การเปลี่ยนแปลงทางกายภาพของการตั้งถิ่นฐานของชุมชนแออัดที่ถูกรื้อถอน บริเวณถนนเลียบทางรถไฟตลิ่งชัน

บทคัดย่อ

ชุมชนแออัดในประเทศไทยเกิดขึ้นจากการเปลี่ยนแปลงของสังคมเกษตรกรรมไปสู่สังคมอุตสาหกรรม ประชากรอพยพเข้าสู่เมืองหลวงเพื่อประกอบอาชีพ ส่งผลให้เกิดชุมชนแออัดที่แทรกตัวอยู่ในเมืองเป็นจำนวนมาก การเพิ่มขึ้นของประชากรและการขยายตัวของชุมชนแออัดเกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว กระทั่งมีการรื้อถอนชุมชนแออัดเพื่อสร้างสาธารณูปโภคและปรับทัศนียภาพของเมือง ซึ่งส่งผลต่อผู้อยู่อาศัยในชุมชนแออัดเหล่านั้น ปัจจุบันย่านบางขุนนนท์เป็นพื้นที่ที่มีการพัฒนาที่ดินหลายโครงการ รวมทั้งโครงการก่อสร้างรถไฟฟ้าสายสีส้ม โดยเส้นทางก่อสร้างทับซ้อนกับแนวถนนเลียบทางรถไฟตลิ่งชันที่มีชุมชนแออัดอยู่จึงจำเป็นต้องมีการรื้อถอนชุมชนแออัดบริเวณนี้ตามนโยบายของภาครัฐ

บทความนี้นำเสนอการศึกษาผลกระทบจากการรื้อถอนชุมชนแออัดในบริเวณถนนเลียบทางรถไฟตลิ่งชัน ด้วยวิธีการศึกษาข้อมูลจากเอกสาร แผนที่ ภาพถ่ายเก่า รวมทั้งการลงพื้นที่เก็บข้อมูลด้วยการถ่ายภาพและสังเกตการณ์จากภายนอก เพื่อวิเคราะห์รูปแบบการตั้งถิ่นฐานและลักษณะทางสถาปัตยกรรมของชุมชนแออัด จากการศึกษาพบว่า การพัฒนาโครงการสร้างรถไฟฟ้าสายสีส้มเป็นปัจจัยสำคัญที่นำไปสู่การรื้อถอน ย้าย และการตั้งถิ่นฐานใหม่ถัดจากบริเวณรื้อถอน โดยใช้ประโยชน์จากที่ว่างข้างเคียงที่ยังไม่มีการใช้งานเพื่อตั้งถิ่นฐานในบริเวณพื้นที่ข้างถนนเลียบทางรถไฟตลิ่งชัน จึงสามารถบ่งชี้ปัญหาที่เกิดจากการรื้อถอนชุมชนแออัดที่ส่งผลกระทบต่อพื้นที่โดยรอบ คือชุมชนแออัดมีการตั้งถิ่นฐานซ้ำในบริเวณใกล้เคียงซึ่งเป็นผลลัพธ์ของนโยบายจากภาครัฐเอง