สัดส่วนและความสัมพันธ์ขององค์ประกอบในงานสถาปัตยกรรมไทย กรณีศึกษา: วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม ราชวรมหาวิหาร

บทคัดย่อ

          งานวิจัยชิ้นนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อทำความเข้าใจสัดส่วนและความสัมพันธ์ขององค์ประกอบในงานสถาปัตยกรรมไทย มุ่งเน้นศึกษาฉันทลักษณ์เชิงสัดส่วนที่มีบทบาทในการกำกับกลุ่มอาคารหลากขนาด เพื่อทำความเข้าในระดับการก่อรูปทรงของสถาปัตยกรรม โดยใช้กลุ่มอาคารพระอุโบสถ วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม ราชวรมหาวิหาร เป็นกรณีศึกษา การศึกษาอาศัยข้อมูลจากแบบทางสถาปัตยกรรมร่วมกับการสำรวจภาคสนามและรังวัดเพิ่มเติมประกอบการวิเคราะห์ ผลการศึกษาพบว่าพระอุโบสถ พระวิหารทิศ พระระเบียงคดชั้นใน และพระระเบียงคดชั้นนอก ซึ่งมีความแตกต่างกันทั้งขนาดส่วน ลำดับความสำคัญ และการใช้สอย มีฉันทลักษณ์เชิงสัดส่วนกำกับร่วมกันอยู่ในด้านสกัดของอาคาร คือ ส่วนหน้าจั่วหรือทรงสามเหลี่ยมตั้งต้นของเครื่องบนหลังคา เป็นทรงเดียวกัน มีรูปแบบของการแบ่งชั้นตับหลังคาและการซ้อนชั้นลดหลังคาร่วมกัน ซึ่งตำแหน่งของตับหลังคาจะมีความสัมพันธ์กับตำแหน่งและขนาดหน้าตัดขององค์ประกอบปิดล้อมทางตั้ง เช่น เสาหรือผนัง ที่ขึ้นไปรับเครื่องบนหลังคา การกำกับด้วยฉันทลักษณ์เชิงสัดส่วนดังกล่าวส่งผลให้ปรากฏลักษณะร่วมเชิงรูปทรงในด้านสกัดของทั้งสี่อาคาร และเป็นปัจจัยหนึ่งที่ทำให้อาคารหลากขนาดอยู่ร่วมกันได้อย่างมีเอกภาพ