ปัจจัยทางธรรมชาติในการออกแบบ ภูมิสถาปัตยกรรมศูนย์การเรียนรู้ทางวัฒนธรรม ผ้าทอย้อมสีธรรมชาติ
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
วัฒนธรรมผ้าทอย้อมสีธรรมชาติสะท้อนความสัมพันธ์ระหว่างวิถีชีวิตของมนุษย์กับธรรมชาติผ่านการผลิตที่มีรากฐานจากนิเวศท้องถิ่นอันเป็นเอกลักษณ์ วัฒนธรรมผ้าทอดังกล่าวจึงอยู่ในกรอบการเป็นภูมิทัศน์วัฒนธรรมประเภทหนึ่ง ศูนย์การเรียนรู้ทางวัฒนธรรมผ้าทอและย้อมสีธรรมชาติจัดเป็นพื้นที่ถ่ายทอดความรู้เชิงประสบการณ์ อย่างไรก็ตามงานวิจัยด้านปัจจัยทางธรรมชาติ ที่มีผลต่อการออกแบบภูมิสถาปัตยกรรมศูนย์การเรียนรู้ยังมีจำกัด จึงนำมาสู่งานวิจัยนี้ที่มุ่งศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างปัจจัยทางธรรมชาติกับการวางผังและออกแบบในกระบวนการผลิตและถ่ายทอดความรู้ของศูนย์การเรียนรู้ผ้าทอย้อมสีธรรมชาติบนแนวคิดภูมิทัศน์วัฒนธรรม ทั้งนี้เพื่อระบุประเภทปัจจัยทางธรรมชาติที่มีผลต่อแต่ละกระบวนการ และรูปแบบการนำปัจจัยนั้น ๆ มาใช้ ในการวางผังออกแบบศูนย์การเรียนรู้อย่างเป็นระบบ โดยมีกรณีศึกษา ได้แก่ 1) บ้านไร่ไผ่งาม จังหวัดเชียงใหม่ 2) แก้ววรรณา จังหวัดแพร่ และ 3) จันทร์โสมา จังหวัดสุรินทร์
ขั้นตอนการศึกษาเริ่มจากการทบทวนวรรณกรรมและรวบรวมข้อมูลทุติยภูมิของกรณีศึกษา ตามด้วยการสำรวจพื้นที่เพื่อเก็บข้อมูลปฐมภูมิ ต่อด้วยการวิเคราะห์เปรียบเทียบข้ามกรณีศึกษา เพื่อสังเคราะห์ปัจจัยทางธรรมชาติที่มีผลต่อการวางผังและออกแบบ และสรุปผล
ผลการศึกษาพบว่าทั้ง ภูมิอากาศจุลภาค อุทกวิทยา ภูมิประเทศและลักษณะดิน รวมถึงพืชพรรณ เป็นปัจจัยธรรมชาติที่ส่งผลในการขับเคลื่อนการผลิตและถ่ายทอดภูมิปัญญาของศูนย์การเรียนรู้ผ้าทอย้อมสีธรรมชาติ ปัจจัยเหล่านี้ถูกใช้เป็นข้อกำหนดในการเลือกที่ตั้งศูนย์ จัดวางผังพื้นที่ใช้สอยและออกแบบบรรยากาศ ตลอดจนเป็นสื่อกลางในการเรียนรู้เชิงประจักษ์ ผลการวิจัยนี้สามารถประยุกต์เป็นแนวทางการออกแบบศูนย์การเรียนรู้ที่มีบริบทใกล้เคียงกันได้อย่างยั่งยืนต่อไป
Article Details
เอกสารอ้างอิง
จันทร์เพ็ญ อินทรประเสริฐ. (ม.ป.ป.). สีธรรมชาติและการย้อมสีธรรมชาติ. โครงการมหาวิทยาลัยไซเบอร์ไทย (Thailand Cyber University).
ชัชวาล ชุมรักษา, คุณอานันท์ นิรมล, ศิลป์ชัย สุวรรณมณี,. (2562). ภูมิทัศน์วัฒนธรรมศูนย์การเรียนรู้ชุมชนวิถี คน น้ำ ป่า เขาปู่. วารสารศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยทักษิณ, 19(1), 115–134.
นัชรี จิระนคร. (2550). ผ้าไหมยกทอง 1000 ตะกอ : กรณีศึกษากลุ่มทอผ้ายกทอง “จันทร์ โสมา” จังหวัดสุรินทร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ].
วรพงศ์ ผูกภู่. (2563). องค์ประกอบการพัฒนาแหล่งเรียนรู้. randdcreation. https://www.randdcreation.com/content/2992/องค์ประกอบการพัฒนาแหล่งเรียนรู้
วัฒนะ จูฑะวิภาต. (2555). ผ้าทอกับชีวิตคนไทย. คณะศิลปกรรมศาสตร์มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์.
วิบูลย์ ลี้สุวรรณ. (2550). พจนาณุกรมผ้าและเครื่องถักทอ. สำนักพิมพ์เมืองโบราณ.
สำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ กระทรวงวัฒนธรรม และคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์มหาวิทยาลัยศิลปากร. (2549). แนวทางการจัดการภูมิทัศน์วัฒนธรรม. สำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ กระทรวงวัฒนธรรม และคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร,.
อติยศ สรรคบุรานุรักษ์. (2565). มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม : การทอผ้าฝ้าย “แสงดา บันสิทธิ์”แห่งบ้านไร่ไผ่งาม อ.จอมทอง จ.เชียงใหม่. DEC Journal, ปีที่ 1 ฉบับที่ 3 กันยายน – ธันวาคม 2565.
Abele, E., Chryssolouris, G., Sihn, W., Metternich, J., ElMaraghy, H., Seliger, G., Sivard, G., ElMaraghy, W., Hummel, V., Tisch, M., & Seifermann, S. (2017). Learning factories for future oriented research and education in manufacturing. CIRP Annals, 66(2), 803–826. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.cirp.2017.05.005
Fanger, P. O. (1970). Thermal comfort : analysis and applications in environmental engineering. Copenhagen : Danish Technical Press.
Frampton, K. (1983). Toward a Critical Regionalism: Six points for an architecture of resistance
Goetcheus, C., Karson, R., & Carr, E. (2016). Designing Living Landscapes: Cultural Landscapes as Landscape Architecture. Landscape Journal, 35(2), vi–xv.
Guzmán, J. A. (2023). Design with Nature – Ian McHarg. https://blog.iaac.net/design-with-nature-ian-mcharg/
Jackson, J. B. (1984). Discovering the vernacular landscape. London : Yale University Press.
Kolb, D. (1984). Experiential Learning: Experience as the Source of Learning and Development (Vol. 1).
Lave, J., & Wenger, E. (1991). Situated Learning: Legitimate Peripheral Participation. Cambridge University Press. https://doi.org/DOI: 10.1017/CBO9780511815355
McHarg, I. L. (1969). Design with nature. Garden City, N.Y., Published for the American Museum of Natural History [by] the Natural History Press.
Millennium Ecosystem Assessment. (2005). Ecosystems and Human Well-Being: Synthesis. Island Press.
Mohd Kamal, S. K., Zainonabidin, A., Halim Choo, I. A., & Samsudin, N. S. (2025). SPATIAL QUALITY FRAMEWORK FOR EXPERIENTIAL LEARNING ENVIRONMENT IN VISITOR CENTRE. Malaysian Journal of Sustainable Environment, 12(2), 1–18. https://doi.org/10.24191/myse.v12i2.5545
Norberg-Schulz, C. (1980). Genius Loci: Towards a Phenomenology of Architecture. Rizzoli.
Ober-Heilig, N., Bekmeier-Feuerhahn, S., & Sikkenga, J. (2014). Enhancing museum brands with experiential design to attract low-involvement visitors. Arts Marketing: An International Journal, 4(1-2), 67–86. https://doi.org/10.1108/am-01-2014-0006
Pallasmaa, J. (2005 ). The Eyes of the Skin. John Wiley & Sons.
Sauer, C. O. (1925). The Morphology of Landscape
UNESCO. (2025). Operational Guidelines for the Implementation of the World Heritage Convention. UNESCO.
White, E. T. (1983). Site Analysis. Architectural Media.
