กระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชนในการพัฒนาพื้นที่ว่างใต้ทางด่วน: กรณีศึกษา ลานกีฬาพัฒน์ 2
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
กรุงเทพมหานคร มีพื้นที่ว่างใต้ทางด่วนจำนวนมากที่ประสบปัญหาและรอการปรับปรุง ซึ่งส่วนใหญ่อยู่ติดกับชุมชนแออัดใจกลางเมือง การพัฒนาพื้นที่ว่างเหล่านี้ให้เกิดประโยชน์จริงและมีความยั่งยืนต้องอาศัยการมีส่วนร่วมของชุมชน
รอบพื้นที่ การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา หนึ่ง สภาพปัญหาของพื้นที่ว่างใต้ทางด่วนและผลกระทบต่อผู้อยู่อาศัยใกล้พื้นที่ลานกีฬาพัฒน์ 2 สอง กระบวนการพัฒนาพื้นที่ว่างใต้ทางด่วนเป็นลานกีฬาที่เหมาะสมกับบริบทของชุมชนเมือง และสาม บทบาทของหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในการสนับสนุนการพัฒนาพื้นที่ว่างใต้ทางด่วนให้เป็นลานกีฬา การศึกษานี้ดำเนินการตามระเบียบวิธีการวิจัยเชิงคุณภาพ รวบรวมข้อมูลด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึกกับผู้ให้ข้อมูลสำคัญซึ่งมีความเกี่ยวข้องกับการพัฒนาลานกีฬาพัฒน์ 2 จำนวน 15 คน ผลการศึกษา พบว่า หนึ่ง ผู้อยู่อาศัยใกล้พื้นที่ลานกีฬาพัฒน์ 2 ได้รับผลกระทบด้านความปลอดภัยและสภาพแวดล้อมที่ไม่น่าอยู่อาศัย จากการมีพื้นที่ใต้ทางด่วนที่ถูกปล่อยทิ้งว่าง สอง กระบวนการพัฒนาพื้นที่ลานกีฬาพัฒน์ 2 เน้นการมีส่วนร่วมของคนในชุมชนที่ตั้งอยู่บริเวณใกล้เคียง ในขั้นตอนต่าง ๆ ตามแนวทางการพัฒนาจากล่างสู่บน (bottom-up development approach) ตลอดกระบวนการ โดยมีการตั้งคณะทำงานในชุมชน เพื่อเป็นกลไกในการจัดการพื้นที่แบบมีส่วนร่วมในระยะยาว และ สาม การพัฒนาพื้นที่ว่างใต้ทางด่วนให้เป็นลานกีฬาพัฒน์ 2 ได้รับการสนับสนุนจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ทั้งหน่วยงานเจ้าของพื้นที่ หน่วยงานราชการ และหน่วยงานภาคเอกชนที่ช่วยเหลือให้สามารถใช้พื้นที่ สนับสนุนทุนในการก่อสร้าง และส่งเสริมการมีส่วนร่วมของชุมชนในการจัดการพื้นที่ เพื่อให้เกิดการขับเคลื่อนการพัฒนาโดยชุมชนอย่างเป็นรูปธรรม
Article Details
เอกสารอ้างอิง
กาญจนา แก้วเทพ. (2560). เครื่องมือทำงานวัฒนธรรมชุมชนและสื่อพิธีกรรมศึกษา (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพฯ: ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน).
การทางพิเศษแห่งประเทศไทย. (2563). รายงานความรับผิดชอบต่อสังคม ประจำปี 2563. สืบค้นจาก https://www.exat.co.th/download/report_63/ActionPlan_2563_Q4.pdf
การทางพิเศษแห่งประเทศไทย. (2564). การพัฒนาพื้นที่ในเขตทางพิเศษ และการอนุญาตให้ใช้ประโยชน์พื้นที่ในเขตทางพิเศษ. สืบค้นจาก https://www.exat.co.th/exat_area_development/
โกวิทย์ พวงงาม. (2562). การจัดการตนเองของชุมชนและท้องถิ่น (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์ธรรมสาร.
จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์. (2553). รายงานโครงการจัดทำแผนแม่บทการพัฒนาพื้นที่ในเขตทางพิเศษ. กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ชมพูนุท คงพุนพิน และ ภาวิณี เอี่ยมตระกูล. (2561). การเปลี่ยนผ่านบทบาทพื้นที่สาธารณะของประเทศไทย. วารสารวิชาการคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ สจล., 26(1), 30-40. สืบค้นจาก https://so04.tcithaijo.org/index.php/archkmitl/article/view/132411/99425
ดวงจันทร์ อาภาวัชรุตม์ เจริญเมือง. (2551). เมืองยั่งยืน แนวคิดและประสบการณ์ของตะวันตก. เชียงใหม่: สำนักพิมพ์สถาบันวิจัยสังคม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
นิรมล กุลศรีสมบัติ และ ยุวดี ศิริ. (2552). พื้นที่ทิ้งร้างกับการฟื้นฟูเมือง : กรณีพื้นที่ใต้ทางพิเศษยกระดับในกรุงเทพมหานคร.วารสารวิชาการ คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, (2), 77-92. สืบค้นจาก https://www.arch.chula.ac.th/journal/files/article/4MDGxPvwEYSun105252.pdf
ประยงค์ โพธิ์ศรีประเสริฐ, อิสริยา ปุณโณปถัมภ์ และ ปาสิตา อดุลทิฐิพัชร. (2558). การศึกษาเรื่องกระบวนการมีส่วนร่วมในการออกแบบสิ่งแวดล้อมที่เอื้อต่อกิจกรรมทางกาย กรณีศึกษาโครงการลานกีฬาพัฒน์ 1 ชุมชนเคหะคลองจั่น. สืบค้นจาก http://padatabase.net/uploads/files/01/doc/505_NCPA2015_p548-564.pdf
ปาจรีย์ ประเสริฐ. (2546). แนวทางการพัฒนาพื้นที่ใต้ทางด่วนในเขตกรุงเทพมหานคร. (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย).
ปาริชาติ วลัยเสถียร, พระมหาสุทิตย์ อบอุ่น, สหัสยา วิเศษ, จันทนา เบญจทรัพย์ และ ชลกาญจน์ ฮาซันนารี. (2552). กระบวนการและเทคนิคการทำงานของนักพัฒนา (พิมพ์ครั้งที่ 4). กรุงเทพฯ: สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย.
มณฑล เยี่ยมไพศาล. (2554). การเปลี่ยนแปลงเชิงพื้นที่ของชุมชนเมือง กรณีศึกษาชุมชนใต้จุดตัดทางด่วนศรีรัชและทางด่วนเฉลิมมหานคร (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย).
ระหัตร โรจนประดิษฐ์. (2554). การออกแบบชุมชนเมืองในสหราชอาณาจักร. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
วีณา เที่ยงธรรม, สุนีย์ ละกำปั้น และ อาภาพร เผ่าวัฒนา. (2558). การพัฒนาศักยภาพชุมชน แนวคิดและการประยุกต์ใช้. กรุงเทพฯ: บริษัท แดเนกซ์อินเตอร์คอปเปอเรชั่น จำกัด.
ศุภวัลย์ พลายน้อย และ เนาวรัตน์ พลายน้อย. (2558). การประเมินภายใน : ปฎิบัติการสู่ความสำเร็จของการพัฒนาพื้นที่สุขภาวะและกิจกรรมทางกาย. กรุงเทพฯ: บริษัท พี.เอ.ลิฟวิ่ง จำกัด.
สถาบันอาศรมศิลป์. (2557). โครงการลานกีฬาพัฒน์ ใต้ทางด่วนอุรุพงษ์ ลานบ้าน ลานกีฬาพัฒน์. สืบค้นจาก http://padatabase.net/uploads/files/uploads/1507993180-2.pdf
สถาบันอาศรมศิลป์. (2561). ลานกีฬาพัฒน์ 2. สืบค้นจาก https://www.arsomsilp.ac.th/keelapatn2/
สถาบันอาศรมศิลป์. (2562). คู่มือออกแบบลานกีฬา + วัฒนธรรมชุมชน. https://dol.thaihealth.or.th/Media/Index/74e46f4d-d056-ea11-80ea-00155d09b41e
สิทธิพร ภิรมย์รื่น. (2559). การออกแบบชุมชนเมืองที่น่าอยู่ และยั่งยืน : ทฤษฎี และประสบการณ์. NAJUA: Architecture, Design and Built Environment,(22), 111-143. สืบค้นจาก https://so04.tci-thaijo.org/index.php/NAJUA-Arch/article/view/45160/37371
สนธยา พลศรี. (2553). ทฤษฎีและหลักการพัฒนาชุมชน (พิมพ์ครั้งที่ 6). กรุงเทพฯ: โอเดียนสโตร์.
สุพิชฌาย์ เกาศัลย์. (2555). การประเมินการใช้งานพื้นที่ใต้ทางด่วนเพลินจิต. (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยศิลปากร). สืบค้นจาก http://www.sure.su.ac.th/xmlui/bitstream/id/6b352577-b9ea-4783-bf47-8cce494d9bbd/fulltext.pdf?attempt=2
สมัชชาสุขภาพ. (2561, 14 ธันวาคม). มติสมัชชาสุขภาพแห่งชาติ ปี พ.ศ. 2561 เรื่อง การร่วมสร้างสรรค์พื้นที่สาธารณะในเขตเมืองเพื่อสุขภาวะสู่การพัฒนาอย่างยั่งยืน. ใน งานสมัชชาสุขภาพแห่งชาติครั้งที่ 11 [รายงานการประชุมเชิงวิชาการ]. กรุงเทพฯ. สืบค้นจาก http://kbphpp.nationalhealth.or.th/bitstream/handle/123456789/21145/1101_res_11_2.pdf?sequence=1&isAllowed=y
Andersen, L., Danholt, P., Halskov, K., Brodersen, N., & Lauritsen, H. P. (2015). Participation as a matter of concern in participatory design. CoDesign International Journal of Cocreation in Design and the Arts, 11(3-4), 250-261. https://doi.org/10.1080/15710882.2015.1081246
Arnstein, S. (1969). A ladder of citizen participation. Journal of the American Planning Association, 35(4), 216–224. https://doi.org/10.1080/01944366908977225
BIG Lottery Fund. (2014). Community planning toolkit. Retrieved from https://www.communityplanningtoolkit.org/sites/default/files/CommunityPlanningUpdate.pdf
Cohen, J. M., & Uphoff, N. T. (1980). Participation’s place in rural development: Seeking clarify through specificity. World Development, 8(3), 213-235. https://doi.org/10.1016/0305-750X(80)90011-X
Connor, D. M. (1988). A new ladder of citizen participation. National Civic Review, 77(3), 249-257. Retrieved from https://geog.sdsu.edu/People/Pages/jankowski/public_html/web780/Connor_1988.pdf
Madden, K., & Schwartz, A. (2005). How to turn a place around: Handbook for creating successful public spaces. New York: Project for Public Spaces.
Project for Public Spaces. (2017). The placemaking process. Retrieved from https://www.pps.org/article/5-steps-to-making-places
Sanoff, H. (2000). Community participation methods in design and planning. Landscape and Urban Planning, 50(4), 270-271. https://doi.org/10.1016/S0169-2046(00)00063-3
The American Institute of Architects. (2005). What makes a community livable? Retrieved from https://www.aia-mn.org/wp-content/uploads/Livability101.pdf
Wates, N. & Brook, J. (2014). The community planning handbook (2nd ed.). New York: Earthscan.
