กรอบแนวคิดจากทฤษฎีความผูกพันสู่หลักการออกแบบอิงจิตวิทยาเพื่อยืดอายุการใช้งานของผลิตภัณฑ์แฟชั่นหมุนเวียน

บทคัดย่อ

ปัจจุบันในยุคที่มีการบริโภคอย่างล้นเกิน สินค้ามากมายถูกผลิต ใช้ และทิ้ง ก่อนเวลาอันสมควร หลักการความผูกพันระหว่างบุคคลกับสิ่งของ (Product Attachment) ถูกพัฒนามาจากหลักทฤษฎีความผูกพัน (Attachment Theory) ซึ่งเป็นทฤษฎีทางจิตวิทยา ถูกนำมาประยุกต์โดยนักวิชาการทางด้านการออกแบบเพื่อสร้างสายสัมพันธ์ระหว่างบุคคลที่เป็นผู้ใช้งานกับสิ่งของชิ้น ภายใต้แนวความคิดที่ว่า สายสัมพันธ์อันแข็งแรงที่เกิดขึ้นจะผูกพันให้บุคคล ใช้งาน ดูแลรักษา ซ่อมแซมและส่งต่อสิ่งของชิ้นนั้นอย่างเหมาะสม ด้วยเหตุนี้เอง หลักการความผูกพันจึงถูกนำมาประยุกต์ใช้ในบริบทของความยั่งยืน เป็นส่วนสำคัญของหลักการออกแบบเพื่อยืดอายุการใช้งานของสินค้า โดยที่หลักการความผูกพันนี้จะไม่เพียงยืดอายุการใช้งานแต่จะทำให้เกิดการส่งต่อและจัดการอย่างเหมาะสม เมื่อไม่ใช้แล้วอีกด้วย

บทความนี้นำเสนอการบูรณาการแนวคิดทางจิตวิทยากับการออกแบบเพื่อสร้างหลักการนำกลับมาใช้ใหม่อย่างมีความหมาย: Keep Change ซึ่งสังเคราะห์หลักการจากการทบทวนวรรณกรรม แนวคิดและทฤษฎี ทางจิตวิทยาและการออกแบบที่เกี่ยวข้องกับหลักการสร้างความผูกพันทางอารมณ์ ตลอดจนปัจจัยที่ควบคุมความผูกพัน โดยมีข้อค้นพบที่น่าสนใจจากธรรมชาติของความผูกพันระหว่างผู้คนกับสิ่งของที่เปลี่ยนแปลงได้ตลอดวงจรชีวิตของผลิตภัณฑ์ มีเพิ่ม มีลด มีหมดไป คือ สภาวะไม่ใช้แต่ไม่ทิ้ง ซึ่งเป็นสภาวะที่บุคคลไม่สามารถนำของรักมาใช้งานได้ จนเกิดอาการจะใช้ก็ใช้ไม่ได้จะทิ้งก็ทิ้งไม่ลง นั่นหมายความว่าเกิดความผูกพันทางอารมณ์อย่างที่มีนัยยะสำคัญระหว่างสิ่งของและผู้ใช้งาน นำมาสู่การสังเคราะห์หลักการเพื่อจัดการกับปัจจัยของความผูกพัน (Attachment  Factor) และปัจจัยลดความผูกพัน (Detachment Factor) ด้วยเครื่องมือการออกแบบจนนำไปสู่การร่วมสร้างชีวิตใหม่และการหมุนเวียนใช้

หลักการออกแบบที่ประยุกต์จากธรรมชาติของความผูกพันนี้ มีจุดเน้นที่คุณค่าที่ซ่อนอยู่ในความผูกพัน โดยการจัดการกับองค์ประกอบทางการออกแบบที่มีผลต่อปัจจัยการปัจจัยของความผูกพันและปัจจัยลดความผูกพัน เพื่อต่อยอดความหมายเดิม เพิ่มคุณค่าใหม่ เพื่อให้เกิดการใช้งานอย่างต่อเนื่อง ซึ่งจะมีผลต่อการหล่อเลี้ยงสายสัมพันธ์ให้แข็งแรงมั่นคงยิ่งขึ้นด้วย