พฤติกรรมการใช้สวนสาธารณะเชิงนิเวศในเขตกรุงเทพมหานครและปริมณฑล

บทคัดย่อ

สวนสาธารณะเชิงนิเวศ (ecological parks) คือรูปแบบสวนที่ได้รับการพัฒนาขึ้นในประเทศตะวันตกตั้งแต่ต้นสหัสวรรษใหม่เป็นต้นมา คุณลักษณะสำคัญคือ มีการออกแบบที่เน้นความยั่งยืนของระบบนิเวศและการเรียนรู้ธรรมชาติ ในปัจจุบันมีการสร้างสวนสาธารณะเชิงนิเวศขึ้นบ้างแล้วในประเทศไทยแต่ยังไม่มีการศึกษาพฤติกรรมการใช้สวนรูปแบบนี้มาก่อนว่ามีความแตกต่างจากการใช้สวนสาธารณะรูปแบบเดิมที่เน้นประโยชน์ใช้สอยและสุนทรียภาพอย่างไร ดังนั้นงานวิจัยนี้จึงมีเป้าหมายเพื่อศึกษาพฤติกรรมการใช้สวนสาธารณะเชิงนิเวศ โดยพิจารณาความเชื่อมโยงกับลักษณะการออกแบบสวน

พื้นที่ศึกษามีทั้งหมด 3 แห่ง ได้แก่ 1) สวนเฉลิมพระเกียรติ 80 พรรษา คุ้งบางกะเจ้า 2) สวนเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว พระชนมพรรษา 7 รอบ เขตบางบอน และ 3) สวนเบญจกิติ ในแต่ละสวนจะกำหนดพื้นที่สำหรับสังเกตพฤติกรรมผู้ใช้ 3 จุด ที่มีลักษณะการออกแบบภูมิทัศน์แตกต่างกัน โดยจะบันทึกข้อมูลในรูปของแผนที่พฤติกรรม (behavioral mapping) งานวิจัยนี้ใช้แบบจำลอง Stimulus-Organism-Response (SOR) ในการวิเคราะห์ข้อมูล

ผลการศึกษาพบว่า พฤติกรรมการใช้สวนสาธารณะเชิงนิเวศนั้นสัมพันธ์กับลักษณะการออกแบบภูมิทัศน์ โดยเฉพาะพื้นที่ ที่มีการออกแบบให้มีความหลากหลายทางชีวภาพ และมีคุณค่าด้านระบบนิเวศกลายเป็นสิ่งเร้าที่ส่งผลต่อกระบวนการรับรู้ ตลอดจนการตอบสนองด้านพฤติกรรมการใช้งานอย่างชัดเจน กล่าวคือ พื้นที่ที่ปลูกพืชพรรณหนาแน่นจะมีการใช้งานเบาบางที่สุด และมักจะเป็นระยะเวลาสั้น ๆ ดังนั้นการออกแบบภูมิทัศน์ควรคำนึงถึงความสมดุลของพฤติกรรมการใช้งานของมนุษย์และความยั่งยืนของระบบนิเวศเพื่อกระตุ้นให้เกิดการศึกษาเรียนรู้ธรรมชาติมากขึ้นตามวัตถุประสงค์สำคัญของสวนสาธารณะเชิงนิเวศ