มโนทัศน์การดํารงอยู่ของภูมิปัญญาการสร้างเรือนอยู่อาศัย กลุ่มชาติพันธุ์ไท (ดํา)

บทคัดย่อ

การสร้างเรือนอยู่อาศัยกลุ่มชาติพันธุ์ต่างๆ ล้วนเกิดการเปลี่ยนแปล ตลอดเวลาอันเกิดจากปัจจัยหลายด้าน ทั้งด้านการปกครอง การปรับตัวทางวัฒนธรรม หรือการพัฒนาทางด้านเทคโนโลยี การศึกษาเรื่องมโนทัศน์การดํารงอยู่ของภูมิปัญญาการสร้างเรือนอยู่อาศัยกลุ่มชาติพันธุ์ไท (ดํา) มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษารูปแบบสถาปัตยกรรมที่เป็นเอกลักษณ์ของเรือน การจัดพื้นที่ประโยชน์ใช้สอยทั้งภายในและภายนอก คติความเชื่อ การใช้พื้นที่ที่เชื่อมโยงถึงความเชื่อทางจิตวิญญาณที่สอดคล้องกับวิถีชีวิตและสังคม วัฒนธรรมในปัจจุบันของชาติพันธุ์ไท ทั้งในประเทศไทย, สาธารณรัฐสังคมนิยมเวียดนาม และสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว โดยใช้แบบสํารวจทางกายภาพ และการเข้าสัมภาษณ์เจ้าของเรือน ผลของการศึกษาพบว่า กลุ่มชาติพันธุ์ไทดํามีวิถีชีวิต และคติความเชื่อเรื่องผีบรรพบุรุษ และสกุลผีต่างๆ ที่สืบทอดมาแต่โบราณ เป็นแกนหลักของภูมิปัญญาการสร้างที่อยู่อาศัย แต่การเปลี่ยนแปลงตามเวลาทําให้เกิด “การปรับตัว” ให้เข้ากับสภาพแวดล้อมของสังคมใหม่ ทั้งการเปลี่ยนแปลงตามรูปแบบการปกครอง การเปลี่ยนแปลงตามสภาพทางสังคม เทคโนโลยี วัสดุ และสภาพอากาศ ส่งผลต่อการสร้างเรือนที่แตกต่างกันตามสมัยนิยม เช่น การปรับเปลี่ยนวัสดุจากไม้เป็นปูน หรือการกั้นพื้นที่ที่เป็นสัดส่วนให้มีความเป็นส่วนตัวมากขึ้น แต่ยังรักษา ดํารงอยู่ของผีบรรพบุรุษในสกุลผีต่าง ๆ ที่เพื่อปกป้องรักษาลูกหลานที่สืบทอดชาติพันธ์ให้คงอยู่ ทําให้เกิดมโนทัศน์การดํารงอยู่ของภูมิปัญญาการสร้างเรือนอยู่อาศัยกลุ่มชาติพันธุ์ไทดํา