พื้นที่ทำงานร่วมกันในฐานะ “สถานที่ที่สาม”: การเปลี่ยนแปลงสถานที่ทำงานในกรุงเทพมหานครในช่วงการแพร่ระบาดของ COVID-19
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การแพร่ระบาดของ COVID-19 ส่งผลทำให้ “พื้นที่ทำงานร่วมกัน” (Coworking Spaces: CWSs) มีบทบาทสำคัญมากขึ้นในฐานะสถานที่ทำงานทางเลือกที่ยืดหยุ่นและต่างจากสำนักงานแบบดั้งเดิม ทั้งด้านการใช้งานและการกระจายตัวเชิงพื้นที่ภายในเมือง การวิจัยนี้มีเป้าหมายเพื่อวิเคราะห์บทบาทของ CWSs ในช่วงการแพร่ระบาดของ COVID-19 ภายใต้บริบทของกรุงเทพมหานคร โดยเก็บข้อมูลแบบสอบถามจากกลุ่มตัวอย่างของผู้มีสถานที่ทำงานประจำในกรุงเทพมหานคร จำนวน 200 คน เพื่อเปรียบเทียบพฤติกรรมการใช้สถานที่ทำงานช่วงก่อนและระหว่างการแพร่ระบาดของ COVID-19
การวิเคราะห์งานวิจัยนี้อาศัยทฤษฎีที่ตั้ง (location theory) แนวคิดสถานที่แห่งที่สาม (third place) และแนวคิด การกระจายตัวของเมือง (urban decentralization) อธิบายปรากฏการณ์การเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น ผลการศึกษาจากการสอบถามที่ตั้งของสถานที่ทำงานจำแนกตามเขตเมืองชั้นใน ชั้นกลางและชั้นนอกของกรุงเทพมหานคร รวมถึงประเภทของสถานที่ทำงานช่วงก่อนและระหว่างมี COVID-19 แสดงให้เห็นว่า การใช้สถานที่ทำงานในเมืองมีแนวโน้มเปลี่ยนจากการเดินทางเข้ามาทำงานในสำนักงาน ที่ตั้งอยู่ในย่านศูนย์กลางธุรกิจ (Central Business District: CBD) ไปสู่การทำงานที่บ้านและ CWSs มากขึ้น โดยทำงานที่บ้านเพิ่มจากร้อยละ 30.75 เป็น 40.04 และใช้ CWSs เพิ่มจากร้อยละ 24.89 เป็น 36.08 ขณะเดียวกัน กลุ่มตัวแทนเปลี่ยนไปเลือกสถานที่ทำงานในเขตเมืองชั้นกลางและชั้นนอกมากขึ้น โดยมีอัตราการเปลี่ยนแปลงร้อยละ 16.32 และ 2.95 ตามลำดับ ส่วนเขตชั้นในมีอัตราการเปลี่ยนแปลงลดลงร้อยละ 4.88 เพื่อให้เกิดความอยู่รอดของการมีงานทำต่อไป แม้ย่านใจกลางเมืองยังคงเป็นศูนย์กลาง ทางเศรษฐกิจ แต่การกระจายตัวของที่ตั้งของสถานที่ทำงานและความต้องการทำงานนอกย่านใจกลางเมืองได้เกิดขึ้นอย่างชัดเจน
งานวิจัยนี้ชี้ให้เห็นถึงศักยภาพของ CWSs ในการเป็นโครงสร้างพื้นฐานของเมืองที่มีความยืดหยุ่น (urban resilience) ในการใช้งานและการกระจายศูนย์กลางสถานที่ทำงานของเมือง การตระหนักถึงบทบาทของ CWSs ร่วมกับแนวทางการวางผังเมืองสามารถช่วยลดภาระจากการเดินทางเข้าสู่ CBD เพิ่มทางเลือกของสถานที่ทำงานที่หลากหลาย และครอบคลุมมากขึ้นในบริบทเมืองยุคใหม่หลังการแพร่ระบาดของ COVID-19
Article Details
เอกสารอ้างอิง
กระทรวงสาธารณสุข. (2565). ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง ชื่อและอาการสําคัญของโรคติดต่อที่ต้องเฝ้าระวัง (ฉบับที่ 3). https://ddc.moph.go.th/uploads/files/15720220926033413.PDF
Akhavan, M. (2021). Third places for work: A multidisciplinary review of the literature on coworking spaces and maker spaces. In I., Mariotti, S., Di Vita, & M., Akhavan (Eds.), New workplaces—Location patterns, urban effects and development trajectories (pp.13-32). Springer, Cham. https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-030-63443-8_2
Alberti, M., Marzluff, J. M., Shulenberger, E., Bradley, G., Ryan, C., & Zumbrunnen, C. (2003). Integrating humans into ecology: Opportunities and challenges for studying urban ecosystems. BioScience, 53(12), 1169–1179. https://doi.org/10.1641/0006-3568(2003)053[1169:IHIEOA]2.0.CO;2
Alonso, W. (1964). Location and land use: Toward a general theory of land rent. https://books.google.co.th/books?id=_UUFvAEACAAJ&dq=isbn:9780674729568&hl=th&sa=X&redir_esc=y
Bialski, P., Derwanz, H., Otto, B., & Vollmer, H. (2015). Saving’ the city: Collective low-budget organizing and urban practice. Ephemera: Theory & Politics in Organization, 15(1), 1–19. https://ephemerajournal.org/issue/saving-city-collective-low-budget-organizing-and-urban-practice
Bouncken, R., & Reuschl, A. (2018). Coworking-spaces: How a phenomenon of the sharing economy builds a novel trend for the workplace and for entrepreneurship. Review of Managerial Science, 12(1), 317–334. https://doi.org/10.1007/s11846-016-0215-y
Campanella, T. J. (2006). Urban resilience and the recovery of New Orleans. Journal of the American Planning Association, 72(2), 141–146. https://doi.org/10.1080/01944360608976734
Ceinar, I. M., & Mariotti, I. (2021). The effects of Covid-19 on coworking spaces: Patterns and future trends. In I., Mariotti, S., Di Vita, & M., Akhavan (Eds.), New workplaces—Location patterns, urban effects and development trajectories (pp. 277–297). Springer, Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-030-63443-8_15
Cote, M., & Nightingale, A. J. (2011). Resilience thinking meets social theory: Situating social change in socio-ecological systems (SES) research. Progress in Human Geography, 36(4), 475–489. https://doi.org/10.1177/0309132511425708
Danko, L., Haubrich, G. F., & Belvončíková, E. (2023). Re-addressing resilience in communities facing the covid-19 pandemic: An overview on coworking spaces in central European peripheries. Netcom.
Endrissat, N., & Vandelannoitte, A. L. (2021). From sites to vibes: Technology and the spatial production of coworking spaces. Information and Organization, 31(4), 1–17. https://doi.org/10.1016/j.infoandorg.2021.100353
Gandini, A. (2015). The rise of coworking spaces: A literature review. Ephemera: Theory and Politics in Organizations, 15(1), 193–205.
Gandini, A., & Cossu, A. (2021). The third wave of coworking: ‘Neo-corporate’ model versus ‘resilient’ practice. European Journal of Cultural Studies, 24(2), 430–447. https://doi.org/10.1177/1367549419886060
Godschalk, D. R. (2003). Urban hazard mitigation: Creating resilient cities. Natural Hazards Review, 4(3), 136–143. https://doi.org/10.1061/(ASCE)1527-6988(2003)4:3(136)
Greer, S. L., Rozenblum, S., Falkenbach, M., Löblová, O., Jarman, H., Williams, N., & Wismar, M. (2022). Centralizing and decentralizing governance in the COVID-19 pandemic: The politics of credit and blame. Health Policy, 126(5), 408–417. https://doi.org/10.1016/j.healthpol.2022.03.004
Hamilton, W. (2009). Resilience and the city: The water sector. Proceedings of the ICE – Urban Design and Planning, 162(3), 109–121. https://doi.org/10.1680/udap.2009.162.3.109
Hoyt, H. (1941). Forces of urban centralization and decentralization. American Journal of Sociology, 46(6), 843–852.
Kaushik, M. (2020). The impact of pandemic COVID-19 in workplace. European Journal of Business and Management, 12(15), 10. https://doi.org/10.7176/ejbm/12-15-02
Lamond, J., Proverbs, D., & Hammond, F. (2009). Accessibility of flood risk insurance in the UK: Confusion, competition and complacency. Journal of Risk Research, 12(6), 825–841. https://doi.org/10.1080/13669870902768614
Mariotti, I., Akhavan, M., & Matteo, D. D. (2021). The geography of coworking spaces and the effects on the urban context: Are pole areas gaining? In I., Mariotti, S., Di Vita, & M., Akhavan (Eds.), New workplaces—Location patterns, urban effects and development trajectories (pp. 169–194). Springer, Cham. https://doi.org/https://doi.org/10.1007/978-3-030-63443-8_10
Mariotti, I., Akhavan, M., & Rossi, F. (2021). The preferred location of coworking spaces in Italy: An empirical investigation in urban and peripheral areas. European Planning Studies, 31(3), 467–489. https://doi.org/10.1080/09654313.2021.1895080
Mariotti, I., Pacchi, C., & Di Vita, S. (2017). Co-working spaces in Milan: Location patterns and urban effects. Journal of Urban Technology, 24(3), 47–66. https://doi.org/10.1080/10630732.2017.1311556
Mayerhoffer, M. (2021). The impact of Covid-19 on coworking spaces: Evidence from Germany. Journal of Corporate Real Estate, 23(3), 170–185. https://doi.org/10.1108/JCRE-10-2020-0044
Moriset, B. (2013). Building new places of the creative city: The rise of coworking spaces [Paper presentation]. 2nd Geography of Innovation International Conference 2014. Utrecht University, Utrecht (The Netherlands). https://shs.hal.science/halshs-00914075/document
Nakano, D., Shiach, M., Koria, M., Vasques, R., Santos, E. G. dos, & Virani, T. (2020). Coworking spaces in urban settings: Prospective roles? Geoforum, 115, 135–137. https://doi.org/10.1016/j.geoforum.2020.04.014
Norris, F. H., Stevens, S. P., Pfefferbaum, B., Wyche, K. F., & Pfefferbaum, R. L. (2008). Community resilience as a metaphor, theory, set of capacities, and strategy for disaster readiness. American Journal of Community Psychology, 41(1–2), 127–150. https://doi.org/10.1007/s10464-007-9156-6
Oldenburg, R. (1989). The great good place: Cafes, coffee shops, bookstores, bars, hair salons, and other hangouts at the heart of a community. https://johndecember.com/places/people/oldenburg1998.html
Reuschke, D., & Felstead, A. (2020). Changing workplace geographies in the COVID-19 crisis. Dialogues in Human Geography, 10(2), 208-212. https://doi.org/10.1177/2043820620934249
Romero-Lankao, P., & Gnatz, D. (2013). Exploring urban transformations in Latin America. Current Opinion in Environmental Sustainability, 5(3–4), 358–367. https://doi.org/10.1016/j.cosust.2013.07.008
Rose, A. (2004). Defining and measuring economic resilience to disasters. Disaster Prevention and Management, 13(4), 307–314. https://doi.org/10.1108/09653560410556528
Sharifi, A., & Yamagata, Y. (2015). A conceptual framework for assessment of urban energy resilience. Energy Procedia, 75, 2904–2909. https://doi.org/10.1016/j.egypro.2015.07.586
Spaans, M., & Waterhout, B. (2017). Building up resilience in cities worldwide: Rotterdam as participant in the 100 resilient cities programme. Cities, 61, 109–116. https://doi.org/10.1016/j.cities.2016.05.011
Spinuzzi, C. (2012). Working alone together: Coworking as emergent collaborative activity. Journal of Business and Technical Communication, 26(4), 399–441. https://doi.org/10.1177/1050651912444070
Srisuwon, S., & Anantsuksomsri, S. (2025). Impacts of COVID-19 on coworking spaces in Bangkok. International Review for Spatial Planning and Sustainable Development, 13(2), 111–128. https://doi.org/10.14246/irspsd.13.2_111
Tomaz, E., & Tabrizi, H. A. (2024). The evolution of non-traditional workplaces: From third places to hybrid places. In I., Mariotti, E., Tomaz, G., Micek, & C., Méndez-Ortega (Eds.), Evolution of new working spaces (pp. 7–20). Springer, Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-031-50868-4_2
Umishio, W., Kagi, N., Asaoka, R., Hayashi, M., Sawachi, T., & Ueno, T. (2022). Work productivity in the office and at home during the COVID-19 pandemic: A cross-sectional analysis of office workers in Japan. Indoor Air, 32(1), 1–12. https://doi.org/10.1111/ina.12913
Vanichvatana, S. (2018). Investigating users’ perspectives of coworking space: Cases of Bangkok CBD. Chinese Business Review, 17(9), 465–478. https://doi.org/10.17265/1537-1506/2018.09.003
Wheatley, D. (2021). Workplace location and the quality of work: The case of urban-based workers in the UK. Urban Studies, 58(11), 2233–2257. https://doi.org/10.1177/0042098020911887
World Health Organization. (2020). Naming the coronavirus disease (COVID-19) and the virus that causes it. https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/technical-guidance/naming-the-coronavirus-disease-(covid-2019)-and-the-virus-that-causes-it
