พัฒนาการทางกายภาพของอาคารมหาจุฬาลงกรณ์

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้มุ่งศึกษาพัฒนาการทางกายภาพของอาคารมหาจุฬาลงกรณ์ ซึ่งเป็นอาคารบัญชาการและอาคารเรียนหลังแรกของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย โดยเน้นการวิเคราะห์ปัจจัยและปัญหาที่ส่งผลต่อกายภาพของอาคารในด้านสถาปัตยกรรม โครงสร้าง และงานระบบที่เกี่ยวข้อง อาศัยการรวบรวมข้อมูลจากการสัมภาษณ์ เอกสาร และการสำรวจภาคสนาม ก่อนนำมาวิเคราะห์และสังเคราะห์เป็นแบบจำลองสามมิติ เพื่ออธิบายความเปลี่ยนแปลงทางกายภาพในช่วงเวลาต่าง ๆ และสรุปผลการศึกษา

ผลการศึกษาพบว่า สามารถแบ่งพัฒนาการทางกายภาพของอาคารมหาจุฬาลงกรณ์ออกเป็น 3 ช่วงหลัก ได้แก่ ช่วงที่ก่อสร้างอาคาร (พ.ศ. 2457–2462) มีปัจจัยสำคัญจากข้อกำหนดด้านการออกแบบที่ต้องการอาคารสถาปัตยกรรมไทยรูปแบบใหม่ สามารถทนไฟ และมีงบประมาณก่อสร้างที่ประหยัด ส่งผลให้อาคารมีลักษณะสถาปัตยกรรมไทยที่ได้รับอิทธิพลจากศิลปะสุโขทัย ใช้โครงสร้างคอนกรีตเสริมเหล็กสูง 2 ชั้น ผังอาคารแบบตะวันตก และมีการใช้ระบบชิ้นส่วนสำเร็จรูป (Precast) รวมถึงการบูรณาการงานระบบเข้ากับตัวสถาปัตยกรรม ช่วงที่ 2 การปรับปรุงซ่อมแซม (พ.ศ. 2539–2542) เกิดจากปัญหาการทรุดตัวของอาคาร อันเนื่องมาจากระดับน้ำใต้ดินในกรุงเทพมหานครลดลงจากการสูบน้ำบาดาล ส่งผลให้ฐานรากแบบลอยตัว (Floating Foundation System) เกิดการทรุดตัวและสร้างความเสียหายต่อองค์ประกอบอาคาร อีกทั้งยังมีการเปลี่ยนแปลงการใช้งานจากห้องเรียนเป็นห้องประชุมและพื้นที่จัดพิธีการ จึงมีการปรับปรุงฐานรากเป็นระบบเข็มเจาะ ซ่อมแซมองค์ประกอบอาคาร เพิ่มห้องน้ำ และติดตั้งระบบปรับอากาศแบบศูนย์รวม (Chiller System) ช่วงที่ 3 การปรับปรุงซ่อมแซม (พ.ศ. 2566–2567) มีวัตถุประสงค์เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพของพื้นที่ประชุมและพิธีการ รวมถึงรองรับการใช้งานของผู้พิการและผู้สูงอายุ จึงมีการติดตั้งฝ้าเพดานใหม่เพื่อติดตั้งระบบต่าง ๆ เช่น ระบบปรับอากาศ ระบบไฟฟ้าและสื่อสาร และระบบสุขาภิบาล พร้อมทั้งเพิ่มห้องน้ำ ลิฟต์ และทางลาดสำหรับผู้พิการ รวมถึงปรับปรุงองค์ประกอบอาคารโดยรวม

ผลการวิจัยนี้ก่อให้เกิดฐานข้อมูลสำคัญที่ช่วยสร้างความเข้าใจพัฒนาการทางกายภาพของอาคารมหาจุฬาลงกรณ์ในแต่ละช่วงเวลา ซึ่งเป็นประโยชน์ต่อการอนุรักษ์อาคารและการศึกษาเพื่อการออกแบบสถาปัตยกรรมในอนาคต