การศึกษาเปรียบเทียบกฎหมายนิรโทษกรรมของไทยระหว่างปี พ.ศ. 2475-2549

บทคัดย่อ

การนิรโทษกรรมที่เกี่ยวเนื่องกับการเมืองในประเทศไทยระหว่างปี พ.ศ. 2475-2549   มีการตราเป็นกฎหมายทั้งสิ้น 21 ฉบับ ในแต่ละฉบับมีวัตถุประสงค์ที่แตกต่างกัน แต่สิ่งที่เหมือนกันคือการที่ผู้เกี่ยวข้องไม่ถูกดำเนินคดี แม้ว่าจะมีการพิพากษาคดีแล้ว กฎหมายนิรโทษกรรมได้กระทำให้การกระทำดังกล่าวเป็นโมฆะซึ่งส่งผลกระทบต่อหลักกฎหมายของประเทศในแง่ที่ลดความน่าเชื่อถือของกฎหมายลง โดยปกติการตรากฎหมายนิรโทษกรรมสามารถตราขึ้นโดยฝ่ายนิติบัญญัติและฝ่ายบริหาร ซึ่งฝ่ายนิติบัญญัติจะตราเป็นพระราชบัญญัติ ส่วนฝ่ายบริหารจะตราเป็นพระราชกำหนด

นอกจากนี้ยังมีการตรากฎหมายนิรโทษกรรมออกมาในรูปแบบอื่น เช่น การตราเป็นกฎหมายมาตราหนึ่งในรัฐธรรมนูญโดยเฉพาะในปี พ.ศ. 2549 คณะปฏิรูปการปกครองในระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์เป็นประมุข (คปค.) ได้ระบุการนิรโทษกรรมไว้     ในมาตรา 37 ทำให้เกิดรูปแบบใหม่ในการนิรโทษกรรมเกิดขึ้น ซึ่งแตกต่างจากการตราเป็นกฎหมายพระราชบัญญัติ หรือพระราชกำหนด

กฎหมายนิรโทษกรรมความผิดทางการเมืองของไทยในช่วง 74 ปี สามารถแบ่งออกได้เป็น 3 ประเภท คือ 1) การยกเว้นความผิดให้แก่กลุ่มผู้ยึดอำนาจการปกครอง ซึ่งถือเป็นธรรมเนียมปฏิบัติภายหลังการยึดอำนาจการปกครอง 2) การนิรโทษกรรมให้แก่ผู้กระทำความผิดต่อความมั่นคงของรัฐซึ่งเป็นการนิรโทษกรรมโดยอาศัยหลักความกรุณาในวโรกาสสำคัญต่างๆ 3) การนิรโทษกรรมยกเว้นความผิดให้แก่ผู้เข้าร่วมชุมนุมเรียกร้องทางการเมืองซึ่งเป็นการยุติปัญหาความขัดแย้งทางการเมืองอย่างหนึ่ง การนิรโทษกรรมทางการเมืองทั้ง 3 ประเภท จึงมีแนวคิดพื้นฐานในการสร้างความชอบธรรมที่แตกต่างกันไป โดยเฉพาะอย่างยิ่งการนิรโทษกรรมความผิดอันเนื่องมาจากการยึดอำนาจนั้นจะไม่ถูกตั้งคำถามเกี่ยวกับความชอบธรรมใดๆ ถึงแม้จะมีการตรากฎหมายออกมาในรูปแบบใดก็ตาม การนิรโทษกรรมให้แก่ความผิดต่อความมั่นคงของรัฐนั้นก็เช่นเดียวกันเนื่องจากเกิดขึ้นน้อยครั้งจึงไม่ถูกตั้งคำถาม สำหรับการนิรโทษกรรมให้แก่ผู้ชุมนุมทางการเมืองนั้น เป็นการนิรโทษกรรมที่ถูกตั้งคำถามมากที่สุด อาทิเช่น กรณีการนิรโทษกรรมให้แก่ผู้กระทำความผิดเนื่องในการชุมนุมทางการเมืองระหว่างวันที่ 17  - 21 พฤษภาคม 2535 เป็นต้น

กล่าวโดยสรุป กฎหมายนิรโทษกรรมจึงเป็นวิธีการจัดการกับปัญหาทางการเมืองมากกว่าเป็นกฎหมายที่มุ่งให้มีผลบังคับใช้ในลักษณะทั่วไป เนื่องจากเป็นกฎหมายที่มีผล ในการสร้างสภาวะยกเว้นให้กับหลักกฎหมายเดิมซึ่งบังคับใช้อยู่ กฎหมายนิรโทษกรรมจึงเป็นรูปแบบหนึ่งในการแก้ไขปัญหาทางการเมือง และสร้างความชอบธรรมซึ่งทำให้ความผิดที่กระทำได้ถูกยกเว้น ทั้งนี้เพื่อให้การบริหารประเทศดำเนินต่อไป อย่างไรก็ตามการนิรโทษกรรมความผิดทางการเมืองนั้นไม่ได้มีหลักประกันใดๆ ที่จะรับประกันได้ว่าผู้ที่ได้รับการนิรโทษกรรมแล้วจะไม่กระทำความผิดในลักษณะเดิมซ้ำอีก