นิเวศบริการของนาข้าวในอีสาน กรณีศึกษา: บ้านโพนงาม ตำบลโพนงาม อำเภอโกสุมพิสัย จังหวัดมหาสารคาม

บทคัดย่อ

นาข้าวเป็นพื้นที่เกษตรกรรมที่มนุษย์สร้างขึ้นเพื่อปลูกข้าว นอกจากนาข้าวจะให้ผลผลิตเป็นข้าวแล้ว ยังให้ประโยชน์อย่างอื่น เช่น เป็นแหล่งของสารอาหารอื่น ๆ จากความหลากหลายทางชีวภาพ พื้นที่นาข้าวยังเป็นแหล่งอาศัยของสิ่งมีชีวิต ซึ่งเป็นผลมาจากพลวัต และฤดูกาลที่เกิดขึ้นในภูมินิเวศ ปัจจุบันกระบวนการทำนาเปลี่ยนไป จากการทำนาปี (ปีละ 1 ครั้ง) เป็นการทำนาปรัง (ปีละ 2 ครั้ง) เพื่อเพิ่มผลผลิตทางเศรษฐกิจ ส่งผลให้ประโยชน์จากนาข้าวลดลง งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาภูมินิเวศและพลวัตของนาข้าว แสดงให้เห็นประโยชน์จากนาข้าวต่อการดำรงชีวิตของมนุษย์ โดยศึกษาทฤษฎีภูมินิเวศวิทยาเพื่อทำความเข้าใจในพื้นฐานภูมินิเวศ และศึกษาทฤษฎีนิเวศบริการและทฤษฎีเศรษฐกิจชุมชน เพื่อทำความเข้าใจประโยชน์ของภูมินิเวศ และความสัมพันธ์ของมนุษย์กับทรัพยากร รวมถึงทฤษฎีพัฒนาชนบทและทฤษฎีเศรษฐศาสตร์สีเขียว เพื่อเสนอแนวทางพัฒนาชนบทบนฐานของทรัพยากรให้เกิดความยั่งยืนในชนบท

            งานวิจัยนี้ดำเนินการเก็บรวบรวมข้อมูลพื้นฐานของพื้นที่บ้านโพนงาม ตำบลโพนงาม อำเภอโกสุมพิสัย จังหวัดมหาสารคาม เพื่อดูองค์ประกอบโดยรวม รวมถึงวิธีการเก็บข้อมูลภาคสนาม โดยใช้วิธีการสังเกตการณ์แบบมีส่วนร่วมและไม่มีส่วนร่วม เพื่อทราบถึงข้อมูลกิจกรรมที่เกิดขึ้น และการสัมภาษณ์เชิงลึกเพื่อให้เห็นข้อแตกต่างในด้านนิเวศบริการของการทำนาปีและนาปรัง ซึ่งส่งผลต่อเศรษฐกิจชุมชนและครัวเรือน

            ผลการวิจัยพบว่าการทำนาทั้งสองรูปแบบแตกต่างกัน โดยนาปียังคงมีประโยชน์และนิเวศบริการ แต่นาปรังเป็นการเปลี่ยนแปลงกระบวนการทำนาที่ไม่สอดคล้องกับพลวัตของภูมินิเวศ ทำให้ประโยชน์และนิเวศบริการในนาข้าวลดลง และส่งผลกระทบต่อชาวบ้านในการดำรงชีวิต รวมถึงด้านเศรษฐกิจครัวเรือนและชุมชน จึงสรุปว่า ประโยชน์และนิเวศบริการในนาข้าวลดลงมากเมื่อทำนาปรัง  เป็นผลมาจากการพัฒนาทางเศรษฐกิจและเทคโนโลยีสมัยใหม่มีที่ส่วนทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลง เนื่องจากต้องการลดแรงงานและเพิ่มผลผลิต