การขยายตัวของเมืองและการเปลี่ยนแปลงการใช้ที่ดิน ที่ส่งผลต่ออุทกนิเวศ กรณีศึกษาตัวเมืองนครศรีธรรมราช

บทคัดย่อ

เมืองนครศรีธรรมราชเป็นชุมชนเก่าแก่ที่พัฒนาขึ้นบนพื้นราบฝั่งตะวันออกของเทือกเขาหลวง ในจังหวัดนครศรีธรรมราชตั้งแต่ช่วงประมาณพุทธศตวรรษที่ 12 การปรับเปลี่ยนการใช้พื้นที่ในลักษณะของชุมชนเมืองซึ่งเป็น    ภูมิทัศน์รูปแบบหนึ่งที่มนุษย์สร้างขึ้น เพื่อให้เหมาะแก่การอยู่อาศัยในแต่ละยุคสมัยส่งผลให้เกิดความเปลี่ยนแปลงต่อระบบอุทกนิเวศในพื้นที่โดยเฉพาะปริมาณน้ำท่า และอัตราการไหลของน้ำที่เพิ่มสูงขึ้นภายในพื้นที่รวมทั้งความสามารถซึมน้ำได้ของพื้นที่ที่น้อยลงเนื่องจากการเพิ่มขึ้นของพื้นที่ดาดแข็ง

งานวิจัยนี้จึงมุ่งศึกษาผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงการใช้ที่ดิน และการขยายตัวของเมืองต่อระบบอุทกนิเวศในพื้นที่เมืองนครศรีธรรมราช ด้วยการสร้างแผนที่การขยายตัวของเมืองนครศรีธรรมราชจากข้อมูลภาพถ่ายดาวเทียมประวัติศาสตร์ที่เกี่ยวข้องกับเมือง และแผนพัฒนาพื้นที่เพื่อบ่งชี้ช่วงเวลาการขยายตัวของเมืองร่วมกับการศึกษาระบบอุทกนิเวศในพื้นที่ด้วยการเก็บข้อมูลลักษณะแหล่งน้ำในปัจจุบัน ปริมาณน้ำฝน และพื้นที่น้ำท่วม เพื่ออธิบายถึงลักษณะการขยายตัวของเมือง และผลต่อระบบอุทกนิเวศจากการขยายตัวของเมือง

จากการศึกษาการขยายตัวของเมืองด้วยภาพผังเมืองเก่า และส่วนขยายในปี พ.ศ.1620 และ พ.ศ. 2229 เมื่อซ้อนทับลงบนพื้นที่ในปัจจุบัน พบว่า พื้นที่ตัวเมืองนครศรีธรรมราชตั้งอยู่เพียงบนพื้นที่สันทรายหรือถนนราชดำเนินในปัจจุบันเท่านั้นรวมถึงพบการสร้างคูเมืองเพื่อป้องกัน และช่วยในการระบายน้ำในช่วงฤดูน้ำหลาก เมื่อเทียบกับการขยายตัวของเมืองในปัจจุบัน จากการศึกษาการขยายตัวของเมืองผ่านภาพถ่ายดาวเทียมของเมือง ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2537 จนถึงปี พ.ศ. 2567 ในปัจจุบัน ด้วยการแปลงดัชนีความแตกต่างพืชพันธุ์ (NDVI) เพื่อแยกพื้นที่ตัวเมืองออกจากพื้นที่สีเขียวจะเห็นถึงการขยายตัวของเมืองออกจากสันทรายซึ่งแตกต่างจากช่วงก่อนหน้า เนื่องจากการขยายตัวของระบบการสัญจรทางบก โดยเมื่อนำข้อมูลการขยายตัวของเมืองทั้งหมดมาซ้อนทับกับข้อมูลพื้นที่น้ำท่วม พบว่า การขยายตัวของเมืองในปัจจุบันมีการขยายตัวของเมืองเข้าสู่พื้นที่ราบต่ำซึ่งมีน้ำท่วมขังในฤดูน้ำหลาก รวมถึงการปรับความสูงพื้นที่บางส่วนให้มีระดับเทียบเท่ากับถนนส่งผลให้พื้นที่เมืองที่ต่ำกว่ายิ่งได้รับผลกระทบจากปริมาณน้ำท่าที่เพิ่มสูงขึ้น