รูปแบบที่อยู่อาศัยชุมชนคนเกษียณอายุที่มีระบบดูแลต่อเนื่อง : กรณีศึกษา โครงการสถาบันผู้สูงอายุแมคเคน และโครงการสวางคนิเวศ

บทคัดย่อ

ปรากฏการณ์การสูงวัยของประชากรในยุคเบบี้บูม (baby boom) ในปัจจุบันทำให้จำนวนผู้สูงอายุทั่วโลกเพิ่มมากขึ้น รวมถึงประเทศไทย ซึ่งมีผู้สูงอายุร้อยละ 18.86 ของประชากร โดยหนึ่งในสามของประชากรผู้สูงอายุเป็นกลุ่มที่อาศัยอยู่คนเดียวหรืออยู่กับคู่สมรสตามลำพัง ซึ่งกลุ่มผู้สูงอายุที่อยู่คนเดียวแนวโน้มเพิ่มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง ส่งผลถึงการเตรียมตัวก่อนจะเข้าสู่วัยผู้สูงอายุต้องเตรียมพร้อมหลายด้าน โดยเฉพาะด้านที่อยู่อาศัยซึ่งเป็นหนึ่งในปัจจัยสี่ ซึ่งผู้สูงอายุมักต้องการอยู่อาศัยในที่เดิมของตน แต่ความต้องการในการใช้พื้นที่เปลี่ยนแปลงตามระดับภาวะพึ่งพิงตั้งแต่ที่ยังพึ่งพิงตนเองได้จนถึงช่วงสุดท้ายของชีวิต ส่งผลให้เกิดโครงการที่อยู่อาศัยประเภทชุมชนคนเกษียณอายุที่มีระบบดูแลต่อเนื่อง หรือ CCRC เพื่อเป็นชุมชนที่อยู่อาศัยที่สามารถรองรับผู้สูงอายุทุกระดับภาวะพึ่งพิงได้อย่างต่อเนื่อง โดยโครงการประเภทนี้เป็นโครงการขนาดใหญ่ทำให้กิจกรรมที่เกิดขึ้นมีผลต่อภาพรวมอสังหาริมทรัพย์ของผู้สูงอายุ บทความวิจัยนี้จึงมุ่งศึกษารูปแบบโครงการ CCRC วิเคราะห์พฤติกรรมการใช้พื้นที่ ปัญหาและข้อจำกัดของโครงการ เพื่อเสนอแนะแนวทางการพัฒนาโครงการรูปแบบ CCRC ในอนาคตให้เหมาะสมต่อการเป็นที่อยู่อาศัยสำหรับผู้สูงอายุหลากหลายกลุ่มอยู่ร่วมกัน โดยการสำรวจและสัมภาษณ์เชิงลึกกับผู้สูงอายุ ผู้ประกอบการ และเจ้าหน้าที่ ในกรณีศึกษา 2 โครงการ ได้แก่ โครงการสถาบันผู้สูงอายุแมคเคนและโครงการสวางคนิเวศ

จากการศึกษาพบว่า การมีระบบดูแลแบบต่อเนื่องเป็นเหตุผลที่ทำให้ผู้สูงอายุเลือก เนื่องจากต้องการอยู่ในที่เดิมจนถึงวาระสุดท้าย ทั้งจากความคุ้นชินของพื้นที่ ความต่อเนื่องของการรักษา และสังคมที่ดูแลซึ่งกันและกัน ซึ่งผู้สูงอายุที่แข็งแรงจะช่วยดูแลกลุ่มที่มีภาวะพึ่งพิง แต่หากมากเกินไปจะทำให้ผู้สูงอายุกลุ่มอิสระละเลยการดูแลตนเอง และมีภาวะเสื่อมถอยทางร่างกายมากขึ้น จึงต้องมีการจัดการความสมดุลของการแยกกลุ่มผู้สูงอายุตามภาวะพึ่งพิงทั้งพื้นที่อยู่อาศัยและพื้นที่ทำกิจกรรม ซึ่งนับเป็นปัจจัยที่ส่งผลต่อการออกแบบสภาพแวดล้อมทางกายภาพ ในแง่ภาพรวม โครงการที่มีระบบดูแลต่อเนื่องมีความซับซ้อนในการจัดการทั้งด้านบริหารและสภาพแวดล้อมทางกายภาพ เนื่องจากโครงการต้องรองรับความต้องการที่แตกต่างของผู้สูงอายุแต่ละกลุ่ม จึงเป็นข้อจำกัดที่ทำให้โครงการในลักษณะนี้ยังมีจำนวนน้อยเมื่อเทียบกับโครงการในอสังหาริมทรัพย์ของผู้สูงอายุประเภทอื่น