พินิจ “ความตาย” ในฐานะปรากฏการณ์ทางวัฒนธรรม

บทคัดย่อ

ความตายเป็นหนึ่งในช่วงเวลาสำคัญของมนุษย์ ซึ่งแท้ที่จริงแล้วความตายนั้นมิได้เป็นเพียงปรากฏการณ์หรือเหตุการณ์ในทางกายภาพและชีวภาพเท่านั้น แต่ความตายยังถือว่าแสดงตนอยู่ในฐานะของการเป็นปรากฏการณ์ทางวัฒนธรรมรูปแบบที่สำคัญแบบหนึ่งอีกด้วย การที่สังคมรับรู้ความหมายของความตายนั้นมีการเปลี่ยนแปลงมาเป็นลำดับนับตั้งแต่อารยธรรมแรกเริ่มดั้งเดิมของมนุษย์ จากในยุคโบราณที่การรับรู้ความหมายของความตายนั้นผูกโยงไว้ด้วยศาสนาประจำท้องถิ่น ส่วนในยุคกลางนั้นศาสนาหลัก ๆ ของโลกอันได้แก่ ศาสนาคริสต์และศาสนาอิสลามซึ่งเข้ามามีบทบาทแทนที่ได้ส่งอิทธิพลกินอาณาบริเวณอย่างกว้างขวาง โดยสามารถยึดกุมความชอบธรรมในการให้คำนิยามความตายแก่สังคมและอารยธรรมต่าง ๆ อย่างกว้างขวาง จวบจนกระทั่งกาลเวลาดำเนินเข้าสู่ยุคเรืองปัญญาหรือยุครู้แจ้ง ได้เกิดการปฏิวัติอุตสาหกรรมรวมทั้งการปฏิวัติวิทยาศาสตร์ขึ้น ทำให้วิทยาศาสตร์เข้ามามีบทบาทอย่างมากมายในชีวิตมนุษย์ไม่เว้นแม้กระทั่งบทบาทในแง่ของการให้คำนิยามความหมายของความตาย และได้หักล้างหลักคำสอนในทางศาสนาจนทำให้ความเชื่อซึ่งเคยยึดติดอยู่กับศาสนาเริ่มคลายกำลังลง
จากการศึกษาพลวัตรของนิยามความตายพบว่า นิยามความตายยึดโยงอยู่กับความเชื่ออย่างไม่สามารถหลีกเลี่ยงได้ แม้ในยุคปัจจุบันที่วิทยาศาสตร์ทรงอิทธิพลสูงสุดการให้ค านิยามความตายแบบวิทยาศาสตร์ก็ยังคงตั้งอยู่บนชุดความเชื่อชุดหนึ่งอยู่เช่นเดิม ในแง่นี้เองจึงกล่าวได้ว่า การรับรู้ความหมายความตายของมนุษย์ทุกยุคสมัยนั้นเป็นผลผลิตจากการช่วงชิงอ านาจในการให้คำนิยามและเกิดขึ้นบนเวทีที่มีการปะทะประสานกันของวาทกรรมในรูปแบบต่าง ๆ ที่ตกผลึกจนเป็นความเชื่อกระแสหลักในสังคม