คุณค่าและการเปลี่ยนแปลงของบ้านจีนดั้งเดิมริมฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยา กรุงเทพมหานคร
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บ้านจีนดั้งเดิมริมฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยาเป็นแหล่งมรดกทางวัฒนธรรมสำคัญที่สะท้อนประวัติศาสตร์การตั้งถิ่นฐาน วิถีชีวิต และบทบาทของชาวจีนในกรุงเทพมหานคร อย่างไรก็ตาม บ้านจีนเหล่านี้กำลังเผชิญกับปัญหาการเสื่อมโทรม การถูกทิ้งร้าง การรื้อถอน และการอนุรักษ์ที่ไม่เหมาะสม ส่งผลให้คุณค่าทางประวัติศาสตร์และสถาปัตยกรรมของอาคารลดลง การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาลักษณะทางกายภาพ บริบทที่ตั้ง และการใช้งานในปัจจุบันของบ้านจีนจำนวน 4 หลัง ได้แก่ บ้านโรงน้ำปลาทั่งง่วนฮะ บ้านโปษ์กี่ บ้านรัชต์บริรักษ์ และบ้านเอ๊งฮอกต๋อง โดยใช้กรอบแนวคิดการอนุรักษ์ตามหลักการสากล เพื่อวิเคราะห์คุณค่า ความแท้ และการเปลี่ยนแปลงที่ส่งผลกระทบต่ออาคาร
ผลการศึกษาพบว่า บ้านจีนทั้ง 4 หลังได้รับการปรับเปลี่ยนจากบ้านจีนต้นแบบเพื่อให้สอดคล้องกับบริบทของพื้นที่ริมแม่น้ำเจ้าพระยา ภูมิอากาศ ตลอดจนวัฒนธรรมท้องถิ่น บ้านจีนดั้งเดิมมิใช่เพียงที่อยู่อาศัย หากยังสะท้อนวิถีชีวิต ความเชื่อ และบทบาทของชาวจีนต่อสังคมไทย อีกทั้งยังเป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์และจิตวิญญาณที่ทรงคุณค่า บ้านจีนดั้งเดิมจึงมีคุณค่าทางด้านประวัติศาสตร์ จิตวิญญาณ สถาปัตยกรรม และเศรษฐกิจ อย่างไรก็ตาม การปรับเปลี่ยนการใช้งาน เช่น การเปลี่ยนเป็นพิพิธภัณฑ์ ร้านค้า หรือพื้นที่ท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม แม้จะช่วยสร้างกลไกในการรักษาคุณค่าและความแท้ แต่อาจส่งผลกระทบเชิงลบหากมุ่งเน้นประโยชน์เชิงพาณิชย์โดยไม่คำนึงถึงคุณค่าดั้งเดิม นอกจากนี้ บ้านจีนยังเผชิญปัญหาการเสื่อมสภาพทางกายภาพ อันเป็นผลมาจากการเปลี่ยนแปลงเส้นทางการคมนาคมและสภาพแวดล้อมและการซ่อมแซมที่ไม่เหมาะสม ซึ่งล้วนเร่งให้คุณค่าลดลง
ข้อเสนอแนะจากการศึกษาชี้ว่า การอนุรักษ์บ้านจีนดั้งเดิมควรเน้นการเสริมสร้างความรู้ความเข้าใจด้านการอนุรักษ์ที่ตระหนักถึงคุณค่าและความเป็นของแท้ กระบวนการอนุรักษ์ควรเริ่มจากการประเมินคุณค่าอย่างรอบด้าน เพื่อระบุองค์ประกอบสำคัญที่สมควรเก็บรักษาและระบุปัจจัยเสี่ยงต่อการสูญเสียคุณค่า จากนั้นจึงกำหนดวัตถุประสงค์ วิธีการอนุรักษ์ และแนวทางการปรับการใช้สอยที่เหมาะสม ควบคู่กับการวางแผนการดูแลรักษาอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้มรดกประเภทนี้ดำรงอยู่เป็นหลักฐานสำคัญทางประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมต่อไป
Article Details
เอกสารอ้างอิง
กรมโยธาธิการและผังเมือง. (2567). แผนที่เมืองรวมกรุงเทพ พ.ศ. 2567 [แผนที่].
ผุสดี ทิพทัส และมานพ พงศทัต. (2525). บ้านในกรุงเทพฯ : รูปแบบและการเปลี่ยนแปลงในรอบ 200 ปี (พ.ศ. 2325-2525). จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
พิเชฐ ธิถา. (2560). การศึกษาคุณค่าทางสถาปัตยกรรมของที่พักอาศัยชาวจีนโพ้นทะเลในเขตสัมพันธวงศ์และเขตคลองสาน กรุงเทพมหานคร เพื่อการอนุรักษ์ [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต ไม่ได้ตีพิมพ์]. มหาวิทยาลัยศิลปากร.
รุ่ง สุจินนท์กุล. (2542). การศึกษาเพื่อเสนอแนวความคิดในการอนุรักษ์ศาลเจ้าจีนในกรุงเทพฯ ที่สร้างขึ้นช่วงสมัยรัชกาลที่ 1 ถึงรัชกาลที่ 5 [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย]. Chulalongkorn University Theses and Dissertations (Chula ETD). https://digital.car.chula.ac.th/chulaetd/13498
วารุณี หวัง. (2558). การบูรณาการและการสร้างสรรค์ : การประยุกต์ใช้สถาปัตยกรรมพื้นถิ่นจีนตอนใต้ในฉีโหลว. วารสารสังคมลุ่มน้ำโขง, 11(2), 75-95.
แวววิเชียร อภิชาติวรพันธุ์. (2550). การศึกษาอิทธิพลชาวจีนที่มีต่อรูปแบบสถาปัตยกรรมในกรุงเทพมหานคร [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์]. TU Digital Collections. https://digital.library.tu.ac.th/tu_dc/frontend/Info/item/dc:111600
เศรษฐพงษ์ จงสงวน. (2547). สถาปัตยกรรมบ้านจีนแต้จิ๋ว และแก้ซิ้ง. ใน การสัมมนาเรื่อง “แต้จิ๋ว: จีนกลุ่มน้อยที่ยิ่งใหญ่”. ภาควิชาภาษาจีน คณะศิลปะศาสตร์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
Australia ICOMOS. (2013). The Burra charter: The Australia ICOMOS charter for places of cultural significance (Revised ed.). Australia ICOMOS Incorporated.
Cushman, J. W. (1991). Family and state: The formation of a Sino-Thai Tin-Mining dynasty, 1797-1932. Oxford University Press.
Feilden, S. B. M. (1994). Conservation of historic buildings (2nd ed.). Butterworth Scientific.
International Council on Monuments and Sites [ICOMOS]. (1994). The Nara document on authenticity. https://www.icomos.org/charters/nara-e.pdf
Knapp, R. G. (1999). China’s living houses: Foolk beliefs, symbols, and household ornamentation. University of Hawaii Press.
UNESCO Bangkok. (2009). Hoi-An protocols for best conservation practice in Asia: Professional guidelines for assuring and preserving the authenticity of heritage sites in the context of the cultures of Asia. The organization.
UNESCO, ICCROM, ICOMOS, & IUCN. (2011). Preparing world heritage nominations (2nd ed.). UNESCO. https://whc.unesco.org/en/preparing-world-heritage-nominations/
