ความสัมพันธ์เชิงพื้นที่ระหว่างตำแหน่งที่ตั้งโครงการบ้านจัดสรรกับพื้นที่น้ำท่วม ในเขตผังเมืองรวมเมืองเชียงใหม่ จังหวัดเชียงใหม่

บทคัดย่อ

การขยายตัวของเมืองเชียงใหม่บนพื้นที่ราบลุ่มแอ่งเชียงใหม่-ลำพูน ดำเนินควบคู่กับการเติบโตของโครงการบ้านจัดสรร ที่เพิ่มขึ้นกว่าร้อยละ 135 ระหว่างปี พ.ศ. 2554–2567 พื้นที่ราบลุ่มดังกล่าวมีลักษณะเอื้อต่อการสะสมน้ำ ระบายน้ำได้ช้า และเสี่ยงต่อน้ำท่วมเมื่อเกิดฝนตกหนักในพื้นที่ต้นน้ำ ซึ่งสะท้อนผ่านเหตุการณ์น้ำท่วมรุนแรงที่เกิดขึ้นในปี พ.ศ. 2554 และ พ.ศ. 2567 งานวิจัยนี้มุ่งศึกษาความสัมพันธ์เชิงพื้นที่ระหว่างตำแหน่งที่ตั้งโครงการบ้านจัดสรรกับพื้นที่น้ำท่วมและความอ่อนไหวเชิงภูมิประเทศต่อการเกิดน้ำท่วมในเขตผังเมืองรวมเมืองเชียงใหม่ พ.ศ. 2555 วิเคราะห์โดยใช้ GIS และระดับความสูงสัมพัทธ์ต่อลำน้ำ (REM) เป็นตัวแปรหลักในการจำแนกความอ่อนไหวเชิงภูมิประเทศต่อการเกิดน้ำท่วมเป็น 3 ระดับ

ผลการศึกษาพบว่า 1) ระหว่างปี พ.ศ. 2554–2567 โครงการบ้านจัดสรรมีการขยายตัวสู่พื้นที่ชานเมืองตามแนวโครงข่ายถนน โดยโครงการประเภทบ้านเดี่ยวยังคงเป็นรูปแบบการพัฒนาหลัก โครงการขนาดใหญ่มีอัตราการเพิ่มขึ้นร้อยละ 210.8 เมื่อเปรียบเทียบกับปี พ.ศ. 2554 และโครงการส่วนใหญ่มีมูลค่าอยู่ในระดับกลางถึงสูง 2) พื้นที่น้ำท่วมในเขตผังเมืองรวมขยายตัวจาก 46.26 ตารางกิโลเมตรใน 13 ตำบล ในปี พ.ศ. 2554 เป็น 103.18 ตารางกิโลเมตร ใน 25 ตำบล ในปี พ.ศ. 2567 3) ตำแหน่งของโครงการบ้านจัดสรรกว่าร้อยละ 75 อยู่ในพื้นที่ที่มีความอ่อนไหวเชิงภูมิประเทศต่อการเกิดน้ำท่วมในระดับปานกลางถึงสูง โดยโครงการที่พัฒนาหลังปี พ.ศ. 2554 ส่วนหนึ่งยังคงตั้งอยู่ในพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบจากน้ำท่วมปี พ.ศ. 2554 ขณะที่โครงการที่ไม่ได้รับผลกระทบในปี พ.ศ. 2554 บางส่วนกลับถูกน้ำท่วมในปี พ.ศ. 2567 รูปแบบดังกล่าวสะท้อนให้เห็นว่าภูมิประเทศเป็นเงื่อนไขพื้นฐานที่กำหนดระดับความอ่อนไหวเชิงภูมิประเทศของพื้นที่ต่อการเกิดน้ำท่วมและประวัติน้ำท่วมเพียงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอในการประเมินความเสี่ยงของพื้นที่ ดังนั้น ควรพิจารณาลักษณะเชิงกายภาพของพื้นที่ตั้งก่อนการตัดสินใจพัฒนา และนำข้อมูลความอ่อนไหวเชิงภูมิประเทศต่อการเกิดน้ำท่วมมาประกอบการพัฒนาโครงการและการวางแผนการใช้ที่ดิน เพื่อลดการเปิดรับภัยในพื้นที่ที่มีความอ่อนไหวสูง