การศึกษาผลกระทบของมาตรการของรัฐต่อชุมชนเรือนแพ เขตเทศบาลเมืองอุทัยธานี จังหวัดอุทัยธานี

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อทบทวนมาตรการของรัฐ อันประกอบไปด้วยกฎหมาย นโยบาย โครงการพัฒนาพื้นที่
อันเกี่ยวเนื่องกับชุมชนเรือนแพแม่น้ำสะแกกรัง และศึกษาผลกระทบที่เกิดขึ้นกับชุมชนเรือนแพ แม่น้ำสะแกกรัง ในเขตเทศบาลเมืองอุทัยธานี จังหวัดอุทัยธานี โดยใช้วิธีการวิจัยเชิงคุณภาพ จากการทบทวนเอกสาร การสัมภาษณ์เชิงลึกประชากรเรือนแพกลุ่มตัวอย่าง จำนวน 20 คน และการประยุกต์ใช้เทคโนโลยีสารสนเทศทางภูมิศาสตร์ในการวิเคราะห์เชิงพื้นที่ผนวกกับการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพ เพื่อชี้ให้เห็นถึงผลกระทบของมาตรการของรัฐต่อชุมชนเรือนแพในมิติต่าง ๆ

ผลการศึกษาพบว่า มาตรการของรัฐที่เกี่ยวข้องกับชุมชนเรือนแพในแม่น้ำสะแกกรัง แบ่งออกเป็น 2 ส่วน คือ
1) กฎหมาย ซึ่งได้แก่ พระราชบัญญัติการเดินเรือในน่านน้ำไทย พ.ศ. 2456 และเทศบัญญัติเทศบาลเมืองอุทัยธานี
2) นโยบาย แผนงาน และโครงการที่เกี่ยวข้อง ประกอบด้วย โครงการก่อสร้างลานสะแกกรัง โครงการก่อสร้างที่เกี่ยวข้องกับระบบป้องกันน้ำท่วม และโครงการบ้านมั่นคงชนบท ชุมชนชาวแพในแม่น้ำสะแกกรัง ซึ่งมาตรการของรัฐส่งผลกระทบต่อชุมชนเรือนแพ ทั้งในเชิงบวก และเชิงลบ ประกอบไปด้วย 1) ผลกระทบจากกฎหมาย มีผลต่อการผูกแพและการเพิ่มขึ้นของจำนวนเรือนแพ เนื่องจากเทศบาลไม่มีนโยบายในการเพิ่มจำนวนเรือนแพในพื้นที่ 2) ผลกระทบจากนโยบาย แผนงาน และโครงการที่เกี่ยวข้อง ในทางบวก คือมีโครงสร้างพื้นฐานที่ทำให้การเข้าถึงเรือนแพที่สะดวกขึ้นในบางพื้นที่ รวมถึงมีการส่งเสริมการอนุรักษ์และเสริมสร้างเศรษฐกิจในชุมชน ผลกระทบทางลบที่เกิดขึ้น คือการเปลี่ยนแปลงรูปแบบการตั้งถิ่นฐาน (การย้ายฝั่งของเรือนแพ) และความยากลำบากในการเข้าถึงเรือนแพในบางพื้นที่ ทั้งนี้ ได้มีข้อเสนอแนะในการปรับแก้กฎหมายเรื่องการผูกแพให้สอดคล้องกับบริบทของแม่น้ำสะแกกรัง รวมถึงปรับแก้กฎหมายให้มีบทบาทในการสนับสนุนการดำรงอยู่ และการเพิ่มขึ้นของจำนวนเรือนแพ ในส่วนของนโยบาย แผนงาน และโครงการที่ดำเนินการในพื้นที่ ควรสร้างการมีส่วนร่วมของชุมชนในกระบวนการดำเนินการให้มากขึ้น เพื่อการคงอยู่อย่างยั่งยืนของชุมชนเรือนแพในแม่น้ำสะแกกรัง ในพื้นที่จังหวัดอุทัยธานีต่อไป