วิเคราะห์คติความเชื่อทางพระพุทธศาสนาที่ปรากฏในปราสาทศีขรภูมิ

บทคัดย่อ

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษารูปแบบ ความหมาย พัฒนาการ และคติการสร้างปราสาทขอม ตลอดจนวิเคราะห์คติความเชื่อทางพระพุทธศาสนาที่ปรากฏในปราสาทศีขรภูมิ                             ซึ่งสะท้อนอิทธิพลของพระพุทธศาสนา ในการหล่อหลอมเทวาลัยเดิม ในลัทธิไศวนิกายให้กลายเป็นพุทธสถาน ผลการศึกษาพบว่า ปราสาทขอมมีลักษณะทางสถาปัตยกรรมเฉพาะ แบ่งได้เป็น 3 ประเภท ได้แก่ เทวาลัย ธรรมศาลา และอโรคยาศาล ซึ่งมีความหมายทางศาสนาอย่างลึกซึ้ง ใช้ประกอบพิธีกรรมในศาสนาฮินดู ต่อมาได้รับอิทธิพลจากพระพุทธศาสนานิกายมหายานและเถรวาท ปราสาทศีขรภูมิเป็นโบราณสถานศิลปะขอม สร้างขึ้นราวพุทธศตวรรษที่ 17 ในลัทธิไศวนิกาย และได้รับการบูรณะในสมัยอาณาจักรล้านช้าง ราวพุทธศตวรรษที่ 22 จนมีลักษณะสถาปัตยกรรมแบบล้านช้าง นอกจากนี้ ยังพบฐานพระพุทธรูปภายในปรางค์ประธานและปรางค์บริวาร รวมถึงศิลาจารึกที่กล่าวถึงการเปลี่ยนแปลงทางศาสนา อันเป็นหลักฐานเชิงประจักษ์ที่สะท้อนคติความเชื่อในพระพุทธศาสนา ได้แก่ 1) การบูรณะจากเทวาลัยเป็นพุทธสถาน 2) การสร้างฐานพระพุทธรูป 3) ศิลาจารึกการบูรณะปราสาท และ 4) การจัดกิจกรรมทางพระพุทธศาสนาในบริเวณปราสาท ทั้งหมดนี้แสดงถึงบทบาทของพระพุทธศาสนา                         ในการหล่อหลอมความเชื่อและวัฒนธรรมของผู้คนในท้องถิ่น รวมถึงลักษณะของปราสาทศีขรภูมิในยุคที่อาณาจักรล้านช้างมีอิทธิพลในพื้นที่อีสานใต้ ปัจจุบันยังมีการจัดกิจกรรมทางพระพุทธศาสนาอย่างต่อเนื่อง เช่น ตักบาตรประจำสัปดาห์ การส่งเสริมวันสำคัญทางศาสนา และงานประเพณีลอยกระทง      ซึ่งสะท้อนบทบาทของปราสาทศีขรภูมิ ในฐานะศูนย์กลางวัฒนธรรมพระพุทธศาสนาในระดับท้องถิ่น โดยเฉพาะในอำเภอศีขรภูมิ จังหวัดสุรินทร์ ที่ประชาชนยังคงรักษาศรัทธาและยึดมั่นในหลักธรรมคำสอนอย่างมั่นคง