พลวัตของชุมชนช่างไทยในเกาะรัตนโกสินทร์

บทคัดย่อ

บทความนี้ใช้วิธีวิจัยเชิงคุณภาพ โดยใช้วิธีการศึกษาเชิงเอกสารร่วมกับการวิจัยภาคสนามด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึกและการสังเกตแบบไม่มีส่วนร่วม โดยใช้ระเบียบวิธีทางประวัติศาสตร์และคติชนวิทยามาเป็นเครื่องมือสำคัญในการตีความเพื่อนำเสนอความเปลี่ยนแปลงอย่างมีพลวัตทางสังคมของชุมชนช่างไทยในเกาะรัตนโกสินทร์ ภายใต้วัตถุประสงค์ 2 ประการ คือ เพื่อศึกษาลักษณะและพัฒนาการทางสังคมของชุมชนช่างไทยในพื้นที่เกาะรัตนโกสินทร์ในบริบทสังคมร่วมสมัยและวิเคราะห์ปัจจัยเชิงพลวัตการดำรงอยู่และความเปลี่ยนแปลงของของชุมชนช่างไทยในพื้นที่เกาะรัตนโกสินทร์ในช่วง พ.ศ. 2566 – 2567 ผลการศึกษาพบว่า ชุมชนช่างไทยในเกาะรัตนโกสินทร์สะท้อนพลวัตทางสังคมของกลุ่มช่างในฐานะกลุ่มแรงงานฝีมือเฉพาะทางที่หล่อหลอมอยู่ในโครงสร้างของสังคมไทยดั้งเดิมและร่วมสมัย ในช่วงต้นรัตนโกสินทร์ ชุมชนช่างได้รับการจัดสรรให้อยู่อาศัยและปฏิบัติหน้าที่ในเขตพระนครโดยมีการจัดตั้งชุมชนช่างอย่างเป็นระบบ เพื่อรองรับการผลิตและการถ่ายทอดองค์ความรู้ ต่อมาจึงมีการพัฒนาไปสู่ระบบอาชีพเชิงพาณิชย์ อย่างไรก็ตามเมื่อพื้นที่และสังคมในบริเวณเกาะรัตนโกสินทร์วิวัฒน์ตามความเปลี่ยนแปลงทางสังคมและวัฒนธรรม ชุมชนช่างหลายแห่งปรับตัวหรือเสื่อมถอย ขณะที่บางกลุ่มได้หลอมรวมเข้าสู่วิถีสมัยใหม่ภายใต้ปัจจัยเชิงพลวัต 4 ประการ ได้แก่ เศรษฐกิจ การจัดการเมือง นโยบายทางการเมือง และพฤติกรรมผู้บริโภค