บทบาทและการเปลี่ยนแปลงพื้นที่ชุ่มน้ำแก่งน้ำต้อน อำเภอเมืองขอนแก่น จังหวัดขอนแก่น
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
พื้นที่ชุ่มน้ำ (wetland) มีบทบาทสำคัญในระบบนิเวศเพราะเป็นรอยต่อระหว่างระบบนิเวศบกและระบบนิเวศน้ำโดยการกระจายของประเภทและปริมาณของพื้นที่ชุ่มน้ำจะมีความแตกต่างกันไปตามสภาพภูมิประเทศซึ่งจะมีลักษณะของพืชพันธุ์เฉพาะที่ปรับตัวให้เข้ากับสภาพแวดล้อมของน้ำที่ผันแปรอยู่ตลอดเวลารวมถึงดินที่มีสภาพอับอากาศ จึงทำให้พื้นที่ชุ่มน้ำแต่ละแห่งมีลักษณะเฉพาะ ซึ่งผันแปรตามมิติของพื้นที่และเวลา ด้วยเหตุนี้เองทำให้บทบาทหน้าที่ของพื้นที่ชุ่มน้ำมีความสำคัญต่อสิ่งมีชีวิตที่อาศัยอยู่โดยรอบพื้นที่ชุ่มน้ำ หากแต่พบว่า พื้นที่ชุ่มน้ำมีจำนวนลดลงอย่างมากเนื่องจากการปรับเปลี่ยนสภาพพื้นที่เพื่อการใช้ประโยชน์เพื่อรองรับการขยายตัวของเมือง หรือจากการบุกรุกเข้าครอบครองพื้นที่ชุ่มน้ำเพื่อการเกษตร ส่งผลให้พื้นที่ชุ่มน้ำเกิดการเสื่อมสภาพและนำไปสู่การสูญเสียพื้นที่ชุ่มน้ำอย่างถาวร
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาบทบาทหน้าที่และการเปลี่ยนแปลงของพื้นที่ชุ่มน้ำแก่งน้ำต้อน จังหวัดขอนแก่น โดยมีขอบเขตด้านเวลาในช่วงที่มีการเปลี่ยนแปลงบทบาทของพื้นที่ชุ่มน้ำที่เกิดจากโครงการพัฒนาเพื่อการกักเก็บน้ำไปใช้ประโยชน์ในการเกษตรโดยใช้ข้อมูลภาพถ่ายดาวเทียม ช่วงปี พ.ศ. 2544-2565 และใช้ระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์จำแนกการใช้ประโยชน์ที่ดินและวิเคราะห์การเปลี่ยนแปลง 2 ช่วงเวลา คือช่วงปี พ.ศ. 2544-2553 และ ช่วงปี พ.ศ. 2553-2565 และวิเคราะห์เพื่ออธิบายการเปลี่ยนแปลงและผลของการเปลี่ยนแปลงต่อบทบาทของพื้นที่ชุ่มน้ำแก่งน้ำต้อน
ผลการวิจัยพบว่า มีการเปลี่ยนแปลงโดยพื้นที่นาและพื้นที่ป่ามีแนวโน้มลดลงในขณะที่พื้นที่เมืองและสิ่งปลูกสร้างมีแนวโน้มเพิ่มมากขึ้นอีกทั้งยังมีการเพิ่มขึ้นของพื้นที่สถานเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำและพื้นที่เกษตรกรรมอื่น ๆ และพบว่าช่วง ปี พ.ศ. 2544 พื้นที่ชุ่มน้ำแก่งน้ำต้อนมีการเปลี่ยนแปลงขนาดโดยมีพื้นที่ลดลงอันเนื่องมาจากการปรับเปลี่ยนสภาพพื้นที่เพื่อการใช้ประโยชน์เพื่อกักเก็บน้ำ โดยการขุดลอกและการจัดสร้างฝายเก็บน้ำเพื่อนำน้ำไปใช้ในการเกษตร ซึ่งถือเป็นการเปลี่ยนแปลงที่ลดบทบาททางนิเวศของพื้นที่ลงและอาจส่งผลให้พื้นที่ชุ่มน้ำเกิดการเสื่อมสภาพนำไปสู่การสูญเสียพื้นที่ชุ่มน้ำได้
Article Details
เอกสารอ้างอิง
กรมทรัพยากรธรณี. (2528). แผนที่ธรณีวิทยาประเทศไทย จังหวัดขอนแก่น มาตราส่วน 1:250000. กระทรวงอุตสาหกรรม.
จิดาภา ช่วยพันธุ์, อนุสรา อนุวงค์, ธนพร ดวงเด่น, และสิรีธร จารุธัญลักษณ์. (2565). ย้อนรอยเส้นทางเศรษฐกิจ 3 ภูมิภาค...ไม่อ่าน ไม่รู้. Regional Letter, 2, 1/4-4/4.
ธีรวุฒิ ชิยานนท์. (2547). การกำหนดพื้นที่ศักยภาพเพื่อการฟื้นฟูพื้นที่ชุ่มน้ำ บริเวณลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลา [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย]. ThaiLIS. http://thailisdb.car.chula.ac.th/CU_DC/Thesis/January2006/Theerawut.pdf
บัวพันธ์ พรหมพักผิง, ยรรยง อินทร์ม่วง, และมนต์ชัย ผ่องศิริ. (2562). เมืองขอนแก่น การเติบโต ความท้าทาย และโอกาส. สำนักพิมพ์สถาบันสิ่งแวดล้อมไทย-International Development Research Centre.
ประยูร วงศ์จันทรา, น้ำทิพย์ คำแร่, วุฒิศักดิ์ บุญแน่น, สุภารัตน์ อ่อนก้อน, กรรณิกา สุขงาม, อุไรวรรณ พรายมี, ปนัดดา ฤทธิ์สำแดง, สุรศักดิ์ แก้วงาม, และธงชัย พรยุศรี. (2564). หลักสูตรการเรียนรู้พื้นที่ชุ่มน้ำภาคตะวันออกเฉียงเหนือ : อ่างเก็บน้ำหนองบัว อำเภอกันทรวิชัย จังหวัดมหาสารคาม. สำนักพิมพ์แรบบิท4พริ้นต์.
ภาคภูมิ สุขีสนธิ์ และภาณุพันธุ์ ประภาติกุล. (2560). การมีส่วนร่วมของเกษตรกรในการอนุรักษ์ทรัพยากรน้ำเพื่อการเกษตร ศึกษากรณี บึงแก่งน้ำต้อน อำเภอเมืองขอนแก่น จังหวัดขอนแก่น. แก่นเกษตร, 45(3), 475-478.
มงคล ไชยภักดี และวัลยา ชนิตตาวงศ์. (2550). สถานการณ์และการบริหารจัดการพื้นที่ชุ่มน้ำในประเทศไทย. Wildlife Yearbook, 8, 305-327.
เริงชัย ตันสกุล, เสาวภา อังสุภานิช, พิมพรรณ ตันสกุล, สมหมาย เชี่ยววารีสัจจะ, ฤดี รักษ์วงศ์, มานพ ประทุมทอง, ศุภิชัย ตั้งใจตรง, สุระ พัฒนเกียรติ, สุธีระทองขาว, และโสพล สวัสดิ์รักษา. (2538). รายงานการศึกษาการฟื้นฟูทะเลสาบสงขลาตอนกลาง. มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์.
วุฒิชาติ สิริช่วยชู. (2552). กลุ่มชุดดิน เอกสารวิชาการฉบับที่ 1. กรมพัฒนาที่ดิน กระทรวงเกษตรและสหกรณ์.
สันติ ภัยหลบลี้. (2562, 15 มีนาคม). 6 ขอนแก่น : ภูมิศาสตร์.แผนที่. มิตรเอิร์ธ. https://www.mitrearth.org/m6-khon-kaen/
สถิระ อุดมศรี และจตุรงค์ ละออพันธ์สกุล. (2556, 9 กันยายน). ความสัมพันธ์ระหว่างชุดดินกับสภาพพื้นที่ธรณีวิทยาบริเวณภาคตะวันออกเฉียงเหนือ [เอกสารนำเสนอในที่ประชุม]. การประชุมการเผยแพร่องค์ความรู้ด้านทรัพยากรดิน ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ. สำนักวิทยาศาสตร์เพื่อการพัฒนาที่ดิน, กรุงเทพมหานคร.
สุนันทา สุกโกศล และอัจฉราภรณ์ ภักดี. (2555). ความสำคัญของพื้นที่ชุ่มน้ำกับสภาพเศรษฐกิจ [เอกสารนำเสนอในที่ประชุม]. The 13th Graduate Research Conference Khon Kaen University. มหาวิทยาลัยขอนแก่น,ขอนแก่น.
สุวรรณา รองวิริยะพานิช, จรัณธร บุญญานุภาพ, ดลเดช ตั้งตระการพงษ์, ปราณี นางงาม, กัมปนาท ปิยะธำรงชัย, ศศิมา เจริญกิจ, และปีย์ชนิตว์ เกษสุวรรณ.(2564). แนวทางการปฏิบัติที่ดีในการฟื้นฟูและบริหารจัดการพื้นที่ชุ่มน้ำในเมืองของภาคเหนือ. สำนักพิมพ์เอเชีย ดิจิตอล การพิมพ์.
Bedford, B. L., Leopold, D. J., & Gibbs, J. P. (2001). Wetland ecosystems. Encyclopedia of Biodiversity, 7, 384-402.
Etherington, J. R. (1983). Wetland ecology. Edward Arnold.
Finlayson, C. M., Bellio, M. G., & Lowry, J. B. (2005). A conceptual basis for the wise use of wetlands in northern Australia-linking information needs, integrated analyses, drivers of change and human well-being. Marine and Freshwater Research, 56(3), 269-277.
Gibbs, J. P. (2000). Wetland loss and biodiversity conversation. Conversation Biology, 14(1), 314-317.
Ji, W., Xu, Z., & Murambadora, D. (2015). Understanding urban wetland dynamics: Cross-scale detection and analysis of remote sensing. International Journal of Remote Sensing, 36(7), 1763-1788.
NextGis. (n.d.). From ESRI world topo. https://qms.nextgis.com/geoservices/519/
