ปัจจัยที่ส่งผลสำเร็จในการดำเนินงานโครงการบ้านมั่นคง : กรณีศึกษาโครงการบ้านมั่นคงในเขตเมืองนครปฐม

บทคัดย่อ

โครงการบ้านมั่นคงเป็นโครงการที่รัฐบาลมอบหมายให้สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน) โดยสำนักงานโครงการบ้านมั่นคง ดำเนินการแก้ไขปัญหาด้านที่อยู่อาศัยของชุมชนผู้มีรายได้น้อยทั่วประเทศ ได้ดำเนินงานมาตั้งแต่ปี 2546 และได้แก้ไขปัญหาด้านที่อยู่อาศัยโดยที่ยังไม่มีการประเมินผลสำเร็จของโครงการอย่างเป็นรูปธรรม จากการสำรวจพื้นที่กรณีปรึกษาเบื้องต้นพบว่า มีบางชุมชนที่ประสบผลสำเร็จตามเป้าหมายของโครงการบ้านมั่นคง และมีอีกหลายชุมชนที่ไม่ประสบผลสำเร็จตามเป้าหมาย ทำให้สามารถสันนิษฐานเบื้องต้นได้ว่าในชุมชนกรณีศึกษาจะต้องมีปัจจัยที่ส่งผลสำเร็จในการดำเนินงานโครงการบ้านมั่นคง การวิจัยนี้จึงมีจุดประสงค์เพื่อทำการศึกษาการดำเนินงานโครงการบ้านมั่นคง, ประเมินผลการดำเนินงานฯ และวิเคราะห์หาปัจจัยที่ส่งผลสำเร็จในการดำเนินงานโครงการบ้านมั่นคง โดยใช้เครื่องมือจากการทบทวนวรรณกรรม แนวคิดทฤษฎี การลงสำรวจพื้นที่กรณีศึกษา การสัมภาษณ์ และการทำแบบสอบถาม เพื่อวิเคราะห์หาปัจจัยที่ส่งผลสำเร็จฯ ในการดำเนินการ

            ผลการวิจัยพบว่า การดำเนินงานโครงการบ้านมั่นคงคือการทำให้ชุมชนเข้มแข็ง สามารถบริหารจัดการกิจการและกิจกรรมต่าง ๆ ของชุมชนได้ด้วยตัวชุมชนเอง ซึ่งจะทำให้ชุมชนเกิดความยั่งยืนในการอยู่อาศัย และมีปัจจัยที่ส่งผลสำเร็จในการดำเนินงานเรียงตามลำดับความสำคัญ ประกอบด้วย 1) ปัจจัยจากกระบวนการดำเนินการ ได้แก่ การสร้างความเข้าใจให้กับชุมชนที่มากพอ การจัดระบบสิทธิของผู้อยู่อาศัยที่สอดคล้องกับความเป็นจริง และการมีส่วนร่วมในการวางผัง และจัดทำรูปแบบของที่อยู่อาศัย 2) ปัจจัยทางกายภาพ ได้แก่ ขนาดของชุมชนที่ไม่ใหญ่เกินไป รูปแบบที่อยู่อาศัยที่สอดคล้องกับสถานะของผู้อยู่อาศัย ทำเลที่ตั้งที่เหมาะสม 3) ปัจจัยทางสังคม ได้แก่ การมีส่วนร่วมในการดำเนินการและการจัดกิจกรรมต่าง ๆ ในชุมชน การมีผู้นำชุมชนที่มีความรู้ความสามารถ มีคุณธรรม มีจิตสาธารณะ 4) ปัจจัยทางการเงิน ได้แก่ความรู้ความสามารถของผู้รับผิดชอบทางการเงิน ความโปร่งใสในการบริหารจัดการทางการเงิน การมีวินัยทางการเงินและความสามารถในการผ่อนชำระที่อยู่อาศัย