสู่ความล่าช้าและค่าใช้จ่ายที่สูงในกระบวนการยุติข้อพิพาท บทความนี้จึงเสนอแนวทางพัฒนา ได้แก่ การพัฒนาสัญญาจ้างก่อสร้างมาตรฐานในภาคเอกชนที่มีกลไกการระงับข้อพิพาทที่หลากหลาย การส่งเสริมให้มีกฎหมายการชี้ขาดข้อพิพาทที่เกี่ยวกับการชำระเงินตามสัญญางานก่อสร้าง (Security of Payment Act) ในส่วนภาครัฐควรมีการปรับปรุงพระราชบัญญัติการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560 เพื่อรองรับกลไก ADR โดยเฉพาะการใช้คณะกรรมการระงับข้อพิพาทรูปแบบต่าง ๆ (Dispute Boards) รวมถึงการส่งเสริมบทบาทของสถาบันอนุญาโตตุลาการต่าง ๆ ในการอบรมและให้คำปรึกษาแก่หน่วยงานรัฐ ทั้งนี้ เพื่อให้การระงับข้อพิพาทเกิดประสิทธิผลสูงสุด โปร่งใส ยุติธรรม และเป็นไปตามมาตรฐานสากลอันจะนำไปสู่การพัฒนาอุตสาหกรรมก่อสร้างของประเทศไทยอย่างยั่งยืนต่อไป
Article Details
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
References
กัมพล กิตติพงษ์พัฒนา. การระงับข้อพิพาทงานก่อสร้างโดย DAAB. กรุงเทพมหานคร: ชมรม
นักกฎหมายก่อสร้าง, 2564.
_______. โชคชัย เนตรงามสว่าง และอุกฤษฏ์ ศรพรหม. สัญญาก่อสร้างภาครัฐ. นนทบุรี: สำนักพิมพ์บริษัท เฟิสท์ ออฟเซท (1993) จำกัด, 2564.
_______. และคณะ. เรื่องที่ต้องรู้ อนุญาโตตุลาการงานก่อสร้าง. กรุงเทพมหานคร: ชมรมนักกฎหมายก่อสร้าง, 2564.
_______. และคณะ. เรียนรู้จากศาล เล่ม 2 คำพิพากษาคดีก่อสร้าง. นนทบุรี: สำนักพิมพ์บริษัท เฟิสท์ ออฟเซท (1993) จำกัด, 2568.
_______. และคณะ. สัญญาก่อสร้าง FIDIC ฉบับปี 2017 งานอาคารและงานโยธาออกแบบโดยผู้ว่าจ้าง (เล่มแดง). นนทบุรี: สำนักพิมพ์บริษัท เฟิสท์ ออฟเซท (1993) จำกัด, 2562.
เขมจุฑา สุวรรณจินดา. การระงับข้อพิพาททางสัญญาธุรกิจระหว่างประเทศ. กรุงเทพมหานคร:
สำนักพิมพ์วิญญูชน, 2563.
ไชยวัฒน์ บุนนาค. อนุญาโตตุลาการ ทฤษฎีและปฏิบัติ. พิมพ์ครั้งที่ 3. กรุงเทพมหานคร:
สำนักพิมพ์วิญญูชน, 2568.
ชำนาญ พิเชษฐพันธ์ และคณะ. “ถอดบทเรียน” โครงการก่อสร้างเจ้าปัญหา. นนทบุรี: สำนักพิมพ์
บริษัท เฟิสท์ ออฟเซท (1993) จำกัด, 2561.
ชำนาญ พิเชษฐพันธ์. ณัฐนนท์ รัตนไชย และกัมพล กิตติพงษ์พัฒนา. การบริหารข้อเรียกร้องและ
ข้อพิพาทในโครงการก่อสร้าง. นนทบุรี: สำนักพิมพ์บริษัท เฟิสท์ ออฟเซท (1993) จำกัด,
ชาญชัย แสวงศักดิ์. กฎหมายว่าด้วยการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ. พิมพ์ครั้งที่ 4. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์วิญญูชน, 2563.
_______. คำอธิบายกฎหมายปกครอง. พิมพ์ครั้งที่ 28. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์วิญญูชน, 2562.
_______. สัญญาทางปกครองกับการให้เอกชนเข้าร่วมในการจัดทำบริการสาธารณะ. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์นิติธรรม, 2543.
โชคชัย เนตรงามสว่าง. “การจ่ายเงินค่าจ้างล่าช้าและการไม่จ่ายเงินค่าจ้างของผู้ว่าจ้างในสัญญาจ้าง
ก่อสร้างภาครัฐตามพระราชบัญญัติการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ.
” วารสารมนุษยศาสตร์ สังคมศาสตร์และนวัตกรรม มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์ 1,
(มกราคม – มิถุนายน 2565): 46-58.
_______. และมณฑล อรรถบลยุคล. “การชี้ขาดข้อพิพาทเกี่ยวกับการชำระเงินตามสัญญาก่อสร้างในประเทศไทย.” วารสารนิติสาร มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ 2, 1 (มกราคม - มิถุนายน 2568): 1-28.
โชคชัย เนตรงามสว่าง และอุกฤษฏ์ ศรพรหม. “คณะกรรมการข้อพิพาท (Dispute Board):
ทางเลือกใหม่ของไทยในการบริหารจัดการข้อพิพาทงานก่อสร้าง?.” วารสารนิติศาสตร์
สถาบันอนุญาโตตุลาการ THAC 1, 1 (กันยายน 2565): 1-12.
จรัญ ภักดีธนากุล. กฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งว่าด้วยการบังคับคดี. พิมพ์ครั้งที่ 6.
กรุงเทพมหานคร: บริษัท กรุงสยาม พับลิชชิ่ง จำกัด, 2565.
จุลสิงห์ วสันตสิงห์. สัญญาของรัฐ. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์วิญญูชน, 2554.
ทัชมัย ฤกษะสุต. กฎหมายเศรษฐกิจระหว่างประเทศ: GATT และ WTO: บททั่วไป. พิมพ์ครั้งที่ 6. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์วิญญูชน, 2565.
ฤทัย หงส์สิริ. ศาลปกครองและการดำเนินคดีในศาลปกครอง. พิมพ์ครั้งที่ 10. กรุงเทพมหานคร:
สำนักอบรมศึกษากฎหมายแห่งเนติบัณฑิตยสภา, 2562.
นาถนิรันดร์ จันทร์งาม. หลักพื้นฐานของกฎหมายการลงทุนระหว่างประเทศและการดำเนินการ
ลงทุนระหว่างประเทศ. กรุงเทพมหานคร: คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, 2562.
_______. มาตรฐานการปฏิบัติในกฎหมายการลงทุนระหว่างประเทศ. กรุงเทพมหานคร:
คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, 2564
นันทพล พุทธพงษ์. ความรู้เกี่ยวกับกฎหมายแรงงานสัมพันธ์. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพมหานคร:
สำนักพิมพ์นิติธรรม, 2566.
นันทวัฒน์ บรมานันท์. สัญญาทางปกครอง. พิมพ์ครั้งที่ 3. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์วิญญูชน,
บวรศักดิ์ อุวรรณโณ. กฎหมายมหาชน เล่ม 1 วิวัฒนาการทางปรัชญาและลักษณะของกฎหมาย
มหาชนยุคต่าง ๆ. พิมพ์ครั้งที่ 5. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์
มหาวิทยาลัย, 2560.
ปวริศร เลิศธรรมเทวี. “แนวทางการพัฒนาระบบอนุญาโตตุลาการในสัญญาทางปกครองของไทย.”
วารสารกฎหมาย คณะนิติศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 36, 2 (2561): 217-234.
ปรีดา โชติมานนท์. “ความท้าท้ายด้านกฎหมายของอุตสาหกรรมอีสปอร์ต: รัฐควรกำกับดูแลหรือไม่ ?.”
วารสารนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ 54, 3 (กรกฎาคม-กันยายน 2568): 660-684.
ไพจิตร ผาวัน. ชำนาญ พิเชษฐพันธ์ และกัมพล กิตติพงษ์พัฒนา. คำอธิบายสัญญาจ้างเหมา
ก่อสร้างมาตรฐาน (สัญญาศรีปทุม). นนทบุรี: สำนักพิมพ์บริษัท เฟิสท์ ออฟเซท (1993)
จำกัด, 2563.
เพชร์รัตน์ ลิ้มสุปรียารัตน์ และคณะ. Dispute Adjudication Board คณะกรรมการชี้ขาดข้อพิพาท. กรุงเทพมหานคร, 2565.
มณทิชา ภักดีคง. กฎหมายเช่าทรัพย์ เช่าซื้อ. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์นิติธรรม, 2564.
สมจิตร์ ทองศรี. คำอธิบายกฎหมายประมวลแพ่งและพาณิชย์ว่าด้วยทรัพย์. พิมพ์ครั้งที่ 5.
กรุงเทพมหานคร: สำนักอบรมศึกษากฎหมายแห่งเนติบัณฑิตยสภา, 2565.
สมศักดิ์ เอี่ยมพลับใหญ่. การไกล่เกลี่ยข้อพิพาทก่อนฟ้องและหลังฟ้อง. กรุงเทพมหานคร:
สำนักพิมพ์นิติธรรม, 2563.
สถาบันอนุญาโตตุลาการ สำนักงานศาลยุติธรรม. บทคัดย่อคำชี้ขาดของอนุญาโตตุลาการ.
กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์หุ้นส่วนจำกัด เอกภัณฑ์ อิมปอร์ต, 2563.
สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย. การศึกษาปรับปรุงกฎหมายการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐเพื่อ
ความโปร่งใส เป็นธรรม คุ้มค่า และเอื้อต่อการพัฒนาอุตสาหกรรมก่อสร้างไทย.
กรุงเทพมหานคร: สมาคมอุตสาหกรรมก่อสร้างไทย ในพระบรมราชูปภัมภ์, 2566.
. รายงานทีดีอาร์ไอ: การทบทวนกฎหมายจัดจ้างก่อสร้างภาครัฐ. กรุงเทพมหานคร, ม.ป.ท., 2567.
สุมาลี วงษ์วิฑิต และคณะ. การพัฒนากฎหมายเพื่อการส่งเสริมศักยภาพในการเข้าสู่ตลาด
อาเซียนภายใต้ กรอบความตกลงว่าด้วยการบริการของอาเซียน (AFAS).
กรุงเทพมหานคร: สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร, 2560.
สรวิศ ลิมปรังษี. อนุญาโตตุลาการตามกฎหมายใหม่กับการระงับข้อพิพาท. กรุงเทพมหานคร:
สำนักพิมพ์นิติรัฐ, 2545.
สุชาติ ธรรมาพิทักษ์กุล และพิชญา ธรรมาพิทักษ์กุล. “อนุญาโตตุลาการกับการพิจารณาโดยเปิดเผย:
จุดเปลี่ยนในอนาคต?.” วารสารดุลพาห 65, 2 (พฤษภาคม-สิงหาคม 2561): 56-63.
ศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศกลาง. รวมคำพิพากษาศาลฎีกาคดีการค้า
ระหว่างประเทศ (ตั้งแต่ปี 2556 ถึงปี 2563). กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์โรงพิมพ์เดือน
ตุลา, 2564.
อำนาจ ตั้งคีรีพิมาน. “ปกิณกะกฎหมาย คดีอนุญาโตตุลาการเหมืองชาตรี: คิงสเกตและประเทศไทย
Chatree Mine Arbitration: Kingsgate v. Thailand.” วารสารนิติศาสตร์
มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ 48, 2 (มิถุนายน 2562): 398-409.
อนันต์ จันทรโอภากร. ทางเลือกในการระงับข้อพิพาท: การเจรจา การไกล่เกลี่ยและประนอมข้อพิพาท อนุญาโตตุลาการ. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์โครงการตำราและเอกสารประกอบการสอน คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, 2558.
วิชัย อริยะนันทกะ และคณะ. “พรมแดนของ “ความสงบเรียบร้อยและศีลธรรมอันดีของประชาชน” ในการบังคับตามคำชี้ขาดของอนุญาโตตุลาการอยู่ที่ใด.” วารสารอนุญาโตตุลาการ สำนักงานศาลยุติธรรม 2 (2550): 10-43.
Ambrumenil, Peter. Mediation and Arbitration. London: Cavendis Publishing
Limited, 1997.
Andrews, Neil. The Three Paths of Justice (Court Proceeding, Arbitration, and
Mediation in England). Cambridge: Springer, 2012.
Baker, Ellis. et al. FIDIC Contracts: Law and Practice. Oxford: Informa Law from
Routledge, 2009.
Blackaby, Nigel and Redfern, Alan. Redfern and Hunter on International
Arbitration (Student Version). 7th ed. Oxford: Oxford University Press, 2022.
Born, Gary. International Commercial Arbitration. 3rd ed. The Netherlands: Kluwer
Law International, 2021.
Charrett, Donald. FIDIC Contracts in Asia Pacific: A Practical Guide to Application.
Oxford: Informa Law from Routledge, 2022.
Chern, Cyril. Chern on Dispute Boards. 3rd ed. Oxford: Informa Law from
Routledge, 2015.
_______. The Law of Construction Disputes. 3rd ed. Oxford: Informa Law, 2020.
Fisher, Roger and Ury William. Getting To Yes Negotiate An Agreement Without
Giving In. Random House Business Books, 1991.
Godwin, William. The 2017 FIDIC Contracts. West Sussek: Wiley Blackwell, 2020.
Moses, Margaret. The Principles and Practice of International Commercial
Arbitration. Cambridge: Cambridge University Press, 2008.
Nazzini, Renato. Construction Arbitration and Alternative Dispute Resolution:
Theory and Practice Around the World. Oxford: Informa Law from
Routledge, 2022.
Rovine, Arthur W. Contemporary Issues in International Arbitration and
Mediation. Leiden: Martinus Nijhoff Publishers, 2009.
Spassova, Adriana. Innovative Project Management with FIDIC Contracts. Oxon:
Informa Law, 2024.
Ury, William. Getting Past No Negotiating in Difficult Situations. New York:
Ramdom House, 2007.
Yaemklin, Thanapat. “Judicial Review of Arbitration Awards on the Ground of Public
Policy under the Law of Thailand: An Excessive Judicial Intervention?.” Thai
Legal Studites Journal 2, 1 (July 2022): 51-76.
Zhao, Yun. Mediation and Alternative Dispute Resolution in Modern China.
Singapore: Springer Nature Singapore, 2022.
