โอกาสและข้อจำกัดในการนำแนวคิด “เกษตรในชุมชน” เพื่อฟื้นฟูชุมชนที่อยู่อาศัยของการเคหะแห่งชาติ กรณีศึกษา โครงการเคหะชุมชนคลองจั่น

บทคัดย่อ

          โครงการเคหะชุมชนคลองจั่น เป็นโครงการที่อยู่อาศัยสำหรับผู้มีรายได้น้อยของการเคหะแห่งชาติ มีอายุการใช้งานอาคารมากกว่า 40 ปี การเคหะแห่งชาติพบว่า สภาพแวดล้อมทางกายภาพของเคหะชุมชนคลองจั่นยังไม่เป็นระเบียบเรียบร้อย อีกทั้งขาดพื้นที่ส่งเสริมการทำกิจกรรมร่วมกันในชุมชน และสภาพแวดล้อมที่ยังไม่ส่งเสริมคุณภาพชีวิตของผู้อยู่อาศัย งานวิจัยนี้เป็นงานวิจัยที่มุ่งเน้นศึกษาความต้องการในการปรับปรุงสภาพแวดล้อมของผู้อยู่อาศัยในเคหะชุมชนคลองจั่นด้วยแนวคิด “เกษตรในชุมชน (community garden)” และวิเคราะห์โอกาสและข้อจำกัดในการพัฒนา และเป็นข้อเสนอต่อการเคหะแห่งชาติเพื่อนำไปพัฒนาและปรับปรุงแผนการพัฒนาชุมชนต่อไป
          จากการศึกษาพบว่า (1) ด้านลักษณะทางกายภาพ มีโอกาสในการปรับปรุงฟื้นฟูพื้นที่บริเวณด้านหน้าอาคารและรอบอาคาร เพราะเหมาะสมต่อการปลูกพืชเพื่อทำเกษตรในชุมชน และพบข้อจำกัดในเรื่องพื้นที่นั้นเป็นกรรมสิทธิ์ของการเคหะแห่งชาติที่ต้องมีการสร้างข้อตกลงระหว่างคนในชุมชนกับการเคหะแห่งชาติในการใช้พื้นที่ฟื้นฟู (2) ด้านผู้อยู่อาศัย ผู้อยู่อาศัยในเคหะชุมชนคลองจั่นมี 2 กลุ่ม ได้แก่ เจ้าของห้องและผู้เช่าช่วง ซึ่งโดยส่วนใหญ่แล้วเป็นผู้สูงอายุที่มีอายุมากกว่า 60 ปีขึ้นไป ผู้อยู่อาศัยทั้ง 2 กลุ่ม มีทัศนคติที่ดีต่อการนำแนวคิดเกษตรในชุมชนมาปรับปรุงพื้นที่ แต่ยังขาดความรู้ความเข้าใจเรื่องการทำเกษตรกรรม และการบริหารจัดการทางการเงิน คนในชุมชนมีความต้องการให้มีการจัดตั้งวิสาหกิจชุมชนหรือผู้นำชุมชนเข้ามาช่วยเหลือดูแลรับผิดชอบ และมีความจำเป็นที่จะต้องนำเสนอความต้องการ แผนการปฏิบัติงาน และความพร้อมในการพัฒนาต่อการเคหะแห่งชาติ และภาคีอื่น ๆ ในการขอสนับสนุนและผลักดันให้การทำเกษตรในชุมชนเกิดขึ้นในเคหะชุมชนคลองจั่น
           ผลการศึกษาชี้ให้เห็นว่า ด้านลักษณะทางกายภาพ และความต้องการมีโอกาสในการพัฒนาอยู่มาก คนในชุมชนรับรู้ถึงปัญหาของชุมชนที่ตนอาศัยอยู่ แต่ยังมีข้อจำกัดในเรื่องขาดการชี้นำและการให้ความรู้ความเข้าใจในเรื่องเกษตรกรรมและการบริหารจัดการ รวมไปถึงความพร้อมในการรับผิดชอบพื้นที่ที่ได้รับการฟื้นฟู แม้การทำเกษตรในชุมชนจะเกิดขึ้นได้ แต่ไม่สามารถอยู่ได้อย่างยั่งยืน