การออกแบบและประโยชน์ตามหลักความยั่งยืนของสวนเกษตรดาดฟ้าในกรุงเทพมหานคร
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
โครงการสวนเกษตรดาดฟ้า (Rooftop Urban Agriculture : RA) เป็นวิธีการเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตอาหารในพื้นที่เมืองใหญ่ต่าง ๆ ทั่วโลก มีรูปแบบการปฏิบัติ ผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง จุดมุ่งหมาย แนวทางการออกแบบ และประโยชน์ที่แตกต่างกัน
งานวิจัยนี้ศึกษาการออกแบบ และประโยชน์ของโครงการสวนเกษตรดาดฟ้าที่เกิดขึ้นในพื้นที่กรุงเทพมหานคร โดย ศึกษาเนื้อหาที่เกี่ยวข้อง เก็บข้อมูล คัดเลือกพื้นที่ศึกษา โดยการสำรวจข้อมูลจากหน่วยงานที่รับผิดชอบ สอบถามข้อมูลบุคคลากรที่เกี่ยวข้อง วิเคราะห์ และเปรียบเทียบข้อมูลที่ได้ในเชิงข้อคำนึงในการออกแบบ และประโยชน์ที่เกิดขึ้น โดยใช้หลักการพัฒนาอย่างยั่งยืน ซึ่งประกอบด้วย สังคม สิ่งแวดล้อม และเศรษฐกิจ
ผลการวิจัยพบว่าโครงการสวนเกษตรดาดฟ้าในกรุงเทพมหานคร แบ่งได้เป็น สวนเกษตรดาดฟ้าที่ออกแบบมาพร้อมกับอาคารและที่ต่อเติมในภายหลัง โดยประเด็นสำคัญในการพิจารณาพื้นที่โครงการ คือ การเข้าถึงเพื่อการบำรุงรักษาที่สะดวกเพื่อการดูแลในระยะยาว มีการกันลม และพรางแสงที่ดี สอดรับกับการใช้งานของตัวอาคาร ในเรื่องการก่อสร้าง สวนที่มีการออกแบบพร้อมกับตัวอาคารจะมีความสะดวกในการใช้งานมากกว่า แต่สวนที่ต่อเติมในภายหลัง ก็เป็นตัวอย่างของนวัตกรรมการเพาะปลูกน้ำหนักเบาที่สามารถนำไปปรับใช้ได้ ในด้านองค์ประกอบ ควรพิจารณาความเหมาะสมต่อสภาพแวดล้อม กับพืชพรรณชนิดต่าง ๆ ที่ประกอบด้วย ไม้พุ่มขนาดเล็ก พืชผักระยะสั้น ไม้เลื้อย ไม้พุ่มขนาดกลาง และวิธีการปลูกที่เหมาะสมกับขนาดและโครงสร้างอาคาร ในด้านการบำรุงรักษา โครงการจะต้องมีองค์ความรู้ในการบำรุงดิน การรดน้ำ การควบคุมคุณภาพผลผลิต และศัตรูพืชที่เหมาะสมกับการใช้งานบนดาดฟ้า
ประโยชน์ด้านสังคมที่พบโดยเด่นชัดที่สุด คือเรื่องการเป็นพื้นที่การเรียนรู้ในเรื่องการเกษตรให้คนเมือง และเป็นพื้นที่แสดงอัตลักษณ์ของชุมชน และองค์ความรู้ทางการเกษตรของผู้ปฏิบัติงานในโครงการ ซึ่งส่วนใหญ่เป็นเจ้าหน้าที่ระดับล่างขององค์กร ประโยชน์ด้านสิ่งแวดล้อมที่เด่นชัด คือการสร้างสภาพแวดล้อมที่ดี และการจัดการทรัพยากรที่ดีขึ้นให้อาคาร ไม่ว่าจะเป็นเรื่องพลังงาน น้ำ และของเสีย ประโยชน์ด้านเศรษฐกิจที่เห็นชัด คือการสร้างภาพลักษณ์ที่ดีให้กับทุกหน่วยงาน และยังเป็นการสร้างการตระหนักถึงศักยภาพของพื้นที่ดาดฟ้า
Article Details
เอกสารอ้างอิง
คำรณ สวัสดิ์พูน. สัมภาษณ์. 5 กุมภาพันธ์ 2563.
ชูเกียรติ โกแมน. สัมภาษณ์. 23 มกราคม 2563.
ทำเนียบ อุฬารกุล, ค. จ. ว. พ. “การริเริ่มสวนดาดฟ้าโดยบุคลากรระดับล่าง: กรณีศึกษาสำนักงานเขตหลักสี่.” การประชุมวิชาการทางสถาปัตยกรรม “สรรค์สาระสถาปัตยกรรมพื้นถิ่นและสภาพแวดล้อมทางวัฒนธรรม ประจำปี 2559”, คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น, 2559.
นฤมล อรุโณทัยและอุษา โคตรศรีเพชร. เกษตรในเมือง/สวนผักคนเมืองกับการฟื้นฟูระบบนิเวศ-สังคมในเมืองใหญ่. กรุงเทพฯ: สถาบันวิจัยสังคม จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2560.
นาถศิริ โกมลพันธุ์. ปลูกกล้าน้อยกลางเมือง. นนทบุรี: มูลนิธิเกษตรกรรมยั่งยืน, 2559.
พชร เลิศปิติวัฒนา. การออกแบบสวนหลังคาในกรุงเทพมหานคร. กรุงเทพมหานคร: ภาควิชาภูมิสถาปัตยกรรม คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2547. สืบค้น 14 ตุลาคม 2562. http://cuir.car.chula.ac.th/dspace/handle/123456789/2357.
พัสรินณ์ พันธุ์แน่น "การพัฒนาสวนเกษตรชุมชนเมืองกับการเสริมสร้างชุมชนเข้มแข็ง: กรณีศึกษา ชุมชนพูนทรัพย์ เขตสายไหม กรุงเทพมหานคร." วารสารร่มพฤกษ์ มหาวิทยาลัยเกริก 36, 3(2561): 67-95.
พาสินี สุนากรและปิยะพงษ์ บุษบงก์. มือเกษตรบนอาคาร. กรุงเทพฯ: ภาควิชานวัตกรรมอาคารและภาควิชาภูมิสถาปัตยกรรม คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์, 2559.
เพ็ญศรี โตสะอาด. คู่มือการทำเกษตรอินทรีย์แบบพอเพียงบนพื้นที่จำกัด. กรุงเทพมหานคร: สำนักงานเขตหลักสี่, 2558.
ภคิษฐ์คมณ์ แสงตรีเพชรกล้า. “ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับความรู้เกี่ยวกับการทำเกษตรในเมืองของผู้เข้าร่วมอบรม: กรณีศึกษาที่ศูนย์การเรียนรู้ห้องเรียนธรรมชาติ สวนเกษตรดาดฟ้า เขตหลักสี่ กรุงเทพมหานคร.” วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต สาขาวิชาส่งเสริมการเกษตร มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ม, 2559.
“มุมมองจากสวนสาธารณะอาคาร สสส. สถาปัตยกรรมเพื่อสุขภาวะที่ดีและเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม.” สืบค้น 10 กุมภาพันธ์ 2563. www.scgbuildingmaterials.com/th/LivingIdea/ArchitectLifestyle/Architecture-for-Health-and-Environment.aspx.
สวนผักคนเมือง. “แหล่งเรียนรู้เกษตรในเมือง.” สืบค้น 10 กุมภาพันธ์ 2563. http://www.thaicityfarm.com/ Trainingcenter.
สำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ. "แผ่นปลูกพืชบนหลังคา." สืบค้น 28 เมษายน 2563. www.i4biz.nrct.go.th/ NRCT_PLATINUM58/home/show_product.php?research_id=334.
Adams, W.M. The Future of Sustainability: Re-thinking Environment and Development in the Twenty-First Century. Gand: International Union for Conservation of Nature (IUCN), 2006.
Alsanius, B. W., Andria Kosiba Held, Martine Dorais, Cecilia Moraa Onyango and Lars Mogren. “Produce Quality and Safety.” Rooftop Urban Agriculture (2017): 195-216.
Batty, M. "Cities in a Completely Urbanized World.” Environment and Planning B: Planning and Design 42, 3(2015): 381-383.
Caputo, S., Pedro Iglesias and Heather Rumble. “Elements of Rooftop Agriculture Design.” Rooftop Urban Agriculture (2017): 39-59.
Dubbeling, M., F., Orsini, and G., Gianquinto. “Introduction.” Rooftop Urban Agriculture (2017): E1-E1.
Hribar, Š., et al. Participatory Urban Agriculture Governance Plan for Fighting Social Exclusion in the Danube Region. Seregelyesiut: Central Transdanubian Regional Innovation Agency, 2019.
Luckett, K. Green Roof Construction and Maintenance. New York: McGraw-Hill, 2009.
Montero, J. I., Esteban Baeza, Pere Munoz and Esther Sanye-Mengual. “Technology for Rooftop Greenhouses.” Rooftop Urban Agriculture (2017): 83-101.
Mougeot, L. J. A. Agropolis: the Social, Political, and Environmental Dimensions of Urban Agriculture. Ottawa: International Development Research Centre, 2005.
Mougeot, L. J. A. (2000). Urban Agriculture: Definition,Presence, Potentials and Risks, and Policy Challenges. Ottawa: International Development Research Centre (IDRC), 2000.
Nasr, J., J. K., and H., de Zeeuw. “A Panorama of Rooftop Agriculture Types.” Rooftop Urban Agriculture (2017): 9-29.
Orsini, F. Rooftop Urban Agriculture. New York, NY.: Springer, 2017.
Philips, A. Designing Urban Agriculture: A Complete Guide to the Planning, Design, Construction Maintenance and Management of Edible Landscapes. Hoboken,NJ.: John Wiley and Sons, 2013.
Quesnel, A., J., Foss, and N., Danielsson. “Solutions from Above: Using Rooftop Agriculture to Move Cities Towards Sustainability.” Master of Strategic Leadership towards Sustainability, School of Engineering Karlskrona, Blekinge Institute of Technology, Sweden, 2011.
Sanyé-Mengual, E., et al. "Resolving Differing Stakeholder Perceptions of Urban Rooftop Farming in Mediterranean Cities : Promoting Food Production as a Driver for Innovative Forms of Urban Agriculture." Agriculture and Human Values 33, 1(2015): 101-120.
Smit, J., J., Nasr, and A., Ratta. Urban Agriculture: Food, Jobs and Sustainable Cities. (n.p.): The Urban Agriculture Network, Inc., 2001.
Tsirogiannis, I. L., Francesco Orsini and Paulo Luz. “Water Management and Irrigation Systems.” Rooftop Urban Agriculture (2017): 129-146.
United Nations. Brundtland Report: Report of the World Commission on Environment and Development: Our Common Future. Oxford: Oxford University, 1987.
Viljoen, A., and K., Bohn. Second Nature Urban Agriculture: Designing Productive Cities. Abingdon, Oxon: Routledge, 2014.
