ปัจจัยทางการเมืองที่มีผลต่อรายจ่ายสาธารณะ ด้านการเสริมสร้างสุขภาพและป้องกันโรคของประเทศไทย พ.ศ. 2545-2566
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การจัดสรรรายจ่ายสาธารณะด้านการเสริมสร้างสุขภาพและป้องกันโรคถือเป็นกลไกสำคัญที่สะท้อนถึงความมุ่งมั่นของรัฐในการพัฒนาระบบสุขภาพอย่างยั่งยืน โดยเฉพาะในยุคที่ประเทศไทยเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุและเผชิญกับการเปลี่ยนแปลงรูปแบบโรคจากโรคติดต่อเฉียบพลันเป็นโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง อย่างไรก็ตาม การตัดสินใจจัดสรรงบประมาณของภาครัฐไม่ได้อิงอยู่บนหลักการด้านสุขภาพหรือความต้องการของประชาชนแต่เพียงอย่างเดียว หากแต่ขึ้นอยู่กับปัจจัยกำหนดรายจ่ายหลากหลายมิติ โดยเฉพาะปัจจัยทางการเมืองที่มีบทบาทสำคัญในการกำหนดทิศทางนโยบายสาธารณะ การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาปัจจัยทางการเมืองที่มีอิทธิพลต่อการกำหนดรายจ่ายสาธารณะด้านการเสริมสร้างสุขภาพและป้องกันโรค และ 2) นำเสนอข้อเสนอแนะเชิงนโยบายในการพัฒนาการจัดสรรรายจ่ายสาธารณะด้านการเสริมสร้างสุขภาพและป้องกันโรคให้มีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น ผู้วิจัยใช้แนวทางการวิจัยเชิงปริมาณด้วยข้อมูลอนุกรมเวลาระหว่าง พ.ศ. 2545-2566 และเทคนิคการวิเคราะห์การถดถอยพหุคูณ โดยบูรณาการทฤษฎีการเงินสาธารณะ ทฤษฎีเศรษฐกิจการเมือง และทฤษฎีการกำหนดรายจ่ายสาธารณะ ช่วงเวลาที่ศึกษาครอบคลุมการเปลี่ยนแปลงทางการเมืองสำคัญหลายครั้งของประเทศไทย รวมถึงรัฐประหาร การเปลี่ยนแปลงรัฐบาล และการปฏิรูประบบสุขภาพ ผลการศึกษาปัจจัยทางการเมืองที่มีอิทธิพลต่อการกำหนดรายจ่ายสาธารณะด้านการเสริมสร้างสุขภาพและป้องกันโรคพบว่าแบบจำลองสามารถอธิบายความแปรปรวนของตัวแปรตามได้ร้อยละ 91.9 (R² = 0.919) โดยความเป็นประชาธิปไตยของรัฐบาล (β = -1.352, p = 0.001) และการกระจายรายได้ทางภาษี (β = -1.037, p < 0.001) มีอิทธิพลเชิงลบต่อรายจ่ายด้านการป้องกันโรคอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ขณะที่รายจ่ายปีก่อนหน้า (β = 0.040, p = 0.005) มีอิทธิพลเชิงบวก สะท้อนลักษณะการจัดสรรงบประมาณแบบฐานเดิม (Incremental Budgeting) และมีข้อเสนอแนะเชิงนโยบายสำคัญ 5 ประการ ได้แก่ การสร้างกลไกป้องกันการแทรกแซงทางการเมือง การพัฒนาระบบการสื่อสารเชิงประจักษ์ การปรับปรุงระบบการกระจายอำนาจด้านสาธารณสุข การพัฒนาระบบการประเมินผล และการปรับปรุงกลไกการจัดสรรงบประมาณ ผลการศึกษานี้ขัดแย้งกับทฤษฎีประชาธิปไตยแบบดั้งเดิมและสนับสนุนทฤษฎีทางเลือกสาธารณะที่อธิบายว่านักการเมืองในระบอบประชาธิปไตยมักมุ่งเน้นนโยบายที่ให้ผลตอบแทนทางการเมืองในระยะสั้น การศึกษานี้มีนัยสำคัญต่อการพัฒนากลไกการป้องกันการแทรกแซงทางการเมือง การปรับปรุงระบบการกระจายอำนาจด้านสาธารณสุข การพัฒนาระบบการสื่อสารเชิงประจักษ์ และการสร้างความต่อเนื่องของการลงทุนด้านการป้องกันโรคเพื่อสุขภาพประชาชนไทยในระยะยาว
Downloads
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
- เนื้อหาและข้อมูลที่ลงตีพิมพ์ในวารสารรัฐศาสตร์และรัฐประศาสนศาสตร์ถือเป็นข้อคิดเห็นและความรับผิดชอบของผู้เขียนบทความโดยตรง ซึ่งกองบรรณาธิการวารสารรัฐศาสตร์และรัฐประศาสนศาสตร์ ไม่จำเป็นต้องเห็นด้วย หรือร่วมรับผิดชอบใดๆ
- บทความและข้อมูล ที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสารรัฐศาสตร์และรัฐประศาสนศาสตร์ ถือเป็นลิขสิทธิ์ของวารสาร หากบุคคลหรือหน่วยงานใดต้องการนำข้อมูลไปใช้ประโยชน์ในทางวิชาการ ขอให้อ้างอิงแหล่งที่มาด้วย
เอกสารอ้างอิง
พลภัทร บุราคม. (2558). รายจ่ายสาธารณะ: ประสิทธิภาพในการจัดสรรและประสบการณ์ ระหว่างประเทศ (พิมพ์ครั้งที่ 5). กรุงเทพฯ: ดี เค ปริ้นติ้ง เวิลด์ จำกัด.
สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2566). รายงานการสำรวจประชากรผู้สูงอายุในประเทศไทย พ.ศ. 2566. กรุงเทพฯ: สำนักงานสถิติแห่งชาติ.
สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ. (2564). คู่มือบริหารกองทุนหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ ปีงบประมาณ 2564. กรุงเทพฯ: สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ.
สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ. (2566). รายงานการสร้างระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ ประจำปีงบประมาณ 2566. กรุงเทพฯ: สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ.
สุชาติ ประสิทธิ์รัฐสินธุ์. (2550). ระเบียบวิธีการวิจัยทางสังคมศาสตร์. กรุงเทพฯ: เฟื่องฟ้า พริ้นติ้ง จำกัด.
Akca, N., Sonmez, S., & Yilmaz, A. (2017). Determinants of Health Expenditure in OECD Countries: A Decision Tree Model. Pakistan Journal of Medical Sciences, 33(6), 1490.
Akitoby, B., Clements, B., Gupta, S., & Inchauste, G. (2006). Public Spending, Voracity, and Wagner’s Law in Developing Countries. European Journal of Political Economy, 22(4), 908-924.
Alesina, A. (1987). Macroeconomic Policy in A Two-Party System as A Repeated Game. The Quarterly Journal of Economics, 102(3), 651-678.
Babbie, E. R. (2020). The Practice of Social Research (15th ed.). Massachusetts: Cengage Learning.
Becker, G. S. (1964). Human Capital: A Theoretical and Empirical Analysis, With Special Reference to Education (3rd ed.). Chicago: University of Chicago Press.
Besley, T., & Kudamatsu, M. (2006). Health and Democracy. American Economic Review, 96(2), 313-318.
Black, D. (1958). The Theory of Committees and Elections. Cambridge: Cambridge University Press.
Buchanan, J. M., & Tullock, G. (1965). The Calculus of Consent: Logical Foundations of Constitutional Democracy. Indianapolis: Liberty Fund.
Cohen, J. (2013). Statistical Power Analysis for the Behavioral Sciences. New York: Routledge.
Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2017). Research Design: Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches. London: Sage Publications.
Dawes, D., & Gonzalez, J. (2023). The Politics of Population Health. The Milbank Quarterly, 101(Suppl 1), 224.
Downs, A. (1957). An Economic Theory of Democracy. New York: Harper & Row.
Field, A. (2024). Discovering Statistics Using IBM SPSS Statistics. Newbury Park: Sage Publications Limited.
Franco, Á., Álvarez-Dardet, C., & Ruiz, M. T. (2004). Effect of Democracy on Health: Ecological Study. Bmj, 329(7480), 1421-1423.
Gerdtham, U. G., Jönsson, B., MacFarlan, M., & Oxley, H. (1998). The Determinants of Health Expenditure in the OECD Countries: A Pooled Data Analysis. In Health, the Medical Profession, and Regulation (pp. 113-134). Boston, MA: Springer US.
Gerdtham, U. G., Søgaard, J., Andersson, F., & Jönsson, B. (1992). An Econometric Analysis of Health Care Expenditure: A Cross-Section Study of the OECD Countries. Journal of health economics, 11(1), 63-84.
Ghobarah, H. A., Huth, P., & Russett, B. (2003). Civil Wars Kill and Maim People—Long After the Shooting Stops. American Political Science Review, 97(2), 189-202.
Grossman, M. (2017). On the Concept of Health Capital and the Demand for Health. In Determinants of Health: An Economic Perspective (pp. 6-41). New York: Columbia University Press.
Gujarati, D. N., & Porter, D. C. (2009). Basic Econometrics (5th ed.). New York: McGraw-Hill Irwin.
Hair, J. F., Ringle, C. M., & Sarstedt, M. (2013). Partial Least Squares Structural Equation Modeling: Rigorous Applications, Better Results and Higher Acceptance. Long range planning, 46(1-2), 1-12.
Hitiris, T., & Posnett, J. (1992). The Determinants and Effects of Health Expenditure in Developed Countries. Journal of health economics, 11(2), 173-181.
Keefer, P. (2007). Clientelism, Credibility, and the Policy Choices of Young Democracies. American journal of political science, 51(4), 804-821.
Lamartina, S., & Zaghini, A. (2011). Increasing Public Expenditure: Wagner’s Law in OECD Countries. German Economic Review, 12(2), 149-164.
McCargo, D. (2005). Network Monarchy and Legitimacy Crises in Thailand. The Pacific Review, 18(4), 499-519.
Musgrave, R. A. (1983). Public Finance, Now and Then. FinanzArchiv, 41(1), 1-13.
Nghiem, S. H., & Connelly, L. B. (2017). Convergence and Determinants of Health Expenditures in OECD countries. Health Economics Review, 7, 1-11.
Nordhaus, W. D. (1975). The Political Business Cycle. The Review of Economic Studies, 42(2), 169-190.
Olson Jr, M. (1971). The Logic of Collective Action: Public Goods and the Theory of Groups, with a New Preface and Appendix (Vol. 124). Cambridge, MA: Harvard University Press.
Papanicolas, I., Woskie, L. R., & Jha, A. K. (2018). Health Care Spending in the United States and Other High-Income Countries. Jama, 319(10), 1024-1039.
Reeves, A., Gourtsoyannis, Y., Basu, S., McCoy, D., McKee, M., & Stuckler, D. (2015). Financing Universal Health Coverage—Effects of Alternative Tax Structures On Public Health Systems: Cross-National Modelling in 89 Low-Income and Middle-Income Countries. The Lancet, 386(9990), 274-280.
Shi, M., & Svensson, J. (2006). Political Budget Cycles: Do They Differ Across Countries and Why?. Journal of Public Economics, 90(8-9), 1367-1389.
Stasavage, D. (2005). Democracy and Education Spending in Africa. American Journal of Political Science, 49(2), 343-358.
Sultana, S., Hossain, M. E., Khan, M. A., Saha, S. M., Amin, M. R., & Prodhan, M. M. H. (2024). Effects of Healthcare Spending on Public Health Status: An Empirical Investigation from Bangladesh. Heliyon, 10(1), 1-8.
Tangcharoensathien, V., Witthayapipopsakul, W., Panichkriangkrai, W., Patcharanarumol, W., & Mills, A. (2018). Health Systems Development in Thailand: A Solid Platform for Successful Implementation of Universal Health Coverage. The Lancet, 391(10126), 1205-1223.
Templin, T., Dieleman, J. L., Wigley, S., Mumford, J. E., Miller-Petrie, M., Kiernan, S., & Bollyky, T. J. (2021). Democracies Linked to Greater Universal Health Coverage Compared with Autocracies, Even in An Economic Recession: Study Examines the Associations That Democracy Has with Universal Health Coverage and Government Health Spending in 170 countries from 1990 to 2019. Health Affairs, 40(8), 1234-1242.
Tiebout, C. M. (1956). A Pure Theory of Local Expenditures. Journal of political economy, 64(5), 416-424.
Tufte, E. R. (1978). Political Control of the Economy. Princeton: Princeton University Press.
Wang, F., Wang, J. D., & Huang, Y. X. (2016). Health Expenditures Spent for Prevention, Economic Performance, and Social Welfare. Health Economics Review, 6, 1-10.
Wigley, S., & Akkoyunlu-Wigley, A. (2011). The Impact of Regime Type on Health: Does Redistribution Explain Everything?. World Politics, 63(4), 647-677.
Wildavsky, A. (1964). The Politics of the Budgetary Process. Boston: Little, Brown and Company.
Wooldridge, J. M. (2020). Introductory Econometrics: A Modern Approach (7th ed.). Boston: Cengage Learning.
World Health Organization. (1986). Ottawa Charter for Health Promotion. Geneva: WHO Press.
World Health Organization. (2021). Building Health Systems Resilience for Universal Health Coverage and Health Security During The COVID-19 Pandemic and Beyond: WHO Position Paper. Retrieved May 1, 2025, from https://www.who.int/publications/i/item/WHO-UHL-PHC-SP-2021.01
