การปรับประโยชน์ใช้สอยอาคารประวัติศาสตร์เพื่อเป็นพื้นที่การเรียนรู้สร้างสรรค์ กรณีศึกษา อาคารในพื้นที่อนุรักษ์ของกรุงเทพมหานคร

บทคัดย่อ

            การปรับประโยชน์ใช้สอยเป็นหนึ่งในวิธีการอนุรักษ์ด้วยการนำอาคารที่มีความสำคัญทางประวัติศาสตร์ที่ถูกทิ้งร้าง หรือมีสภาพที่ไม่สามารถตอบสนองการใช้งานเดิมได้ มาปรับปรุงพร้อมกับปรับเปลี่ยนการใช้งาน ซึ่งในการปรับปรุงอาคารนั้นอาจทำให้เกิดความเปลี่ยนแปลงทางกายภาพของอาคารมากน้อยแตกต่างกันไป ขึ้นอยู่กับวัตถุประสงค์และการเลือกระดับของการปรับปรุง สิ่งที่สำคัญที่สุดสำหรับวิธีการนี้ คือเมื่อทำการปรับปรุงแล้วจะต้องคำนึงถึงการคงคุณค่าของอาคารให้ได้มากที่สุด หรือการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นจะต้องส่งเสริมคุณค่าของอาคารให้เด่นชัดขึ้น
            บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษากระบวนการในการปรับประโยชน์ใช้สอยอาคารประวัติศาสตร์เพื่อเป็นพื้นที่การเรียนรู้สร้างสรรค์ กรณีศึกษาในการวิจัยนี้คืออาคารที่ได้รับการปรับประโยชน์ใช้สอยที่ตั้งอยู่ในพื้นที่อนุรักษ์ของกรุงเทพมหานคร 3 โครงการ ประกอบด้วยศูนย์สร้างสรรค์งานออกแบบ ศูนย์การเรียนรู้ธนาคารแห่งประเทศไทย และหอสมุดเมืองกรุงเทพมหานคร โดยใช้กรอบทฤษฎีของการวิจัยคือแนวคิดของการปรับประโยชน์ใช้สอยและแนวคิดการออกแบบพื้นที่การเรียนรู้สร้างสรรค์
ผลการศึกษาพบว่ากรณีศึกษาทั้ง 3 โครงการมีการดำเนินการเป็นไปตามลำดับขั้นตอนกระบวนของการปรับประโยชน์ใช้สอย เริ่มตั้งแต่ขั้นตอนการกำหนดโครงการ ขั้นตอนการวางแผน ขั้นตอนการปรับปรุง และขั้นตอนการดูแลหลังเปิดใช้งาน เมื่อพิจารณาโดยภาพรวมพบว่ากรณีศึกษาทั้ง 3 แห่งเป็นโครงการที่ได้นำเอาอาคารรูปแบบสถาปัตยกรรมสมัยใหม่ที่เคยมีการใช้งานเป็นสำนักงานมาทำการปรับปรุงเพื่อใช้เป็นพื้นที่สาธารณะ ทั้งนี้กรณีศึกษาทั้ง 3 โครงการมีการออกแบบใช้สอยตามแนวคิดและทฤษฎีที่เกี่ยวข้องกับพื้นที่การเรียนรู้สร้างสรรค์ออกมาในรูปแบบ“พื้นที่การเรียนรู้” ผสมผสานกับ “พื้นที่ทำงานร่วมกัน” ในการนี้แต่ละโครงการได้เลือกใช้วิธีการที่อยู่ในระดับวิธีการอนุรักษ์ที่ประกอบด้วย การรักษาสภาพ การปรับปรุงและซ่อมแซม และการต่อเติม ที่เน้นการปรับเปลี่ยนโครงสร้าง พื้นที่ใช้สอย งานระบบ และอุปกรณ์ประกอบอาคารเป็นหลัก ส่วนภาพรวมของตัวอาคารยังคงรักษารูปลักษณ์ภายนอกเอาไว้