เกณฑ์การประเมินผลสัมฤทธิ์ของกฎหมายด้วยกรอบแนวคิดทางนิติปรัชญา
Article Sidebar
Main Article Content
Abstract
การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ ด้วยการวิจัยเอกสาร และการเก็บข้อมูลภาคสนาม เพื่อกำหนดเกณฑ์การประเมินผลสัมฤทธิ์ของกฎหมายด้วยแนวคิดทางนิติปรัชญาร่วมกับแนวทางตามพระราชบัญญัติหลักเกณฑ์การจัดทำร่างกฎหมายและการประเมินผลสัมฤทธิ์ของกฎหมาย พ.ศ. 2562 และทดลองใช้กับระเบียบมหาวิทยาลัยราชภัฏนคราชสีมา 1 ฉบับ ทำการวิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา (Content Analysis) การวิเคราะห์เชิงโครงสร้าง (Structural Analysis) และการวิเคราะห์เปรียบเทียบ (Comparative Analysis) ผลการวิจัยสรุปได้ดังนี้
แนวคิดทางนิติปรัชญาหลักที่ใช้วิเคราะห์เกณฑ์การยอมรับกฎหมาย มี 5 แนวคิด คือ สำนักปฏิฐานนิยมทางกฎหมาย สำนักกฎหมายธรรมชาติ สำนักกฎหมายประวัติศาสตร์ แนวคิดมาร์กซ์ แนวคิดนิติสตรีศาสตร์ ได้เกณฑ์ทั้งสิ้น 6 เกณฑ์ ประกอบด้วย 1) มีลักษณะเป็นระบบที่ชัดเจน 2) คำนึงถึงคุณค่าอื่นในสังคม 3) สะท้อนจิตวิญญาณของประชาชน 4) สอดคล้องกับความต้องการทางเศรษฐกิจและสังคม 5) ส่งเสริมสิทธิและเสรีภาพของประชาชน และ 6) ได้รับการยอมรับโดยประชาชน ซึ่งมีความสอดคล้องกับแนวทางการประเมินตามพระราชบัญญัติหลักเกณฑ์การจัดทำร่างกฎหมายและการประเมินผลสัมฤทธิ์ของกฎหมาย พ.ศ. 2562 รวมถึงแนวทางของคณะกรรมการพัฒนากฎหมาย สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา และองค์การเพื่อความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการพัฒนา (Organization for Economic Cooperation and Development หรือ OECD)
เกณฑ์การยอมรับดังกล่าวได้ถูกพัฒนาเกณฑ์การประเมินผลสัมฤทธิ์ของกฎหมายซึ่งประกอบไปด้วย 6 เกณฑ์หลักเดิม แบ่งออกเป็น 25 เกณฑ์ย่อย พร้อม 100 ตัวชี้วัด กำหนดผลการประเมินออกเป็น 5 ระดับ
ผลการทดลองใช้กับระเบียบมหาวิทยาลัยราชภัฏนครราชสีมา 1 ฉบับ พบว่า เกณฑ์มีศักยภาพในการประยุกต์ใช้อย่างมีประสิทธิภาพ สามารถประเมินและรายงานผลสัมฤทธิ์ของกฎหมายได้ พร้อมทั้งชี้ให้เห็นข้อบกพร่องของระเบียบที่ต้องปรับปรุงแก้ไข โดยแบ่งตัวชี้วัดออกเป็น 4 กลุ่มคือ 1) มีศักยภาพในการนำไปใช้งานสูง 26 ตัวชี้วัด 2) ใช้งานได้ดีหากมีการเก็บข้อมูลภาคสนาม 17 ตัวชี้วัด 3) ต้องมีการเก็บข้อมูลภาคสนามเป็นหลัก 33 ตัวชี้วัด และ 4) ต้องใช้ผู้ประเมินที่มีความรู้และทักษะที่จำเป็น 24 ตัวชี้วัด
การนำเกณฑ์การประเมินไปใช้ ผู้ประเมินควรมีความรู้ความเข้าใจทั้งเนื้อหากฎหมายที่จะประเมินและเกณฑ์การประเมิน ต้องมีความเป็นกลาง เก็บข้อมูลภาคสนามอย่างตรงไปตรงมา สร้างสมดุลทั้งการประเมินเชิงคุณภาพและเชิงปริมาณ และกำหนดกลุ่มผู้มีส่วนได้เสียให้สอดคล้องกับเป้าหมายและวัตถุประสงค์ของกฎหมาย เพื่อให้การประเมินมีความน่าเชื่อถือและมีประสิทธิภาพ
Article Details
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
References
กุลวดี มกราภิรมย์ และสุภัทรา นีลวัชระ วรรณพิณ. มรดกอารยธรรมโลก. พิมพ์ครั้งที่ 4. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์. 2553.
จรัญ โฆษณานันท์. นิติปรัชญา : Legal Philosophy. กรุงเทพมหานคร: มหาวิทยาลัยรามคำแหง. 2554.
. สิทธิมนุษยชนไร้พรมแดน : ปรัชญา กฎหมาย และความเป็นจริงทางสังคม : Human Rights Without Frontiers : Philosophy, Law and Social Reality. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์นิติธรรม. 2559.
จิรพรรณ นฤภัทร และ วศิน พิพัฒนฉัตร. “โครงการประเมินผลสัมฤทธิ์ของการปฏิบัติตามคำสั่งหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ ที่ 32/2559 เรื่อง มาตรการป้องกันการลักลอบนำสารเคมี วัสดุ หรือเครื่องมือบางประเภทไปใช้ผลิตยาเสพติด.” วารสารสังคมวิจัยและพัฒนา 4, 4 (2565): 31-48.
ฉัตรสุมน พฤฒิภิญโญ. “การประเมินผลกระทบในการออกกฎหมายกับนโยบายของรัฐบาล.” วารสารกฎหมายสุขภาพและสาธารณสุข 2, 2 (2559): 243-256.
โชคดี นพวรรณ. “การประเมินคุณธรรมและความโปร่งใสในการดำเนินงานของหน่วยงานภาครัฐ.” วารสารผู้ตรวจการแผ่นดิน 15, 1 (2565): 157-189.
บุญวดี มนตรีกุล ณ อยุธยา. “บทบาทสตรี: ในมุมมองความยุติธรรมในสังคมไทย.” วารสารการบริหารปกครอง 5, 2 (2559): 23-37.
ปรีดี เกษมทรัพย์. นิติปรัชญา : Philosophy of Law. พิมพ์ครั้งที่ 12. กรุงเทพมหานคร: คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์. 2555.
ปัทมา วะรินทร์. การประเมินผลหลังจากกฎหมายใช้บังคับ (Ex post evaluation) [Online]. Available URL: https://lawreform.go.th/uploads/files/1523952373-upywx-ds12o.pdf?, 2568 (กันยายน, 9).
พรจันทร์ เสียงสอน. “การนำเสนอผู้หญิงและความรุนแรงในภาพยนตร์ไทย.” วิทยานิพนธ์, สถาบันบัณฑิต พัฒนบริหารศาสตร์, คณะภาษาและการสื่อสาร. 2557.
พรเพ็ญ ไตรพงษ์. เบญจวรรณ ธรรมรัตน์ และ ภูมิ มูลศิลป์. “การรับฟังความคิดเห็นเพื่อประกอบการประเมินผลสัมฤทธิ์พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ พ.ศ. 2560.” วารสารผู้ตรวจการแผ่นดิน 16, 1 (2566): 239-267.
พีรพัฒ โชคสุวัฒนสกุล. ศดานันท์ อาศัยบุญ และ อรรถพล ธำรงรัตนฤทธิ์. “การประยุกต์ใช้วิทยาศาสตร์ข้อมูลในการวิเคราะห์ข้อมูลจากการวิเคราะห์ผลกระทบและประเมินผลสัมฤทธิ์ของกฎหมาย.” วารสารนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ 52, 2 (2566): 247-273.
ยุทธพงษ์ ลีลากิจไพศาล. ธนัญภัสร์ ศรีเนธิยวศิน และ พรเพ็ญ ไตรพงษ์. “การติดตามและประเมินผลการบังคับใช้พระราชบัญญัติพัฒนาการบริหารงานยุติธรรมแห่งชาติ พ.ศ. 2549 ผ่านเครื่องมือการประเมินผลการบังคับใช้กฎหมาย.” วารสารกระบวนการยุติธรรม 15, 1 (2565): 99-128.
สมยศ เชื้อไทย. ทฤษฎีกฎหมาย นิติปรัชญา : Theory of Law – Philosophy of Law. พิมพ์ครั้งที่ 9. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์วิญญูชน. 2548.
. ความรู้นิติปรัชญาเบื้องต้น. กรุงเทพสำนักพิมพ์: สำนักพิมพ์วิญญูชน. 2555.
อภิชัย กู้เมือง. การประเมินผลสัมฤทธิ์ของกฎหมาย. วิทยานิพนธ์นิติศาสตรบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2561.
Bix, Brian. “Natural Law Theory.” Cited in Patterson, Dennis. A Companion to Philosophy of Law and Legal Theory. West Sussex: Blackwell Publishing Ltd. 2010.
Cartwright, Mark. Jeremy Bentham [Online]. Available URL: https://www.worldhistory.org/Jeremy_Bentham/, 2024 (September, 12).
Cohen, Henry. “Kelsen's Pure Theory of Law.” The Catholic Lawyer 26, 2 (1981): 147-157.
Kaswan, Mark J. “An equality of security: Bentham, Thompson, and the principles subsidiary to utility.” Revue d’études benthamiennes 23 (2023): 1-20. [Online]. Available URL: https://journals.openedition.org/etudes-benthamiennes/10469, 2025 (September, 12).
Lee, Kevin P.“The Conceptions of Self-Evidence in the Finnis Reconstruction of Natural Law.” St. Mary's Law Journal 51, 2 (2020): 413-470.
Munir, Muhammad. “Marxism, Marxian Theory of Law and Pakistan's Experience with Socialism.” Kardan Journal of Social Sciences and Humanities 1, 2 (2018): 28-38.
Murphy, Colleen. “Lon Fuller and the Moral Value of the Rule of Law.” Law and Philosophy 24 (2005): 239-262.
OECD. OECD Best Practice Principles for Regulatory: Reviewing the Stock [Online]. Available URL: https://doi.org/10.1787/1a8f33bc-en, 2025 (September, 12).
Rahmatian, Andreas. “Friedrich Carl von Savigny’s Beruf and Volksgeistlehre.” The Journal of Legal History 28, 1 (2007): 1–29.
Rawls, John. A Theory of Jusitce: Revised Edition. Massachusetts: Harvard University Press. 1999.
Tucker, Edwin W. “The Morality of Law, by Lon L. Fuller.” Indiana Law Journal 40, 2 (1965): 271-279.
Wallin, Alex E. “John Finnis’s Natural Law Theory and a Critique of the Incommensurable Nature of Basic Goods.” Campbell Law Review 35, 1 (2012): 59-81.
