การออกแบบสถาปัตยกรรมในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว: กรณีศึกษา วัดราชโอรสาราม วัดหนัง และวัดนางนอง

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้มุ่งเน้นศึกษารูปแบบสถาปัตยกรรมกลุ่มวัดริมคลองด่าน เขตจอมทอง ที่ได้รับการบูรณปฏิสังขรณ์โดยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้แก่ วัดราชโอรสารามราชวรวิหาร วัดหนังราชวรวิหาร และวัดนางนองวรวิหาร ถือเป็นกรณีศึกษาเพื่อวิเคราะห์ถึงแนวทางการออกแบบสร้างสรรค์สถาปัตยกรรมอันเป็นต้นแบบให้กับวัดอื่น ๆ ในยุคสมัยเดียวกัน โดยมีขอบเขตของการวิจัยอาคารในเขตพุทธาวาส ได้แก่ พระอุโบสถ พระวิหาร พระเจดีย์ พระปรางค์ ศาลาการเปรียญ รวมถึงอาคารประกอบต่าง ๆ ทำการรวบรวมข้อมูลการสัมภาษณ์ ข้อมูลภาคเอกสาร และสำรวจภาคสนาม นำมาวิเคราะห์กระบวนการออกแบบในด้านระบบแผนผัง รูปแบบสถาปัตยกรรม ประโยชน์ใช้สอย วัสดุและการประดับตกแต่ง ทำการสรุปผล เพื่อให้ทราบถึงแนวความคิดในการออกแบบสร้างสรรค์ที่ส่งผลเป็นรูปธรรม

จากการวิเคราะห์ได้พบคุณลักษณะด้านการออกแบบสร้างสรรค์ภายในวัดที่ทำการวิจัย ดังนี้ ด้านรูปแบบสถาปัตยกรรม ปรากฏรูปแบบสถาปัตยกรรมแบบผสมผสาน ไทย จีน และตะวันตก เห็นได้จากซุ้มเสมาหินรอบพระอุโบสถ พบการออกแบบปรางค์แบบใหม่ คือปรางค์ 6 เหลี่ยมและปรางค์สองหน้าที่สามารถมองเห็นปรางค์เต็มองค์ตั้งแต่ส่วนฐานถึงยอดได้ทั้งภายนอกและภายใน ด้านวัสดุและการประดับตกแต่ง พบการใช้กระเบื้องเคลือบและกรรมวิธีการประดับมุกเต็มพื้นที่ของบานประตู สร้างความคงทนถาวร ประหยัดงบประมาณในการซ่อมแซม รวมถึงนำเสนอเรื่องราวพระมหาจักรพรรดิสอดคล้องสัมพันธ์กันทั้งหมด ได้แก่ พระพุทธรูปทรงเครื่อง ภาพจิตรกรรมฝาผนัง และลายรดน้ำ และด้านระบบการวางผัง มีข้อค้นพบใหม่ คือพบการวางอาคารตามระบบแนวแกนแบบใหม่ โดยเป็นการกระจายความสำคัญให้กับหน่วยย่อยและการออกแบบการปิดล้อมพื้นที่มีการเปิดช่องว่างเพื่อสร้างความต่อเนื่องเลื่อนไหลของที่ว่าง ผลการวิจัยได้พบแนวทางการออกแบบสร้างสรรค์ที่พัฒนาต่อยอดจากอดีตส่งผลต่อประโยชน์การใช้งานและความคงทนถาวร เหมาะสมกับสภาพสังคมทั้งในขณะนั้นและในอนาคต