การเปรียบเทียบเงื่อนไขทางภูมินิเวศที่ตั้งเมืองเก่าสุโขทัยและตัวเมืองสุโขทัยปัจจุบัน

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อทำความเข้าใจโครงสร้างภูมินิเวศที่เป็นเงื่อนไขพื้นฐานของการเลือกที่ตั้งเมือง โดยเลือกศึกษาที่ตั้งเมืองเก่าสุโขทัยและตัวเมืองสุโขทัยปัจจุบันในที่ราบภาคกลางตอนบน เพื่อเปรียบเทียบเงื่อนไขทางภูมินิเวศที่แตกต่างกันของที่ตั้งเมืองทั้งสองแห่งด้วยการวิเคราะห์โดยใช้ระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ (GIS) ในการสร้างแผนที่เพื่อระบุขอบเขตโครงสร้างภูมินิเวศจากข้อมูลแบบจำลองความสูงเชิงเลขและข้อมูลแผนที่ธรณีวิทยาประเทศไทยประกอบกับข้อมูลจากงานศึกษาที่เกี่ยวข้องเพื่อจำแนกพื้นที่จากลักษณะภูมิสัณฐานประกอบกับการซ้อนทับ (overlay) ข้อมูลน้ำหลากจากภาพถ่ายดาวเทียมในการระบุขอบเขตพื้นที่น้ำหลากเพื่ออธิบายและเปรียบเทียบเงื่อนไขของภูมินิเวศที่ส่งผลต่อที่ตั้งของเมืองเก่าสุโขทัยและตัวเมืองสุโขทัยปัจจุบัน

จากการศึกษาแสดงให้เห็นถึงผลของการเลือกที่ตั้งในสภาพภูมินิเวศที่แตกต่างกันส่งผลต่อเงื่อนไขข้อจำกัดของเมือง เมืองเก่าสุโขทัยที่เป็นการตั้งถิ่นฐานเดิมที่แสดงให้เห็นการเลือกที่ตั้งที่เข้าใจภูมินิเวศโดยเลือกที่ตั้งบริเวณที่ราบเชิงเขาที่เป็นขอบของตะพักลำน้ำติดกับที่ราบน้ำท่วมถึงเพื่อหลีกเลี่ยงน้ำเอ่อทุ่งน้ำท่วมในฤดูน้ำหลากและยังสามารถใช้ประโยชน์จากที่ลุ่มในการทำการเกษตรมาตั้งแต่อดีต ตัวเมืองมีการปรับโครงสร้างพื้นฐานภูมินิเวศ (landscape infrastructure) เพื่อจัดการกับน้ำไหลบ่าจากภูเขาและระบบการเก็บกักน้ำไว้ใช้ในฤดูแล้ง ในขณะที่ตัวเมืองสุโขทัยปัจจุบันบริเวณริมแม่น้ำยมเป็นการขยายตัวของเมืองจากเดิมบนแนวคันดินธรรมชาติ (natural levee) ลงสู่ที่ลุ่มหลังคันดินที่เป็นส่วนหนึ่งของที่ราบน้ำท่วมถึงแม่น้ำยม ซึ่งเป็นพื้นที่รับน้ำหลากตามฤดูกาล ทำให้ปัญหาน้ำท่วมพื้นที่เมืองเป็นปัญหาที่แก้ไม่ได้มาตั้งแต่เริ่มต้น รวมทั้งโครงข่ายถนนที่มีลักษณะที่ขัดขวางทิศทางการไหลของน้ำทำให้มีปัญหาน้ำท่วมขังในพื้นที่