แนวทางการจัดการเอกสารการถือครองที่ดินสุสานจีน กรณีศึกษาสุสานกตัญญูอนุสรณ์ จังหวัดนครปฐม

บทคัดย่อ

ปัจจุบันพบว่า สุสานจีนในประเทศไทยบางแห่งมีแนวโน้มถูกปล่อยทิ้งร้างเพิ่มขึ้น สาเหตุสำคัญเกิดจากลูกหลานบางส่วนไม่ได้เดินทางมาดูแลหรือประกอบพิธีตามประเพณีจีนอีกต่อไป ส่งผลให้เกิดการค้างชำระค่าดูแลรักษาพื้นที่สุสานรายปี และทำให้หลุมฝังศพเหล่านี้ไม่ได้รับการดูแลอย่างต่อเนื่อง ปัญหาดังกล่าวก่อให้เกิดข้อจำกัดในการบริหารจัดการพื้นที่ของผู้ดำเนินการสุสานในระยะยาว เนื่องจากไม่สามารถติดต่อทายาทเพื่อดำเนินการจัดการพื้นที่หลุมฝังศพ อีกทั้งผู้ดำเนินการสุสานยังไม่กล้าดำเนินการจัดการพื้นที่ดังกล่าวด้วยตนเอง เนื่องจากมีความกังวลเกี่ยวกับปัญหาด้านสิทธิในพื้นที่และข้อพิพาทที่อาจเกิดขึ้นในภายหลัง จากการสืบค้นเอกสารการแสดงการถือครองพื้นที่หลุมฝังศพพบว่า เอกสารที่ใช้ในปัจจุบันส่วนใหญ่เป็นเพียงเอกสารใบเสร็จรับเงินที่ออกโดยผู้ดำเนินการสุสานเท่านั้น โดยไม่ได้มีการกำหนดรายละเอียดเกี่ยวกับสิทธิ หน้าที่ และเงื่อนไขการใช้พื้นที่ไว้อย่างชัดเจน งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาแนวทางการจัดการเอกสารการถือครองพื้นที่หลุมฝังศพในสุสานจีนให้มีความชัดเจนและสอดคล้องกับกฎหมาย รวมทั้งเสนอรูปแบบเอกสารที่เหมาะสมกับความต้องการของลูกหลานคนไทยเชื้อสายจีน โดยใช้วิธีการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ดำเนินการสุสาน ลูกหลานคนไทยเชื้อสายจีน และผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมายที่ดินและอสังหาริมทรัพย์

ผลการศึกษารูปแบบความต้องการสิทธิในพื้นที่หลุมฝังศพร่วมกับการวิเคราะห์ความเป็นไปได้ทางกฎหมายพบว่าสามารถจำแนกออกเป็น 3 รูปแบบ ได้แก่ 1) การซื้อหลุมฝังศพถาวร ซึ่งสามารถดำเนินการได้ในลักษณะกรรมสิทธิ์รวมตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ เป็นการถือกรรมสิทธิ์ร่วมกันของบุคคลหลายรายในที่ดินแปลงเดียว โดยมีการกำหนดสัดส่วนพื้นที่แต่ละบุคคลไว้ในเอกสารโฉนดที่ดิน 2) การเช่าระยะยาว โดยจัดทำสัญญาเช่าอสังหาริมทรัพย์ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ซึ่งสามารถกำหนดการใช้พื้นที่ การส่งต่อสิทธิ เงื่อนไขการผิดสัญญา เป็นต้น และ 3) การซื้อหรือการเช่าระยะยาวในรูปแบบอาคารบรรจุอัฐิ   ในส่วนของการเช่าสามารถดำเนินการในลักษณะเดียวกับการเช่าอสังหาริมทรัพย์ ส่วนของการซื้อ ผู้ดำเนินการสุสานสามารถดำเนินการก่อสร้างอาคารชุดตามพระราชบัญญัติอาคารชุด และจำหน่ายห้องเพื่อใช้เป็นพื้นที่บรรจุอัฐิ อย่างไรก็ตามรูปแบบดังกล่าวอาจมีข้อจำกัดด้านความเหมาะสมและข้อจำกัดต้นทุนและราคาขาย