เจดีย์ทรงถะ วัดกู่เต้า เชียงแสน: สัญลักษณ์จักรวาลและร่องรอยอิทธิพลจีนในพุทธศิลป์ล้านนา

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์เจดีย์ทรงถะ วัดกู่เต้า เชียงแสน จังหวัดเชียงราย โดยมุ่งเน้นสองประเด็นหลัก ได้แก่ การวิเคราะห์รูปแบบทางสถาปัตยกรรมและเปรียบเทียบกับรูปแบบเจดีย์ทรงถะในภูมิภาคอื่น ๆ ที่ได้รับอิทธิพลจีน และการวิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างรูปแบบทางสถาปัตยกรรมกับแนวคิดสัญลักษณ์จักรวาลตามคติพระพุทธศาสนาที่ปรากฏในเจดีย์ทรงถะ วัดกู่เต้า เชียงแสน

ผลการศึกษาพบว่า เจดีย์ทรงถะที่วัดกู่เต้า ซึ่งสันนิษฐานว่าสร้างในสมัยพระเจ้ายอดเชียงรายราวปี พ.ศ. 2031–2040 อาจเกิดขึ้นจากการแลกเปลี่ยนวัฒนธรรมกับจีนในช่วงที่ล้านนามีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับจีนในราชวงศ์หมิง ดังปรากฏหลักฐานสำคัญหนึ่ง         ในจดหมายเหตุราชวงศ์หมิงของจีนว่า คณะทูตจากเชียงใหม่ได้เดินทางไปขอให้รับรองพระเจ้ายอดเชียงรายเป็นกษัตริย์สืบต่อจากพระเจ้าติโลกราช ส่วนการศึกษาแนวคิดจักรวาลในองค์ประกอบของเจดีย์ทรงถะ วัดกู่เต้า เชียงแสน สามารถจำแนกได้เป็น 4 ส่วน คือ 1) ส่วนฐานเจดีย์เปรียบเสมือนกามาวจรภูมิ ได้แก่ เดรัจฉานภูมิ 4 มนุสสภูมิ 1 และเทวภูมิ 6 เป็นภพที่ยังติดอยู่ในรูป เสียง กลิ่น รส สัมผัส และธรรมารมณ์ 2) ส่วนองค์เจดีย์ทรงถะซ้อนชั้นแสดงถึงรูปาวจรภูมิ 16 และอรูปาวจรภูมิ 4 เป็นภพของพรหมผู้เข้าถึงสมาบัติ 3) ส่วนยอดเจดีย์สื่อถึงโลกุตระภูมิ เป็นภาวะของพระอริยบุคคลผู้ถึงมรรค ผล และนิพพาน และ 4) ส่วนเม็ดน้ำค้างบนยอดสุดเปรียบดั่งพระนิพพาน คือการดับกิเลสทั้งปวง พ้นจากสังสารวัฏ และการเข้าสู่อนุปาทิเสสนิพพาน

คุณค่าของการศึกษาครั้งนี้จึงเป็นการตีความเจดีย์ทรงถะล้านนาในฐานะสื่อกลางระหว่างความเชื่อเชิงจักรวาลวิทยากับอิทธิพลวัฒนธรรมต่างถิ่น สามารถนำไปประยุกต์ใช้ในการอนุรักษ์และฟื้นฟูมรดกทางสถาปัตยกรรมล้านนาด้วยความเข้าใจที่ลึกมากยิ่งขึ้น