แนวทางการปรับเปลี่ยนการใช้ประโยชน์พื้นที่เขตทางรถไฟ จากสถานีหัวลำโพงถึงสถานีบางซื่อเพื่อเป็นพื้นที่สีเขียวสาธารณะ

บทคัดย่อ

ในปัจจุบัน พื้นที่เขตทางรถไฟเก่าภายในเขตเมืองมักถูกปล่อยทิ้งร้าง หรือถูกใช้งานอย่างไม่มีประสิทธิภาพ ส่งผลให้ศักยภาพของพื้นที่ดังกล่าวไม่ได้รับการพัฒนาอย่างเต็มที่ ทั้งที่พื้นที่มีบทบาทสำคัญในฐานะองค์ประกอบเชิงโครงสร้างของเมืองที่สะท้อนวิวัฒนาการด้านคมนาคมและการพัฒนาเมืองทางประวัติศาสตร์ การปรับปรุงพื้นที่เขตทางรถไฟเก่าให้เป็นพื้นที่สีเขียวสาธารณะจึงเป็นแนวทางสำคัญที่อยู่บนพื้นฐานของแนวคิดเชิงภูมิสถาปัตยกรรมที่สามารถบูรณาการแนวคิดการอนุรักษ์มรดกทางวัฒนธรรม และการพัฒนาให้สอดคล้องกับบริบทเมืองร่วมสมัย เพื่อให้เกิดประโยชน์สูงสุดต่อสังคมเมือง

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาและนำเสนอแนวทางการพัฒนาพื้นที่เขตทางรถไฟเก่าระหว่างสถานีหัวลำโพงถึงสถานีบางซื่อให้เป็นพื้นที่สีเขียวสาธารณะ โดยใช้แนวคิดที่ผสมผสานการอนุรักษ์มรดกทางวัฒนธรรมและการปรับเปลี่ยนการใช้ประโยชน์พื้นที่ตามบริบทของเมืองสมัยใหม่ แนวทางให้ความสำคัญกับการบูรณาการที่สามารถเชื่อมโยงอดีตและปัจจุบันเข้าด้วยกัน การพัฒนามุ่งเน้นการพิจารณามิติทางประวัติศาสตร์ สังคม และวัฒนธรรม มิติทางเศรษฐกิจและมิติทางธรรมชาติสิ่งแวดล้อม เพื่อให้เกิดความยั่งยืนในการพัฒนาเมืองและสามารถตอบสนองความต้องการของประชาชนได้อย่างครอบคลุม

ผลการศึกษาพบว่า พื้นที่เขตทางรถไฟเก่ามีศักยภาพสูงในการพัฒนาเป็นสวนสาธารณะแนวยาวที่สามารถ 1) เชื่อมโยงย่านเมืองสำคัญ เช่น หัวลำโพง ราชเทวี พญาไท และดุสิต 2) ส่งเสริมโครงข่ายการสัญจรสีเขียวผ่านการเดินเท้าและการใช้จักรยาน และ 3) เพิ่มพื้นที่สีเขียวเพื่อปรับปรุงคุณภาพสิ่งแวดล้อมในเขตเมือง โดย 1) การอนุรักษ์มรดกและชุมชน ฟื้นฟูองค์ประกอบทางประวัติศาสตร์ ส่งเสริมกิจกรรมชุมชน และพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม และ 2) การพัฒนาพื้นที่เพื่อนวัตกรรมและการเชื่อมโยง โดยสร้างโครงข่ายสีเขียวเพื่อเชื่อมต่อย่าน สนับสนุนการใช้พื้นที่อเนกประสงค์ และออกแบบโครงสร้างพื้นฐานเชิงนิเวศ เพื่อเพิ่มศักยภาพในการรองรับกิจกรรมสมัยใหม่ที่สอดคล้องกับแนวคิดการพัฒนาเมืองสีเขียว นอกจากนี้ การอนุรักษ์องค์ประกอบเดิมของระบบรางและสถานีรถไฟช่วยรักษาอัตลักษณ์ทางประวัติศาสตร์ของพื้นที่ ขณะที่การปรับให้สอดคล้องกับบริบทเมืองสมัยใหม่สามารถกระตุ้นเศรษฐกิจชุมชน และยกระดับคุณภาพชีวิต แนวทางนี้สะท้อนบทบาทของภูมิสถาปัตยกรรมในการฟื้นฟูเมืองอย่างยั่งยืน และสามารถประยุกต์ใช้กับพื้นที่เขตทางรถไฟเก่าอื่น ๆ ในประเทศไทย เพื่อส่งเสริมการพัฒนาเมืองเชิงอนุรักษ์และการใช้ทรัพยากรอย่างมีประสิทธิภาพ