พุทธปรัชญาว่าด้วยอารยธรรมของสังคมอเมริกันและสังคมไทยในแนวคิดของสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ.ปยุตฺโต)

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์พุทธปรัชญาว่าด้วยอารยธรรมของสังคมอเมริกันและสังคมไทยในแนวคิดของสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ. ปยุตฺโต)  เมื่อศึกษาแล้วทราบว่า อารยธรรมตะวันตกเป็นรากฐานของสังคมอเมริกัน  มีลักษณะเด่นด้านเหตุผลนิยม วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี  และระบบเศรษฐกิจแบบทุนนิยม อันนำไปสู่ความก้าวหน้าทางวัตถุ แต่ก่อให้เกิดวิกฤตด้านจิตวิญญาณ  ความสัมพันธ์ทางสังคม และความไม่สมดุลระหว่างมนุษย์กับธรรมชาติ ส่วนสังคมไทยมีพื้นฐานทางสังคมที่มีความอุดมสมบูรณ์ทางธรรมชาติ และรับเอาพุทธศาสนาเป็นรากฐานทางอารยธรรม จึงเป็นสังคมที่มีดุลยภาพระหว่างมนุษย์กับธรรมชาติแวดล้อม และมุ่งสู่ความสุขเชิงคุณภาพ อย่างไรก็ตาม เมื่อสังคมไทยได้พัฒนาประเทศโดยรับอิทธิพลจากวัฒนธรรมตะวันตก   โดยขาดกระบวนการกลั่นกรองเชิงปัญญา ส่งผลให้เกิดการพัฒนาที่ไม่สอดคล้องกับรากฐานวัฒนธรรมของตน ข้อค้นพบสำคัญคือ การพัฒนาสังคมไทยไม่ควรลอกเลียนแบบอารยธรรมตะวันตกโดยตรง แต่ควรเรียนรู้และประยุกต์ใช้ความก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และองค์ความรู้สมัยใหม่บนฐานพุทธธรรม อันเป็นรากฐานทางวัฒนธรรมของสังคมไทย เพื่อสร้างการพัฒนาที่สอดคล้องกับบริบทของตนเอง แนวคิดของสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์เสนอว่า อารยธรรมที่สมบูรณ์ต้องบูรณาการความเจริญทางวัตถุเข้ากับการพัฒนามนุษย์ตามหลักไตรสิกขา ซึ่งมุ่งเสริมสร้างปัญญา คุณธรรม และความรับผิดชอบต่อส่วนรวม ควบคู่กับการตระหนักถึงความสัมพันธ์เชิงเหตุปัจจัยระหว่างมนุษย์ สังคม และธรรมชาติ ด้วยเหตุนี้ พุทธปรัชญาว่าด้วยอารยธรรม  จึงอาจถือได้ว่าเป็นอารยธรรมทางเลือกสำหรับโลกยุคใหม่ ที่มุ่งสร้างดุลยภาพระหว่างความก้าวหน้าภายนอกกับการพัฒนาภายใน อันนำไปสู่สังคมที่มีความสมดุล เป็นธรรม และยั่งยืน