การพัฒนากลไกการดำเนินงานทำนุบำรุงศิลปวัฒนธรรมเพื่อเสริมสร้างปัญญาและคุณธรรมตามหลักพระพุทธศาสนาของมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัยทั้งในประเทศไทยและต่างประเทศ

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษากลไกการดำเนินงานทำนุบำรุงศิลปะและวัฒนธรรมตามหลักพระพุทธศาสนาของมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัยทั้งในประเทศไทยและต่างประเทศ (2) วิเคราะห์ปัญหา อุปสรรค และความต้องการจำเป็นในการพัฒนากลไก และ (3) นำเสนอแนวทางการพัฒนากลไกที่เสริมสร้างปัญญาและคุณธรรมอย่างยั่งยืน การวิจัยใช้ระเบียบวิธีแบบผสมผสาน ประชากรคือผู้เกี่ยวข้องกับงานทำนุบำรุงศิลปวัฒนธรรมของมหาวิทยาลัย จำนวน 2,850 รูป/คน จาก 43 หน่วยงาน กำหนดกลุ่มตัวอย่างด้วยสูตรของ Taro Yamane ได้ 350 รูป/คน และได้รับแบบสอบถามสมบูรณ์ 258 ชุด คิดเป็นร้อยละ 73.71 ร่วมกับผู้ให้ข้อมูลสำคัญ 25 รูป/คน เครื่องมือ ได้แก่ แบบสอบถาม แบบสัมภาษณ์เชิงลึก และแนวคำถามสนทนากลุ่ม ตรวจสอบความตรงเชิงเนื้อหาโดยผู้ทรงคุณวุฒิ มีค่า IOC ระหว่าง 0.60-1.00 ทดลองใช้กับกลุ่มที่มีลักษณะใกล้เคียง 30 รูป/คน และมีค่าความเชื่อมั่นทั้งฉบับ 0.92 วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา การวิเคราะห์เนื้อหา และดัชนีความต้องการจำเป็นแบบปรับปรุง

ผลการวิจัยพบว่า (1) กลไกปัจจุบันมี 5 มิติ โดยด้านนโยบายและการวางแผนอยู่ในระดับสูง (ค่าเฉลี่ย = 4.36, S.D. = 0.72) และการบูรณาการหลักพุทธธรรมเป็นจุดแข็ง (ค่าเฉลี่ย = 4.28-4.33) (2) ปัญหาเร่งด่วนคือ งบประมาณไม่เพียงพอ (PNI = 0.489) กิจกรรมขาดความต่อเนื่องและผลกระทบระยะยาว (PNI = 0.487) และบุคลากรเฉพาะด้านไม่เพียงพอ (PNI = 0.472) และ (3) แนวทางพัฒนาคือโมเดล BCMD ที่เชื่อม 5 มิติงานกับหลักอริยสัจ 4 ภาวนา 4 อริยวัฑฒิ 5 อิทธิบาท 4 และสังคหวัตถุ 4 เพื่อขับเคลื่อนการอนุรักษ์ สืบสาน พัฒนา และประเมินผลอย่างต่อเนื่อง รวมทั้งเสริมเครือข่ายการเรียนรู้ การมีส่วนร่วม และการใช้ข้อมูล เพื่อยกระดับคุณภาพงานอย่างเป็นรูปธรรม