การพัฒนาระบบปฏิบัติการสอนในสถานศึกษาแบบมีส่วนร่วมของนิสิตสงฆ์ หลักสูตรครุศาสตรบัณฑิต สาขาวิชาสังคมศึกษา มหาวิทยาลัยสงฆ์ในพื้นที่ภาคเหนือตอนล่าง

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) วิเคราะห์สภาพปัจจุบันและปัญหาของระบบปฏิบัติการสอนในสถานศึกษาของนิสิตสงฆ์ หลักสูตรครุศาสตรบัณฑิต สาขาวิชาสังคมศึกษา มหาวิทยาลัยสงฆ์ในพื้นที่ภาคเหนือตอนล่าง (2) พัฒนาระบบปฏิบัติการสอนแบบมีส่วนร่วมสำหรับนิสิตสงฆ์ เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ ผู้ให้ข้อมูลสำคัญจำนวน 18 รูป/คน ได้แก่ นิสิตสงฆ์ชั้นปีที่ 4 นิสิตสงฆ์ศิษย์เก่า ครูพี่เลี้ยง อาจารย์นิเทศก์ และผู้เชี่ยวชาญ เก็บข้อมูลด้วยแบบสัมภาษณ์เชิงลึกกึ่งโครงสร้าง วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหาเชิงธีม ตรวจสอบความน่าเชื่อถือด้วยการตรวจสอบแบบสามเส้า การดำเนินการวิจัยครอบคลุมการศึกษาจากประสบการณ์จริงของผู้เกี่ยวข้องในสนามปฏิบัติการสอน เพื่อให้เข้าใจเงื่อนไข บริบท ข้อจำกัด และความต้องการในการพัฒนาระบบอย่างรอบด้าน รวมทั้งนำข้อมูลที่ได้มาใช้เป็นฐานในการออกแบบระบบที่เชื่อมโยงการทำงานของทุกภาคส่วนให้เกิดความชัดเจน ต่อเนื่อง และสอดคล้องกับบริบทของมหาวิทยาลัยสงฆ์มากขึ้น

ผลการวิจัยพบว่า ระบบปฏิบัติการสอนของนิสิตสงฆ์ยังมีลักษณะกระจัดกระจาย ขาดการบูรณาการเชิงระบบ และพึ่งพาการประสานงานเฉพาะบุคคล ส่งผลให้เกิดปัญหาด้านความร่วมมือระหว่างมหาวิทยาลัย โรงเรียน และวัด การเตรียมความพร้อม การนิเทศ การประเมินผล และบทบาทซ้อนระหว่างความเป็นพระกับความเป็นนิสิตครู จากข้อค้นพบดังกล่าว ผู้วิจัยได้พัฒนา PIT-PST Model ซึ่งประกอบด้วยความร่วมมือแบบไตรภาคี กระบวนการ Co-Planning, Co-Teaching, Co-Reflection และ Co-Evaluation รวมทั้งกลไกข้อมูลย้อนกลับเพื่อพัฒนาระบบอย่างต่อเนื่อง องค์ความรู้สำคัญคือ การมองการปฏิบัติการสอนของนิสิตสงฆ์ในฐานะระบบปฏิบัติการเชิงสังคมที่ต้องออกแบบบนฐานความร่วมมือ ความไวต่อบริบท และความสมดุลระหว่างสมรรถนะวิชาชีพครูกับอัตลักษณ์ความเป็นนิสิตสงฆ์ เพื่อให้ระบบนำไปใช้ได้จริงและพัฒนาอย่างยั่งยืน