จิตวิทยาความรับผิดชอบต่อสังคมของคนไร้ศาสนา
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์ปัจจัยทางจิตวิทยาและเหตุผลเชิงประจักษ์ที่ขับเคลื่อนความรับผิดชอบต่อสังคมของคนไร้ศาสนาโดยปราศจากเงื่อนไขทางความเชื่อ โดยอธิบายว่าศีลธรรมและพฤติกรรมที่มุ่งประโยชน์ต่อส่วนรวม มิได้ขึ้นอยู่กับศาสนาเพียงอย่างเดียว แต่สามารถเกิดขึ้นได้จากกระบวนการทางจิตวิทยา เหตุผลทางปรัชญา และค่านิยมร่วมสมัยของสังคม การศึกษานี้ใช้วิธีการวิเคราะห์เชิงเอกสาร จากแนวคิดทางจิตวิทยาสังคม ปรัชญาศีลธรรม และทฤษฎีทางสังคม เพื่ออธิบายกลไกที่ทำให้บุคคลซึ่งไม่สังกัดศาสนา สามารถพัฒนาความรับผิดชอบต่อสังคมได้อย่างมีนัยสำคัญ
ผลการวิเคราะห์พบว่า จิตวิทยาความรับผิดชอบต่อสังคม ประกอบด้วยองค์ประกอบสำคัญสามประการ ได้แก่ (1) การรับรู้เชิงปัญญาเกี่ยวกับผลกระทบของการกระทำต่อสังคม (2) แรงจูงใจทางอารมณ์ เช่น ความเห็นอกเห็นใจและความเมตตา และ (3) การตัดสินใจเชิงพฤติกรรมที่นำไปสู่การกระทำเพื่อประโยชน์ส่วนรวม กลไกเหล่านี้สามารถพัฒนาได้ผ่านการเรียนรู้ทางสังคม บรรทัดฐานของสังคม และแรงจูงใจภายในของบุคคล นอกจากนี้ ครอบครัว โรงเรียน ชุมชน และสื่อสังคมออนไลน์ ยังมีบทบาทสำคัญในการหล่อหลอมค่านิยมด้านความรับผิดชอบต่อสังคม สำหรับคนไร้ศาสนามักสร้างระบบคุณค่าและจริยธรรมจากเหตุผล ประสบการณ์ชีวิต และการตระหนักรู้ร่วมกันในฐานะมนุษย์ มากกว่าการยึดถือหลักคำสอนจากศาสนา การตัดสินใจทางศีลธรรมของคนกลุ่มนี้ มักตั้งอยู่บนฐานของเหตุผล ความเห็นอกเห็นใจ และผลลัพธ์ที่มีต่อส่วนรวม นอกจากนี้ ยังมีแนวโน้มสูงที่จะยึดหลักสิทธิมนุษยชน ความเสมอภาค และความยั่งยืนเป็นเกณฑ์สำคัญของการรับผิดชอบต่อสังคม ดังนั้น การไร้ศาสนาไม่ได้หมายถึงการขาดจริยธรรม หากแต่เป็นอีกหนึ่งรูปแบบของการสร้างความหมายและคุณค่าที่เกื้อหนุนสังคมร่วมสมัย
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
พระครูพิศาลจริยากร เลขธมฺโม (สังข์ขาว) และสุชน ประวัติดี. (2562). จริยธรรม: ปัญหาพฤติกรรมและการจัดการในปัจจุบันของสังคมไทย. วารสาร มจร มนุษยศาสตร์ปริทรรศน์, 5(2), 131–145.
พระใบฎีกากิตติพงษ์ สีลสุทฺโธ และรัชชานนท์ ศุภพงศ์พิเชฐ. (2558). จิตวิทยาสังคมกับการปรับพฤติกรรมการรับรู้ของบุคคลในการดำรงชีวิต. วารสาร มจร มนุษยศาสตร์ปริทรรศน์, 1(2), 11-21.
พระพลากร สุมงฺคโล (อนุพันธ์). (2559). ความสัมพันธ์ระหว่างกฎหมายกับศีลธรรม จริยธรรม ศาสนา และจารีตประเพณี. วารสารธรรมทรรศน์, 16(3), 277–289.
สุรพศ ทวีศักดิ์. (2561). รัฐกับศาสนา: ศีลธรรม อำนาจ และอิสรภาพ. กรุงเทพมหานคร : สยามปริทัศน์.
สุรพศ ทวีศักดิ์. (2561). จิตวิญญาณแบบโลกวิสัย. เรียกใช้เมื่อ 25 พฤศจิกายน 2568 จาก https://prachatai.com/journal/2018/03/76137.
Ajzen, I. (1991). The theory of planned behavior. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 50(2), 179–211. https://doi.org/10.1016/0749-5978(91)90020-T.
Bandura, A. (1986). Social foundations of thought and action: A social cognitive theory. Prentice-Hall.
Batson, C. D. (1991). The altruism question: Toward a social-psychological answer. Lawrence Erlbaum Associates.
Boulianne, S. (2015). Social media use and participation: A meta-analysis of current research. Information, Communication & Society, 18(5), 524–538. https://doi.org/10.1080/1369118X.2015.1008542
Carlo, G., & Randall, B. A. (2002). The development of a measure of prosocial behaviors for late adolescents. Journal of Youth and Adolescence, 31(1), 31–44. https://doi.org/10.1023/A:1014033032440
Carroll, A. B. (1991). The pyramid of corporate social responsibility: Toward the moral management of organizational stakeholders. Business Horizons, 34(4), 39–48.
Cialdini, R. B., & Trost, M. R. (1998). Social influence: Social norms, conformity, and compliance. In D. T. Gilbert, S. T. Fiske, & G. Lindzey (Eds.), The handbook of social psychology (4th ed., pp. 151–192). McGraw-Hill.
Eisenberg, N., & Fabes, R. A. (1998). Prosocial development. In W. Damon & N. Eisenberg (Eds.), Handbook of child psychology, 3 (5), 701–778).
Grusec, J. E., & Hastings, P. D. (Eds.). (2007). Handbook of socialization: Theory and research. Guilford Press.
Harari, Y. N. (2016). Homo Deus: A brief history of tomorrow. HarperCollins.
Hobbes, T. (1996). Leviathan. Cambridge University Press. (Original work published 1651)
Inglehart, R., & Norris, P. (2004). Sacred and secular: Religion and politics worldwide. Cambridge University Press.
Inglehart, R., & Welzel, C. (2005). Modernization, cultural change, and democracy: The human development sequence. Cambridge University Press.
Johnson, D. W., & Johnson, R. T. (2009). An educational psychology success story: Social interdependence theory and cooperative learning. Educational Researcher, 38(5), 365–379. https://doi.org/10.3102/0013189X09339057.
Kant, I. (1997). Groundwork of the metaphysics of morals (M. Gregor, Trans.). Cambridge University Press. (Original work published 1785)
Maslow, A. H. (1943). A theory of human motivation. Psychological Review, 50(4), 370–396. https://doi.org/10.1037/h0054346
Mill, J. S. (2001). Utilitarianism. Hackett Publishing Company. (Original work published 1861).
Rawls, J. (1971). A theory of justice. Harvard University Press.
Rogers, C. R. (1961). On becoming a person: A therapist's view of psychotherapy. Houghton Mifflin.
Rousseau, J.-J. (1997). The social contract and other later political writings (V. Gourevitch, Ed.). Cambridge University Press. (Original work published 1762)
Schwartz, S. H. (1977). Normative influences on altruism. In L. Berkowitz (Ed.), Advances in experimental social psychology (Vol. 10, pp. 221–279). Academic Press. https://doi.org/10.1016/S0065-2601(08)60358-5.
Skitka, L. J., Bauman, C. W., & Sargis, E. G. (2005). Moral conviction: Another contributor to attitude strength or something more. Journal of Personality and Social Psychology, 88(6), 895–917. https://doi.org/10.1037/0022-3514.88.6.895.
United Nations. (1948). Universal declaration of human rights. Retrieved February 5, 2026, from https://www.un.org/en/about-us/universal-declaration-of-humanrights.
Zuckerman, P. (2010). Society without God: What the least religious nations can tell us about contentment. New York University Press.
